Bài tóm tắt của Vatican News Tiếng Việt

Những vấn nạn toàn cầu đòi h�i hành động toàn cầu, nói không đối với “văn hoá xây tư�ng�

Thông điệp mở đầu bằng một dẫn nhập ngắn và tiếp nối với tám chương, nội dung là những suy tư của �TC v� chủ đ� tình huynh đệ và bằng hữu được đặt trong “một bối cảnh rộng hơn� và được kết nối với “rất nhi�u văn kiện và tài liệu� mà �TC Phanxicô đã gởi đến các cá nhân và tổ chức khắp nơi trên thế giới (5). Chương thứ nhất với tựa đ� Những bóng tối của một thế giới khép kín đ� cập đến nhi�u lệch lạc của thế giới hiện tại như việc chi phối và thay đổi những khái niệm như dân chủ, tự do, công lý; việc đánh mất ý nghĩa của xã hội và lịch sử; v� chủ nghĩa ích kỷ và dửng dưng với công ích; v� sự đ� cao lô-gíc của thương trư�ng dựa trên lợi nhuận và văn hoá phế thải; v� vấn nạn thất nghiệp, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, sự nghèo đói; v� sự bất bình đẳng quy�n lợi và những biến thể của nó như sự nô lệ, buôn ngư�i, những phụ nữ bị lạm dụng và bị buộc phá thai, vấn nạn buôn bán nội tạng (10-24). �TC nhấn mạnh rằng những vấn nạn toàn cầu cần đến những hành động mang tính toàn cầu và bày t� lo ngại v� n�n “văn hoá xây tư�ng� đang làm nảy sinh những hình thức tệ nạn gây ra lo sợ và cô lập (27-28). Ngoài ra, ngày nay còn chứng kiến sự đi xuống của đạo đức (29) mà một phần nào đó là lỗi của truy�n thông khi không tôn tr�ng ngư�i khác cũng như không đủ khiêm tốn, đang tạo ra những vòng luẩn quẩn ảo và quy kỷ, nơi đó sự tự do là hão huy�n và đối thoại không đem lại lợi ích (42-50).

Tình yêu bắc cầu: tấm gương của ngư�i Samari nhân hậu

 Trước nhi�u bóng tối đó, Thông điệp đối lại bằng một tấm gương sáng ng�i, đem lại ni�m hy v�ng, đó là tấm gương của ngư�i Samari nhân hậu. �ây cũng là chủ đ� của chương thứ hai Một ngư�i lạ trên đư�ng, trong đó, �TC nhấn mạnh rằng, trong một xã hội băng hoại đang quay lưng lại với khổ đau và hoàn toàn “mù tịt� với việc chăm lo cho ngư�i đau yếu và dễ bị tổn thương (64-65), tất cả chúng ta được m�i g�i – như ngư�i Samari nhân hậu – trở thành ngư�i thân cận với tha nhân (81), bằng việc vượt qua những thành kiến, tư lợi, những rào cản lịch sử và văn hoá. Thật vậy, tất cả chúng ta đ�u có trách nhiệm trong việc xây dựng một xã hội biết đón nhận, hội nhập và nâng đỡ những ai quỵ ngã và đau khổ (77). �TC khẳng định rằng tình yêu bắc những nhịp cầu và “chúng ta được sinh ra cho tình yêu� (88), ngài khuyến khích cách đặc biệt các tín hữu nhận ra �ức Kitô nơi nhưng ai bị loại trừ (85). Nguyên lý v� khả năng yêu thương  ở “mức độ phổ quát� (83) được nhắc đến trong chương ba, Suy tư và xây dựng một thế giới rộng mở, trong đó, �TC Phanxicô m�i g�i chúng ta “ra kh�i chính mình� để thấy nơi tha nhân “sự tăng trưởng của hiện hữu� (88), h�c nơi tha nhân năng động bác ái hầu giúp chúng ta hướng đến “sự hiệp thông phổ quát� (95). Trên hết, Thông điệp nhắc nhớ rằng tầm vóc thiêng liêng của đ�i sống con ngư�i được định nghĩa bởi tình yêu là đi�u “luôn ở vị trí đầu tiên� và giúp chúng ta nỗ lực hơn vì lợi ích của tha nhân, giúp ta tránh xa m�i hình thức của chủ nghĩa ích kỷ (92-93).

Quy�n lợi không có ranh giới, các mối quan hệ quốc tế cần đến đạo đức

Một xã hội huynh đệ là một xã hội cổ võ giáo dục hướng đến đối thoại để loại b� “con virus của chủ nghĩa cá nhân cực đoan� (105) và giúp chúng ta cống hiến nhi�u hơn. Khởi đi từ sự trợ giúp của gia đình và từ “sứ mạng giáo dục đầu tiên và thiết yếu� của gia đình (114). Một cách cụ thể, có hai ‘phương tiện’ để hiện thực hoá hình thức xã hội này, đó là: lòng tốt, nghĩa là muốn đi�u tốt cho tha nhân cách cụ thể (112), và sự liên đới, hướng đến ngư�i đau khổ và được thể hiện qua việc phục vụ con ngư�i chứ không phải là các ý thức hệ, tranh đấu chống lại nghèo đói và bất công (115). Quy�n được sống đúng với nhân phẩm là đi�u không thể bị từ chối đối với bất cứ ai, �TC khẳng định, và bởi vì lợi ích không có ranh giới, không ai có thể bị loại trừ, bất kể ngư�i đó được sinh ra ở đâu (121). Trong cái nhìn này, �TC gợi nhắc việc suy tư v� “một n�n đạo đức cho các mối quan hệ quốc tế� (126), bởi mỗi quốc gia cũng là của ngư�i khác và tài nguyên quốc gia đó không thể bị từ chối cho những ai đang cần đến dù ngư�i đó đến từ nơi khác. Do vậy, quy�n lợi tự nhiên đối với tài sản riêng là thứ yếu so với nguyên lý phổ quát là tạo vật được trao tặng cho thế giới (120). Thông điệp cũng nhấn mạnh đến vấn đ� nợ công, khẳng định lại nguyên lý rằng đây là đi�u phải thanh toán nhưng làm sao để không ảnh hướng đến sự phát triển của những nước nghèo nhất (126).

Ngư�i di cư: quản trị toàn cầu để hướng tới những dự án lâu dài

Chủ đ� v� ngư�i di cư được nói đến trong phần hai và chiếm tr�n chương thứ tư với tựa đ� Một con tim mở ra với toàn thế giới. Ngư�i di cư, với những “mảnh đ�i vỡ vụn� (37), chạy trốn kh�i chiến cuộc, bách hại, kh�i thiên tai, kh�i những kẻ buôn ngươi vô lương tâm, buộc phải r�i kh�i quê hương xứ sở; ngoài ra, còn có các chủ đ� ngư�i di cư được đón nhận, được bảo vệ và hoà nhập. �TC nhắc đến việc tránh di cư không cần thiết bằng việc thiết lập nơi quốc gia sở tại những khả thể để h� sống đúng với nhân phẩm. Nhưng đồng th�i cũng tôn tr�ng quy�n được tìm một nơi ở xứng đáng hơn. Nơi ở mới, sự cân bằng chính đáng sẽ là giữa việc bảo vệ quy�n lợi công dân và sự bảo đảm việc đón tiếp cũng như trợ giúp ngư�i di cư (38-40). Cách cụ thể, �TC chỉ ra một vài “chỉ dẫn thiết yếu�, đặc biệt cho những ai buộc phải di cư vì “những khủng hoảng nhân đạo nghiêm tr�ng�, đó là: đơn giản hoá việc cấp visa, mở ra những cánh cửa nhân đạo, bảo đảm chỗ ở và những đi�u kiện thiết yếu, tạo cơ hội việc làm và giáo dục, khuyến khích đoàn tụ gia đình, bảo vệ trẻ vị thành niên, bảo đảm tự do tôn giáo và khích lệ hội nhập xã hội. �TC cũng nhắc đến việc cần xác định lại trong xã hội khái niệm “công dân toàn phần� nhằm loại trừ yếu tố phân biệt khi sử dụng từ “nhóm thiểu số� (129-131). Thông điệp đ� cập đến việc quản trị toàn cầu, một sự hợp tác quốc tế v� ngư�i di cư, khởi sự cho những dự án lâu dài hơn là những trư�ng hợp cấp thiết (132), trong danh nghĩa cho sự phát triển liên đới với m�i dân tộc và đặt n�n tảng trên nguyên tắc vô vị lợi. Theo cách đó, các quốc gia được coi như “một gia đình nhân loại� (139-141). Theo �TC Phanxicô, tha nhân là một quà tặng và là sự phong phú cho m�i ngư�i, bởi sự khác biệt thể hiện khả năng lớn lên (133-135). Một n�n văn hoá lành mạnh là n�n văn hoá biết đón nhận và biết mở ra với ngư�i khác, đồng th�i không phủ nhận chính mình, mà trao tặng cho ngư�i khác những gì là chân thật nhất. Như khối đa diện, hình ảnh mà �TC hay đ� cập, tổng thể có giá trị hơn các phần riêng biệt, nhưng mỗi phần đ�u có giá trị của riêng mình (145-146).

Chính trị: một trong những hình thức quý giá nhất của đức ái

Chủ đ� của chương năm là Một n�n chính trị tốt đẹp hơn, là đi�u đại diện cho một trong nhưng hình thức quý giá nhất của đức ái bởi nó cống hiến để phục vụ lợi ích chung (180) và nhận biết tầm quan tr�ng của dân tộc, được coi là mang tính cởi mở, sẵn sàng đối diện và đối thoại (160). Trong một nghĩa nào đó, đây là đi�u mà �TC Phanxicô g�i là chủ nghĩa bình dân, đối lập với khái niệm “chủ nghĩa dân tuý�, đi�u phớt l� tính chính thống của khái niệm “dân tộc�, đang thu hút sự đồng thuận hầu cấu trúc hoá nhằm phục vụ và cổ võ chủ nghĩa ích kỷ để gia tăng  ảnh hưởng (159). Nhưng n�n chính trị tốt phải là nơi bảo đảm việc làm, “khía cạnh thiết yếu của đ�i sống xã hội� và nỗ lực để m�i ngư�i có được cơ hội phát triển khả năng của mình (162). �TC lý giải rằng sự trợ giúp ích lợi hơn cho ngư�i nghèo không chỉ là tài chánh, đó là sự trợ giúp khẩn cấp, thay vào đó là cho h� đ�i sống chính đáng bằng công việc của mình. Chiến lược đúng đắn chống nghèo đói không đơn thuần là làm cho ngư�i nghèo cảm thấy không bị xúc phạm, mà là giúp h� thăng tiến trong cái nhìn liên đới và hỗ tương (187). Ngoài ra, chức năng của chính trị là tìm ra hướng giải quyết cho m�i nguy cơ chống lại quy�n căn bản của con ngư�i như loại trừ kh�i xã hội, buôn bán nội tạng, hàng hoá, vũ khí và thuốc phiện; đó là sự lạm dụng tình dục, bóc lột lao động, là chủ nghĩa khủng bố và tội phạm có tổ chức. �TC kêu g�i mạnh mẽ việc loại trừ tận căn nạn buôn ngư�i, g�i đó là “sự xấu hổ của nhân loại�, và nạn đói, theo nghĩa đó là “tội phạm� bởi lương thực là “quy�n lợi không thể thay thế� (188-189).

Thương trư�ng không thể tự giải quyết tất cả. Tổ chức Liên Hiệp Quốc cần phải cải tổ

�TC Phanxicô nhấn mạnh rằng n�n chính trị cần thiết là nơi biết nói không với tham nhũng, với sự không hiệu quả, với việc lạm dụng quy�n lực, với việc thiếu tôn tr�ng luật lệ (177). Phải là n�n chính trị đặt tr�ng tâm trên nhân phẩm con ngư�i và không được quy phục kinh tế bởi “thương trư�ng tự nó không giải quyết m�i vấn đ��, như những “thảm hoạ� do tài chánh gây ra là minh chứng (168). Do vậy, cần coi tr�ng các phong trào quần chúng, h� là những “nhà thơ xã hội� đích thực và là “những nguồn năng lượng luân lý�, h� cần tham dự vào xã hội, chính trị và kinh tế, dĩ nhiên là ưu tiên sự cộng tác toàn diện hơn. Theo đó, �TC khẳng định, có thể chuyển từ n�n chính trị “hướng đến� ngư�i nghèo thành n�n chính trị “với� và “của� ngư�i nghèo (169). Một khao khát th�i sự nữa của Thông điệp là sự cải tổ của Tổ chức Liên Hiệp Quốc, đó là đối diện với sự thống trị của kinh tế dẫn đến việc loại b� quy�n lực của một quốc gia riêng lẻ. Thực vậy, nhiệm vụ của LHQ sẽ là cụ thể hoá khái niệm “gia đình các quốc gia� cùng hành động vì công ích, loại trừ tận gốc nghèo đói và bảo vệ quy�n con ngư�i. Tài liệu nhấn mạnh đến việc sử dụng không ngừng nghỉ phương thức “ngoại giao, các tổ chức thiện tâm và các toà án�, LHQ cần cổ võ sức mạnh của luật hơn là luật của sức mạnh, khuyến khích những hiệp định đa phương nhằm hỗ trợ tốt hơn những quốc gia nh� bé (173-175).

Phép lạ của sự tử tế

Chương thứ sáu, với tựa đ� �ối thoại và tình bạn xã hội, làm nổi bật khái niệm cuộc sống như “nghệ thuật gặp gỡ� với m�i ngư�i, cả với những vùng biên của thế giới và với các dân tộc bản địa, bởi “có thể h�c được gì đó từ m�i ngư�i và không ai là vô dụng cả� (215). Do vậy, đối thoại thực sự là khi biết tôn tr�ng quan điểm của ngư�i khác, những lợi ích chính đáng của h� và nhất là sự thật v� nhân phẩm con ngư�i. Thông điệp nói rằng chủ nghĩa tương đối không phải là câu trả l�i bởi nếu không có các nguyên tắc phổ quát và quy luật luân lý nhằm ngăn cản sự dữ tự căn, luật pháp sẽ chỉ trở thành những áp đặt chủ quan (205). Các đặc biệt, �TC m�i m�i đến “phép lạ của sự tử tế�, một thái độ cần lĩnh hội bởi đó là “ánh sao trong đêm tối� và là “sự giải phóng kh�i sự thô lỗ, lo sợ và th� ơ� đang thống trị thế giới này. �TC cho rằng một ngư�i tử tế tạo ra môi trư�ng sống lành mạnh và mở ra những lối nẻo cho những nơi sự giận dữ đã phá huỷ những nhịp cầu (222-224).

Sự chung tay của hoà bình và tầm quan tr�ng của tha thứ

Suy tư v� giá trị và cổ võ hoà bình, chương thứ bảy với tựa đ� Những tiến trình của một cuộc gặp gỡ mới, nơi đó, �TC nhấn mạnh rằng hoà bình được gắn với chân lý, với công bình và lòng nhân. Tránh xa khát v�ng trả thù, hoà bình “chủ động� và hướng đến xây dựng một xã hội đặt n�n trên sự phục vụ tha nhân và trên nỗ lực theo đuổi hoà giải và phát triển hỗ tương (227-229). Theo �TC, trong một xã hội, mỗi ngư�i phải cảm thấy như “ở nhà�. Bởi thế, hoà bình là một “món hàng thủ công mỹ nghệ� có liên hệ và nhắm tới m�i ngư�i và mỗi ngư�i phải đóng góp phần của mình. Nhiệm vụ của hoà bình không phải là đình chiến và không bao gi� kết thúc, �TC nói tiếp, và như vậy, nơi mỗi hành động, cần đặt tr�ng tâm là con ngư�i, nhân phẩm và công ích (230-232). Thông điệp khẳng định: Gắn li�n với hoà bình là tha thứ, cần yêu thương m�i ngư�i, không ngoại lệ ai. Nhưng yêu thương kẻ bách hại mình nghĩa là giúp h� biến đổi và không cho phép nó bách hại tha nhân. Như thế, ai đang chịu bất công phải bảo vệ hết mức những quy�n lợi của mình hầu gìn giữ nhân phẩm, là qua tặng của Thiên Chúa (241-242). Sự tha thứ không có nghĩa là trừng phạt nhưng là công lý và ghi nhớ, bởi tha thứ không có nghĩa là lãng quên, mà là loại trừ sức mạnh phá hoại của sự dữ và khát v�ng trả thù. �TC nhắc nhở rằng chúng ta không bao gi� được quên “những nỗi kinh hoàng� như Shoah, các vụ ném bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki, những bách hại và thảm sát sắc tộc. Những đi�u này luôn được ghi nhớ, được nhắc nhớ để không ru ngủ chúng ta và để giữ cho ng�n lửa của lương tâm cộng đồng luôn bừng cháy. �ồng th�i, cũng quan tr�ng không kém khi ghi nhớ những đi�u thiện hảo, những ai đã ch�n tha thứ và tình huynh đệ (246-252).

Không bao gi� gây thêm chiến tranh, đó là sự thất bại của nhân loại

Một phần trong chương thứ bảy đ� cập đến chiến tranh, �TC nhấn mạnh rằng chiến tranh không phải là “bóng ma quá khứ� nhưng là “mối nguy thư�ng trực� và là sự “từ chối m�i quy�n lợi�, là “sự thất bại của chính trị và của nhân loại�, là “sự đầu hàng đáng xấu hổ đối với thế lực sự dữ� và với “hố sâu� của nó. Ngoài ra, vì lý do rằng các vũ khí nguyên tử, hoá h�c và sinh h�c đã làm hại nhi�u ngư�i dân vô tội, ngày nay chúng ta không thể suy nghĩ như trước đây v� khả thể “chiến tranh chính nghĩa�, nhưng cần tái khẳng định với tất cả sức mạnh rằng “Không được gây thêm chiến tranh nữa! Có thể cho rằng chúng ta đang trải qua “một cuộc chiến tranh thế giới thứ ba theo từng phần� bởi m�i xung đột có liên hệ với nhau và do đó, việc loại b� hoàn toàn khí hạt nhân là “một mệnh lệnh luân lý và nhân văn�. �TC gợi ý rằng thay vì đầu tư ti�n của cho vũ khí, hãy dùng nó để thiết lập Quỹ quốc tế chống nghèo đói (255-262).

�n tử hình là không thể chấp nhận, hãy loại b� nó trên toàn thế giới

�TC cũng bày t� quan điểm v� án tử hình, coi đó là không thể chấp nhận và cần phải loại b� trên toàn thế giới. �TC cho rằng “kẻ giết ngư�i không mất đi nhân phẩm, Thiên Chúa bảo đảm đi�u đó�. Từ suy tư này, �TC khuyên dụ hai đi�u: thứ nhất, không được xem hình phạt như một sự trả thù mà như một phần của tiến trình cải hoá và hội nhập xã hội; thứ hai là cần cải thiện tình trạng các nhà tù trong tương quan với nhân phẩm của các tù nhân, và rằng án chung thân cũng được xem là “án tử ẩn tàng� (263-269). �TC cũng khẳng định lại sự cần thiết phải tôn tr�ng “sự thánh thiêng của sự sống� (283) nơi mà hiện nay “một phần nhất định của nhân loại dư�ng như đang là nạn nhân� như nạn phá thai, ngư�i nghèo, khuyết tật và ngư�i lớn tuổi (18).

Bảo đảm tự do tôn giáo, đó là quy�n lợi căn bản của con ngư�i

Chương thứ tám và là chương cuối cùng, �TC bàn đến chủ đ� Các tôn giáo nhằm phục vụ tình huynh đệ trên thế giới và tái khẳng định rằng bạo lực không bao gi� có n�n tảng tôn giáo mà là những dị dạng tôn giáo mà thôi. Do vậy, những hành động “đáng lên án� như khủng bố không thể quy v� tôn giáo nhưng là do những lý giải sai lầm các bản văn tôn giáo, cũng như đối với các n�n chính trị, sự nghèo đói, bất công và bách hại. Không được hỗ trợ chủ nghĩa khủng bố bằng ti�n bạc, vũ khí cũng như phương tiện truy�n thông bởi đó là tội ác quốc tế chống lại an ninh và hoà bình thế giới (282-283). �TC cũng nhấn mạnh rằng một hành trình hoà bình giữa các tôn giáo là khả thi và do đó cần bảo đảm tự to tôn giáo, đó là quy�n con ngư�i căn bản của cho m�i tín hữu (279). Thông điệp đặc biệt đ� cập đến suy tư v� Giáo Hội rằng Giáo Hội không thực hiện sứ vụ của mình các cá nhân, Giáo Hội không ở bên l� xã hội và, dù không làm chính trị, Giáo Hội không chối b� chi�u kích chính trị của mình. Giáo Hội quan tâm đến công ích và chăm lo cho sự phát triển toàn diện của nhân loại. Thực vậy, Giáo Hội hướng đến nhân loại và tất cả những gì là nhân văn hướng đến Giáo Hội, theo các l�i khuyên Phúc Âm (276-278). Sau cùng, �TC kêu g�i các vị lãnh đạo tôn giáo thể hiện vai trò “trung gian đích thực� của h� nhằm xây dựng hoà bình, ngài kêu g�i với danh nghĩa tình huynh đệ con ngư�i, hãy dùng đối thoại như con đư�ng, sự hợp tác chung nhưng phương thức và sự thấu hiểu lẫn nhau như phương pháp và tiêu chuẩn (285) (trích “Văn kiện v� tình huynh đệ vì hoà bình thế giới và chung sống� được �TC Phanxicô và Thủ lãnh tối cao Ahmad Al-Tayyib ký ngày 4 tháng Hai năm 2019 tại Abu Dhabi).

Chân phước Charles de Foucauld, “ngư�i anh em của hết m�i ngư�i�

Thông điệp kết thúc bằng việc nhắc lại các nhân vật Martin Luther King, Desmond Tutu, Mahatma Gandhi và nhất là Chân phước Charles de Foucauld như khuôn mẫu cho tất cả v� việc đồng hoá mình với những kẻ bé m�n nhất để trở nên “ngư�i anh em của hết m�i ngư�i� (286-287). Những dòng cuối cùng của tài liệu là l�i nguyện lên �ấng Tạo Hoá và cho sự hiệp nhất Kitô giáo hầu tâm hồn mỗi ngư�i trở thành nơi cư ngụ của “tinh thần huynh đệ�.

Vatican News Tiếng Việt