�i�u mới lạ cho nhân loại

Trích sách Làm sao đ�c Phúc Âm mà không mất đức tin, Linh mục  Alberto Maggi (Comment lire l’ Évangile sans perdre la foi. Nhà xuất bản Fides, Pháp).

Các nhà chiêm tinh đến bái lạy �ức Giêsu Hài Nhi, Phúc âm thanh Mát-thêu (Mt 2: 1-12)

G�i ông nội Chúa Giêsu như thế nào đây? Câu trả l�i tùy theo độc giả tra cứu Phúc âm nào. Theo thánh sử Mát-thêu thì tên là Giacốp (Mt 1: 16) nhưng theo thánh Luca thì tên là Êli (Lc 3: 23). Dĩ nhiên đối với lịch sử cứu rỗi thì tên chính xác thân sinh thánh Giuse không phải là chuyện quan tr�ng, nhưng giữa các thánh sử, sự khác nhau này chỉ là một ví dụ nh� giữa những khác nhau khác lớn hơn mà chúng ta thấy đây đó giữa Phúc âm này, Phúc âm kia. Những khác nhau sâu đậm đã làm cho chúng ta không hiểu chính xác những gì Chúa Giêsu đã nói và đã làm thật sự là ở đoạn được xem là quan tr�ng trong truy�n thống kitô là đoạn “bữa ăn cuối cùng�. �oạn này được ba thánh sử ghi chép, cả ba đ�u khác nhau v� l�i Chúa Giêsu tuyên xưng v� bánh và rượu cũng như v� hành vi đi kèm theo.

Sự kiện các thánh sử không quan tâm đến độ chính xác sự việc xảy ra nhưng quan tâm đến chân lý đức tin chứa đựng trong đó. Chân lý chỉ có một, các phương thức hình thành thì khác nhau như chúng ta thấy trong Phúc âm thánh Mát-thêu và thánh Luca, cả hai đ�u nói một chân lý nhưng trình bày trong hoàn cảnh và nhân vật khác nhau. Chân lý mà h� muốn truy�n lại là các ngư�i ở ngoài tôn giáo bị xem như ở xa Chúa, trên thực tế, chính là những ngư�i đầu tiên nhận thấy sự hiện diện của Chúa ở giữa lòng nhân loại. �ó là đi�u mà các thánh sử muốn lưu truy�n. Các hình thức, các phương cách thì lại khác nhau. 

Mư�i hai nhà chiêm tinh

Trong văn h�c đ�i xưa, thư�ng có khuynh hướng đặt tên cho các nhân vật h� kể chuyện, các thánh sử mô tả dưới dạng ẩn danh nhưng lại mô tả một cách chính xác. Phúc âm thánh Mát-thêu chỉ nói tổng quát “các vị chiêm tinh từ phương �ông đến Giêrusalem� nên không th�a chí tò mò, ngư�i ta muốn biết thêm tên, bao nhiêu ngư�i, h� giàu có như thế nào. V� số lượng, mới đầu là hai, sau đó đến thế kỷ thứ ba tăng thêm thành bốn, đến th�i Trung Cổ thì lên con số tối đa là mư�i hai. Cuối cùng, con số được ấn định theo quà tặng mang đến “vàng, nhủ hương, mộc dược� vậy là con số ba được ấn định. Rồi một cách nhanh chóng, ngư�i ta đi từ đoán mò đến tin như bắp các chiêm tinh gia này là vua để thuận theo với thánh vịnh 72: 10: “Cả những vua Ả-rập, Xơ-va cũng đ�u tới tiến dâng lễ vật.� Như thế càng rắc rối hơn cho việc đặt tên. Thế là xảy ra cuộc tranh đua để có tên trong danh sách, một danh sách phương đông và một danh sách Ê-thi-ô-pi. Giữa hai danh sách, danh sách phương tây được dùng và từ nay số lượng ngư�i thăm viếng là ba, các nhà chiêm tinh là các vua, h� có tên là Gaspar, Melchior và Balthazar. Và để đừng ai ganh ai, một ngư�i da trắng, một ngư�i da vàng, một ngư�i da đen.

Một truy�n thống nhân gian như vậy đã che lấp tầm quan tr�ng các nhân vật mà thánh Gioan Krít-tô-xôm đã g�i h� là “những tổ phụ đầu tiên của Giáo Hội�, từ nay các nhân vật này chỉ là những hình ảnh dùng trang hoàng cho máng c�. Vào th�i Cổ �ại, chữ “nhà chiêm tinh, mage� ám chỉ những ngư�i nghiên cứu khoa h�c huy�n bí, từ thầy bói đến các nhà thiên văn. Trong Cựu Ước văn bản Hy Lạp, danh từ này chỉ xuất hiện một lần duy nhất trong sách �a-ni-en khi nói đến sự khôn ngoan của các em bé hơn tất cả các “thầy phù thủy và pháp sư trong toàn vương quốc.� (�n 1: 20-22). Thư�ng thư�ng h� bị xem là những kẻ bói toán lừa bịp, mang tiếng xấu. �ối với văn hóa và tôn giáo Do thái, các nhà chiêm tinh, ảo thuật lại còn bị cho là những ngư�i ô uế, trước hết vì h� là lương dân, sau là h� làm ngh� bị Thánh Kinh lên án (Lv: 19: 26) và bị ngư�i Do-thái cấm: “Ai h�c một cái gì từ nhà ảo thuật đ�u đáng bị chết.� Trong Tân Ước, chữ “chiêm tinh, mage� mang tính cách tiêu cực (Cv 8: 9-24) và trong sách giáo lý đầu tiên, ngư�i kitô bị cấm hành ngh� chiêm tinh.

Tuy vậy, dù bị xem là những ngư�i ở ngoài tôn giáo, thánh Mát-thêu xem h� là những ngư�i đầu tiên nhận biết có sự hiện diện của Thiên Chúa trong nhân loại và h� đi thông báo cho dân Do-thái. Nhưng những ngư�i này thay vì vui mừng thì lại lo lắng: “Vua Hêrôđê bối rối và cả thành Giêrusalem xôn xao.� Hêrôđê li�n triệu tập các thượng tế và kinh sư để h�i xem �ấng Thiên Sai sinh ra ở đâu: danh vị “Thiên Sai� chứng t� cho thấy Hêrôđê và toàn thành phố Giêrusalem lo sợ v� đấng Thiên Sai, đấng giải phóng dân �t-ra-en. Theo truy�n thống, sự hãi sợ này cũng giống như sự hãi sợ của các vua Pha-ra-ô và toàn nước Ai cập th�i các chiêm tinh gia loan báo việc ông Môsê sinh ra đ�i: những ngư�i cầm quy�n hoảng sợ trước tin sẽ có ngư�i giải phóng dân Do thái ra đ�i, h� ra lệnh giết tất cả bé trai sơ sinh Do thái (Xh 1: 16-22). Lần này, vua Hêrôđê hoảng sợ vì nghe tin có một vị vua mới ra đ�i (vì là ngư�i Idulméen, ông không có quy�n làm vua ngư�i Do-thái, ông sợ mất địa vị) và cùng với ông, cả thành phố Giêrusalem lo lắng. Tiên tri I-sai-a đã tiên đoán một tương lai huy hoàng cho Giêrusalem: “�ứng lên, bừng sáng lên! Vì ánh sáng của ngươi đến rồi. Vinh quang của �ức Chúa như bình minh chiếu t�a trên ngươi� (Is: 60: 1); nhưng trong Phúc âm thánh Mát-thêu, từ đầu đến cuối, Giêrusalem vẫn ở trong bóng tối.

Ngôi sao là dấu hiệu duy nhất các lương dân này thấy, ngôi sao không chiếu sáng trên Giê-ru-sa-lem: ánh sáng của Thiên Chúa sẽ không chiếu trên những ngư�i nhân danh Chúa mà loại b� ngư�i khác nhưng ánh sáng của Chúa chiếu trên những ngư�i bị ở bên l�. Giê-ru-sa-lem, thành phố thánh nhưng cũng là thành phố giết ngư�i sẽ không nhận biết mầu nhiệm sống lại của Chúa Kitô. Chỉ sau khi các vua r�i Giêrusalem thì ngôi sao mới chiếu lại để chỉ đư�ng cho h�: “Trông thấy ngôi sao, h� mừng rỡ vô cùng.� Thánh sử nêu điểm khác biệt nổi bật giữa sự bối rối xao xuyến của vua Hêrôđê và thành phố Giêrusalem và mừng rỡ vô cùng của các vua. Khi Chúa có mặt, vua và cư dân thành Giêrusalem sợ cho những gì h� sẽ bị mất: địa vị và đ�n thánh; phần h�, các vua mừng rỡ vì h� sắp dâng lễ vật: vàng, nhủ hương, mộc dược. “H� vào nhà, thấy Hài Nhi.� H� không vào cung điện: chính trong căn nhà thư�ng dân mà h� tìm thấy một vị vua đích thực; không ở đ�n thánh: chính trong căn nhà mà “Thiên Chúa ở với chúng ta� (Mt 1: 23).

�ược thiên thần báo đừng trở lại với vua Hêrôđê ở Giêrusalem, các vua đi theo một lối khác để v� nhà: một lối khác là chữ rất ít khi được dùng trong Cựu Ước, chỉ dùng khi nói đến việc dân Do thái từ b� “Nhà của Chúa� nơi h� th� bò vàng. Theo thánh sử, Giêrusalem không phải là thành phố thánh mà Chúa được đón tiếp mà là căn nhà tội lỗi nơi Chúa sẽ bị giết: những gì vua Hêrôđê không làm được thì các thầy thượng tế làm được, đó là giết Chúa Giêsu (Mt 26: 65-66). 

Từ chuồng bò đến ngôi sao 

Thánh Luca không kể chuyện các nhà chiêm tinh mà kể chuyện các mục đồng thành Bêlem, may thay các mục đồng này cũng ẩn danh (Lc 2: 1-20).  Nếu thánh Mát-thêu đặt ưu tiên cho chi�u kích phổ quát khi mô tả các chiêm tinh lương dân như những sứ giả của Chúa, những ngư�i bị xem là xa Chúa, bị dân Do-thái loại trừ thì thánh sử Luca làm nổi bật khía cạnh bên l� của những ngư�i ngoài l� trong lòng xã hội Do thái.

Vào th�i Chúa Giêsu, các mục đồng không có quy�n công dân và là những ngư�i bị xã hội ruồng b�. Làm việc đến đ� ngư�i, h� sống trong hoàn cảnh đê hèn cả v� mặt tôn giáo, bị xem là ô uế, không có một khả năng gì để cứu chuộc h�, vừa không biết gì v� L� Luật, vừa không có một khả năng gì để giữ đạo. H� bị xem và bị đối xử như súc vật, nhưng súc vật còn được đối xử tốt hơn: khi con vật bị rơi xuống hố còn được ngư�i ta cứu lên chứ mục đồng thì không. Bị xem như ngư�i tội lỗi có tấm lòng chai đá, không những bị loại ra ngoài mà h� là những ngư�i đầu tiên nằm trong danh sách sẽ bị loại nếu một khi �ấng Thiên Sai đến, theo l�i giảng dạy của vua Sa-lô-môn: trong nước Tr�i, ngư�i nào xấu xa sẽ không được ở.

Như thế, h� là những ngư�i ở xa Chúa nhất, bỗng sứ thần Chúa đứng bên h�: “Vinh quang của Chúa chiếu t�a chung quanh.� Thánh vịnh gia đã mong muốn “Tất cả ngư�i tội lỗi đ�u bị diệt trừ (Tv 37: 38). Nhưng khi Chúa gặp ngư�i tội lỗi, Chúa không vứt h� vào lửa: Chúa bao phủ h� bằng tình yêu của Chúa. Chúa không nói những l�i lên án nhưng loan báo “một n�m vui lớn�, sự sinh ra đ�i của đấng sẽ giải phóng h� kh�i thân phận ngư�i bên l�. Sự loan báo được xác nhận bởi “muôn vàn thiên binh hợp với sứ thần cất tiếng ngợi khen Thiên Chúa rằng: Vinh danh Thiên Chúa trên tr�i, bình an dưới thế cho ngư�i Chúa thương.� Vinh danh của Chúa thể hiện một cách rõ ràng, bằng bình an cho tất cả những ngư�i được Chúa thương.

Ở th�i mà Quy�n Thế của vua chúa thế gian được xem như quy�n tối thượng, phải kiểm kê dân số toàn dân để không một ai l�t kh�i sổ thuế thì Tình Yêu được thể hiện qua sứ điệp nhắm đến tất cả m�i ngư�i: “Hôm nay, �ấng Cứu �ộ được sinh ra.� Và các mục đồng đi v� Bêlem để loan báo tin mừng h� vừa nhận được. �ể gặp Chúa, không phải đến Giê-ru-sa-lem mà đến Bêlem, nơi Chúa đã nói: “Thiên Chúa không nhìn theo kiểu ngư�i phàm: ngư�i phàm chỉ thấy đi�u mắt thấy, còn �ức Chúa thì thấy tận đáy lòng.� (1 Sm 16: 7)

Mục đồng và các chiêm tinh không thể đến gần Chúa trong đ�n th� vì h� là lương dân và là ngư�i tội lỗi, bây gi� h� được tự do đến với Chúa nơi Hài Nhi, �ấng vừa đến với nhân loại. Những ngư�i mà tôn giáo cho rằng h� sống trong bóng tối lại là những ngư�i đầu tiên nhận thấy ánh sáng của Chúa, trong khi những ngư�i nghĩ h� sống trong ánh sáng thì vẫn ở trong bóng tối. Khi Chúa Giêsu đến với thế gian – Chúa Giêsu là món quà tặng của Thiên Chúa cho nhân loại – không một linh mục thượng tế nào của Giê-ru-sa-lem nhận ra. Những ngư�i tội lỗi mục đồng và những ngư�i lương dân chiêm tinh thì nhận ra. Hai hạng ngư�i mà các thượng tế xem là những ngư�i ngoài l� cứu rỗi vì h� không đàng hoàng thì lại nhận ra dấu hiệu của Chúa. Những ngư�i đi kiểm kê dân số cũng không nhận ra Chúa.

Thánh sử nói “tất cả đ�u ngạc nhiên khi nghe các mục đồng kể lại�. Từ tạo thiên lập địa ngư�i ta đ�u nghĩ Chúa thưởng ngư�i tốt, phạt ngư�i xấu: vậy đâu là đi�u mới lạ của Chúa, đấng “nhân hậu với cả phư�ng vô ân và quân độc ác� (Lc 6: 35)? Nếu bây gi� Thiên Chúa thay vì phạt những ngư�i tội lỗi, Chúa t� cho h� tình thương của Chúa, thế thì không còn tôn giáo! Tất cả đ�u kinh ngạc vì sự lạ kinh khủng này, kể cả mẹ Maria. �ức Mẹ không từ chối đi�u mới lạ này nhưng tiếp nhận nó trong lòng để luôn cùng tiếp tục hiệp ý với Chúa. Và các mục đồng ra v�, vừa đi vừa tôn vinh ca tụng Thiên Chúa: trước đây tôn vinh và ca tụng Thiên Chúa là công việc độc quy�n của các thiên thần (Lc 2: 13-14). Với một Thiên Chúa của tình thương, m�i sự đ�u có thể có được ngay cả với các mục đồng.

Ignace Trần An Huy dịch

Phanxicovn