Tại sao công nghệ tiến bá»™ lên mà con ngưá»i thì ngà y cà ng giống những con zombie cô đơn và vô cảm ?
Thá»i đại nà y, có má»™t thứ cảm xúc gá»i là “cô đơn trong kết nối”. Tôi nháºn ra Ä‘iá»u đó và o má»™t ngà y đóng kÃn cá»a phòng và cảm thấy rá»—ng tuếch. Cầm Ä‘iện thoại trên tay, nhìn những avatar on off liên tục mà không tìm được má»™t ngưá»i để buzz.Â
Lướt hết trang mạng nà y đến trang mạng khác mà không tìm nổi má»™t chốn dừng chân. Tất cả há»i hợt và nhà n nhạt.
Tá»± trong sâu thẳm, tôi biết những thứ mình thá»±c sá»± muốn là m không nằm ở bất kì đưá»ng link nà o. Cái cảm giác hạnh phúc thá»±c sá»± mà tôi khao khát cÅ©ng không nằm ở những like, những share, những “thả tim” vô nghÄ©a.Â
Hôm đó tôi đã quyết định bá» lại Ä‘iện thoại trong căn phòng, bước ra ngoà i phố. Và tôi nháºn ra smartphone đã cướp Ä‘i cá»§a tôi nhiá»u thứ hÆ¡n những gì tôi nháºn lại được…

Những cảnh báo vá» tác hại cá»§a smartphone giá» nhan nhản trên mạng: trẻ em dùng smartphone sá»›m có nguy cÆ¡ tá»± kỉ, ánh đèn từ mà n hình smartphone khiến ngưá»i sá» dụng mất ngá»§, dùng Facebook tăng nguy cÆ¡ mắc trầm cảm, dùng smartphone là m tăng nguy cÆ¡ tai nạn giao thông, tháºm chà có cả những vụ chết ngưá»i vì mải “sống ảo”…
Má»™t thông tin trên truyá»n hình gần đây khẳng định trung bình cứ 10-15 phút, ngưá»i dùng smartphone lại ngó Ä‘iện thoại cá»§a mình má»™t lần.
Những dữ liệu từ ứng dụng Ä‘o thá»i gian sá» dụng Ä‘iện thoại Moment thì cho biết ngưá»i dùng trung bình tương tác vá»›i Ä‘iện thoại tá»›i 40 lần/ngà y và dà nh trung bình 3 tiếng sá» dụng Ä‘iện thoại, cao hÆ¡n nhiá»u so vá»›i thá»i gian sá» dụng “là nh mạnh” được khuyến cáo là 1 tiếng.
CÅ©ng từ dữ liệu cá»§a ứng dụng nà y, có đến 40% ngưá»i sá» dụng mắc chứng “nghiện smartphone”, và tỉ lệ nà y ngà y cà ng tăng. Những ngưá»i mắc phải há»™i chứng thá»i công nghệ nà y cảm thấy bồn chồn, bất an khi không có Ä‘iện thoại bên cạnh mình. Và giống như những con ngưá»i heroin, ngưá»i “nghiện smartphone” cÅ©ng phải “tăng liá»u” để thá»a mãn “cÆ¡n nghiện” cá»§a mình.
Có được “thà nh quả” nà y, phải gá»i lá»i” cám Æ¡n” tá»›i những đơn vị sản xuất Ä‘iện thoại và phát triển phần má»m, đã thấu hiểu ngưá»i dùng tá»›i mức cà i đặt má»™t cách tinh vi các cÆ¡ chế tâm lý để tạo thói quen nghiện cho ngưá»i dùng.
Má»—i like, má»—i notification, má»—i tiếng tinh tinh đặc trưng, hay má»—i cú rung nhẹ cá»§a Ä‘iện thoại… Ä‘á»u là những tiếng chuông nhằm khiến ngưá»i dùng nhá» dãi thèm thuồng như trong thà nghiệm thiết láºp phản xạ có Ä‘iá»u kiện cá»§a Pavlov.
Và dù ngưá»i dùng smartphone có hà ng trăm lý do để biện minh cho việc cắm mặt và o Ä‘iện thoại như để “cáºp nháºt thông tin”, “giữ kết nối”, “là m việc”… thì sá»± tháºt là há» chỉ là m váºy theo má»™t phản xạ, thói quen đã được các nhà sản xuất Ä‘iện thoại, các nhà phát triển phần má»m cố ý “huấn luyện” má»™t cách khéo léo.
Những phần má»m ngà y nay là m việc nà y tốt đến mức ngay cả má»™t đứa trẻ chưa biết chữ cÅ©ng có thể sá» dụng smartphone và mắc nghiện.

Và ngà y nà y qua ngà y khác, sá»± tiện nghi cá»§a smartphone dần biến chúng ta trở thà nh những con Zombie công nghệ, hà nh động theo bản năng và thói quen mà rất Ãt suy nghÄ©.
Chúng ta lướt hết trang mạng nà y đến trang mạng khác, Ä‘á»c những tin tức nhảm nhÃ, đăng status để nói vá» việc nó nhảm nhÃ, chỠđợi like và đi like trong vô thức. Chúng ta nhảy liên tục từ email, sang Facebook, sang Zalo, sang Youtube.
Chúng ta khao khát tương tác, khao khát nháºn được notification từ bất kì má»™t nguồn nà o. Chúng ta lao và o những vòng lặp kÃch thÃch – phản xạ từ chiếc Ä‘iện thoại, cứ như thế nếu nó im lặng, thì cuá»™c sống cá»§a chúng ta cÅ©ng ngừng lại.
Và có lẽ vá»›i má»™t số ngưá»i, cuá»™c sống cá»§a há» sẽ ngừng lại nếu smartphone biến mất!

Trong phim ngắn “Bạn có lạc lõng trong thế giá»›i giống như tôi”, đạo diá»…n phim hoạt hình Steve Cutts đã phác há»a má»™t thế giá»›i vô cảm, vá»›i những con ngưá»i dán mặt và o mà n hình Ä‘iện thoại. Äi lại như những kẻ vô cảm, vô cảm vá»›i má»i sá»± việc xảy ra xung quanh, vô cảm trong chÃnh những biểu tượng cảm xúc cá»§a mình. Má»™t thế giá»›i kì dị, quái đản, đáng sợ, và trên đưá»ng Ä‘i đến sá»± diệt vá»ng.

Má»™t thế giá»›i giả tưởng đáng sợ. Nhưng nhìn và o những hình ảnh nà y, bạn có thấy giáºt mình giống tôi ? Bởi đâu đó ngoà i kia, chúng ta cÅ©ng đã dần quen thuá»™c vá»›i những hình ảnh như váºy.
Chuyện gì đang xảy ra thế ?
Tại sao công nghệ tiến bá»™ lên mà con ngưá»i thì ngà y cà ng giống những con zombie cô đơn và vô cảm ?
Äã có thá»i, công nghệ thá»±c sá»± khuyến khÃch ngưá»i ta kết nối nhiá»u hÆ¡n. Äó là thá»i kì cá»§a Yahoo Messenger, cá»§a Blog 360, Forum và những tin nhắn từ chiếc Nokia truyá»n thống.
Thá»i kì đó cách đây chưa lâu, và đến giá» vẫn để lại trong tôi những kà ức ngá»t ngà o vá» những buổi chat đêm, vá» những tin nhắn buổi sá»›m, vá» những entry rất dà i và rất tháºt từ những ngưá»i bạn, vá» cái cảm giác kì diệu khi có thể trò chuyện vá»›i bạn bè ở má»™t khoảng cách xa.
Những kết nối khi ấy rất tháºt, và bá»n vững, bởi vì con ngưá»i thá»±c lòng mong muốn kết nối vá»›i nhau. Và con ngưá»i lấy niá»m vui từ việc kết nối vá»›i nhau.

Vấn đỠcá»§a Smartphone bây giá», không chỉ là gây nghiện ngưá»i dùng, mà còn là là m cho má»i thứ đơn giản và dá»… dà ng quá. Thay vì nói “tôi thÃch ý kiến cá»§a bạn”, chúng ta nhấn like. Thay vì nói “cảm Æ¡n”, chúng ta thả hoa, thả tim.
Thay vì kể lại những trải nghiệm cá»§a chÃnh mình, chúng ta chụp má»™t bức ảnh sống ảo và dùng má»™t caption “sâu Ä‘Ãp”.
Thay vì buzz từng ngưá»i để há»i thăm há», chúng ta chỉ việc lướt trên notification…Và rồi thay vì lấy niá»m vui từ chÃnh tương tác giữa ngưá»i vá»›i ngưá»i, chúng ta trở nên nghiện thứ tương tác ảo giữa ngưá»i và máy móc.
Chúng ta like chỉ để mà like, lướt Facebook chỉ để lướt Facebook… Chúng ta kết nối không thá»±c sá»± để kết nối, mà chỉ là táºn hưởng cái cảm giác online vì chúng ta không chịu nổi khi bị “disconnected” mà thôi.
Không dừng ở đó, những công nghệ hiện đại như Big Data, trà tuệ nhân tạo Ä‘ang thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng “cá nhân hóa ná»™i dung”.
Thế giá»›i online không còn là  “thế giá»›i như nó vốn có” mà ngà y cà ng bị các thuáºt toán cá nhân hóa ná»™i dung là m cho biến dạng, trở thà nh “thế giá»›i như ta muốn thấy”.
Bạn không thÃch ai đó trên Facebook, bạn có thể unfollow há». Bạn Ãt tương tác vá»›i ai, thông tin cáºp nháºt từ ngưá»i đó cÅ©ng xuất hiện Ãt hÆ¡n. Tháºm chà cả những thứ mà bạn có thể thÃch / không thÃch, Facebook, Google…cÅ©ng biết được để cung cấp cho bạn.
Äiá»u nà y nghe có vẻ tuyệt vá»i phải không? Bạn trở thà nh ông hoà ng, bà chúa được thấy những Ä‘iá»u muốn thấy, được nghe những Ä‘iá»u muốn nghe trong thế giá»›i riêng cá»§a mình. Bạn là trung tâm cá»§a cả vÅ© trụ và má»i thứ Ä‘á»u xoay quanh.
Nhưng cái thế giá»›i riêng ấy, thế giá»›i mà tác giả cuốn sách “The Filter Bubble: What the Internet is Hiding from You” Eli Pariser gá»i là  “bong bóng lá»c” (The Filter Bubble) cà ng mạnh, thì bạn cà ng khó chia sẻ, khó tìm thấy Ä‘iểm chung vá»›i những ngưá»i khác.
Và khi mà má»—i cá nhân lên mạng vá»›i mục Ä‘Ãch được tâng bốc, được trở thà nh trung tâm cá»§a vÅ© trụ, được thá»a mãn trong lâu đà i ảo cá»§a chÃnh mình, thì hẳn nhiên là há» không còn nhu cầu kết nối vá»›i những ngưá»i khác.

Tôi muốn kết thúc bà i viết cá»§a mình bằng câu chuyện vá» má»™t thà nghiệm. Äó là đầu những năm 1950, nhà tâm lý há»c Mỹ James Olds khám phá ra khu vá»±c chi phối cảm giác thá»a mãn trong não cá»§a chuá»™t.
Trong má»™t thà nghiệm, ông đặt cá»±c Ä‘iện và o phần não đó cá»§a chuá»™t, và kết nối nó vá»›i má»™t nút nhấn. Con chuá»™t có thể nhấn nút để “tá»± sướng”. Và kết quả là , con chuá»™t liên tục nhấn nút, không mà ng đến thức ăn và nước uống, cho đến khi nó chết vì kiệt sức.
Câu chuyện nà y nghe có vẻ buồn cưá»i, nhưng thá»±c ra lại rất giống vá»›i hà nh vi cá»§a những ngưá»i nghiện smartphone. Cà ng ngà y, những chiếc smartphone và các ứng dụng bên trong nó cà ng được tối ưu để mang đến cho ngưá»i dùng những “phần thưởng” má»™t cách nhanh chóng.
Nó giống như những đồ ăn nhanh, có thể mang đến cho ngưá»i dùng sá»± thá»a mãn tức thá»i. Và trong nhiá»u trưá»ng hợp thì nó cÅ©ng giúp “mua vui được và i trống canh”.

Nhưng vá» lâu dà i, nghiện ngáºp thói selfie bằng smartphone sẽ không mang lại Ä‘iá»u gì tốt đẹp cho tinh thần và cảm xúc cá»§a ngưá»i sá» dụng cả.
Vì con ngưá»i là má»™t động váºt kì lạ, nó cần trải qua buồn chán, Ä‘au khổ, cô đơn, thù địch, ná»— lá»±c… để có thể kết nối vá»›i nhau và táºn hưởng được đầy đủ niá»m vui từ cuá»™c sống.
Chỉ bằng cách bá» Ä‘iện thoại xuống, tránh xa khá»i những sá»± thá»a mãn dá»… dãi mà smartphone mang lại, chấp nháºn ôm lấy sá»± nhá»c nhằn cá»§a những ná»— lá»±c thá»±c tế, ôm lấy cái tâm tư phức tạp và sống động đằng sau má»—i con ngưá»i, chúng ta má»›i có được cảm giác thá»±c vá» cuá»™c sống, có được những kết nối thá»±c, và những niá»m hạnh phúc thá»±c.

