DI SẢN VĂN HÓA VÀ DI SẢN CỦA GIÁO HỘI

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “Di sản văn hóa là di sản của các hiện vật vật lý và các thuộc tính phi vật thể của một nhóm hay xã hội được kế thừa từ các thế hệ trước, đã duy trì đến hiện nay và dành cho các thế hệ mai sau. Di sản văn hóa bao gồm tài sản văn hóa (như các tòa nhà, cảnh quan, di tích, sách, tác phẩm nghệ thuật, và các hiện vật), văn hóa phi vật thể (như văn hóa dân gian, truyền thống, ngôn ngữ và kiến thức) và di sản tự nhiên (bao gồm cảnh quan có tính văn hóa quan trọng và đa dạng sinh học).” Đây là một khái niệm phổ quát, bao trùm và di sản văn hóa Công giáo (Catholic Cultural Heritage) chỉ là một bộ phận trong đó.

Nếu tìm từ khóa Catholic Cultural Heritage trên Google, chỉ trong 0.57 giây, ta sẽ có khoảng 38.200.000 kết quả. Còn nếu tìm từ khóa Catholic Heritage, ta sẽ có khoảng 101.000.000 kết quả trong 0,56 giây. Như vậy, cả 2 khái niệm “di sản văn hóa Công giáo” và “di sản Giáo hội Công giáo” đều là những thuật ngữ được dùng khá phổ biến.

Tuy vậy, trong các văn bản chính thức của mình, Giáo hội Công giáo Roma không hề đưa ra một khái niệm chính thức mang tính khái quát về Catholic Heritage cũng như Catholic Cultural Heritage. Những ý tưởng của Giáo hội Công giáo Roma về các chủ đề này được trình bày rải rác trong các văn bản của Công đồng Vatican II. Các bạn có thể tìm thấy nó trong Hiến chế về Tín lý, Hiến chế về Phụng vụ, và Hiến chế về Mục vụ. Và tất nhiên, cả trong các nghiên cứu cũng như các diễn giải về Công giáo/văn hóa Công giáo của giới học thuật.

Trên cơ sở đó, chúng ta có thể hình dung rằng, các Thánh tích được coi là hàng cực phẩm trong hệ thống di sản của Giáo hội. Đó là những gì từng hiện diện trong cuộc đời của những người đã được Giáo hội Công giáo tuyên thánh. Riêng với Chúa Giêsu, bất cứ thứ gì từng được Thầy Chí Thánh tiếp xúc trực tiếp khi còn tại thế luôn được xếp vào loại thánh tích cấp cao nhất.

Phần còn lại của Di sản Giáo hội Công giáo được xác định bao gồm 3 trụ cột: Kinh Thánh, Truyền thống, và Cộng đồng.

Kinh Thánh là tập hợp các cuốn sách được cho là lấy cảm hứng từ Thiên Chúa, nền tảng của tất cả các di sản Kitô giáo. Nó tạo thành bản sắc của Kitô giáo và của các tín đồ Kitô giáo. Những gì chúng ta gọi là Kinh Thánh bao gồm nhiều sách từ Kinh Thánh Do Thái cũng như hai mươi bảy cuốn sách được viết sau cái chết của Chúa Giêsu.

Truyền thống là khái niệm rộng lớn/bao trùm, đề cập đến kho tàng vật thể và phi vật thể được truyền lại trong lịch sử hơn hai nghìn năm của Công giáo. Đó là các vương cung thánh đường, các kiến trúc nhà thờ, tu viện, trường học, điêu khắc, mỹ thuật… Đó còn là ký ức, kinh nghiệm, những biểu hiện và diễn giải về sự tự mặc khải của Thiên Chúa.

Cộng đồng là hội chúng tập hợp lại để thờ phượng và phục vụ. Cộng đồng là trung tâm của cuộc sống trái đất, là tập hợp của các cá nhân đơn lẻ trong niềm tin Thiên Chúa. Mỗi người đều có thể hiệp thông với Thiên Chúa với tư cách cá nhân, nhưng những Thánh Lễ thiêng liêng nhất bao giờ cũng được tổ chức trong phạm vi cộng đồng. Cộng đồng là môi trường hiệp thông giữa các tín hữu. Cộng đồng cũng tạo nên những hiệu quả lớn trong hiệp thông với thế giới thụ tạo, hay nói một cách dễ hiểu hơn, là trong việc bảo vệ/gìn giữ và khai thác hợp lý môi trường tự nhiên.

Như vậy, quan niệm của Giáo hội Công giáo Roma về di sản có những khác biệt nhất định, nhưng về cơ bản có nhiều điểm tương đồng với quan điểm phổ quát của nhân loại về di sản văn hóa.

(Đón đọc thớt sau: Di sản Giáo hội Công giáo được quản lý như thế nào?)

Mai Thanh Sơn