CÔNG GI�O VỚI VĂN HÓA VIỆT NAM

Phần đóng góp bao la :

Nằm trong cái ‘gói văn hóa’ của một dân tộc, ngư�i ta luôn phải nói tới tổ chức xã hội, truy�n thống gia đình, phong tục xóm làng, nghệ thuật dân gian, hệ thống giáo dục, đ�i sống tâm linh tôn giáo, ngôn ngữ và chữ viết…Mà mấy quốc gia láng gi�ng của nước ta tại vùng �ông Nam �, hễ nhắc tới dân Việt là tức khắc h� ‘ghen tỵ’ với ta vì cái ‘báu vật’ CHỮ QU�C NGỮ. Cái thứ chữ viết này bà con trăm h� đ�u biết rõ là do công lao của các vì thừa sai Công giáo, từ Âu Châu qua góp công thành hình ra nó (nhất là với tài khéo và cố gắng của cha �ắc Lộ). Cái báu vật ấy nó sẽ nằm sâu trong tâm tưởng m�i con dân nước Việt cho đến dài lâu. Nó cũng đánh dấu một bước ngoặc tr�ng đại trong công cuộc phát triển n�n văn minh của con cháu Lạc Hồng.

Từ đầu, ở cái th�i lệ thuộc nước Tầu, dân ta dĩ nhiên chỉ biết chữ NHO (Hán tự); và rồi ráng tìm ra một thứ gì riêng tư của dân Việt, chúng ta đã tìm ra chữ NÔM (đ�i nhà Trần). Nhưng cả 2 thứ đ�u khó khăn phức tạp khôn tả.

Dĩ nhiên khi tìm sáng chế ra chữ quốc ngữ, các nhà truy�n giáo nhằm tiên khởi giúp cho việc ‘dạy đạo’ được dễ dàng, nhưng rồi vô hình chung đã đem một món quà to lớn cho cả dân tộc chúng ta. Theo sử liệu, 2 nhân vật ngư�i Việt đầu tiên để lại bút tích chữ quốc ngữ là thày giảng Văn Tín viết một thơ dài gửi qua b� trên tại Roma năm 1659. Kế đó cũng là một thày giảng tên Thiện, cùng năm đó, viết thơ dài 2 trang gửi một linh mục thừa sai tên là Marino.

Kế tiếp là sự góp phần bổ xung của Giám mục Bá đa Lộc (Pigneau de Behaine=cha cả, từng có lăng tại Saigon), giáo sĩ dòng Tên Philippe Bỉnh (vừa là văn sĩ, thi sĩ, sử gia), và giáo sĩ ‘tử đạo’Phan văn Minh rất gi�i cả văn lẫn thơ.

Vào chi tiết Văn H�c :

Nói v� những ‘văn hữu’ cỡ lớn của Công giáo vào th�i đầu chữ quốc ngữ, thì ta phải kể tới 2 ông Petrus Trương vĩnh Ký và Paulus Huỳnh tịnh Của.

   

Trương vĩnh Ký rất thông minh, gi�i chữ Hán, chữ Nôm, quốc ngữ, Pháp và La tinh cùng vài ngôn ngữ � châu khác. Ông dịch thuật và sáng tác thơ văn hầu như không biết mệt m�i. Suốt 35 năm li�n, ông để lại một di sản văn h�c vĩ đại, khiến dân g�i ông là một nhà bác h�c.

Còn Huỳnh tịnh Của nổi tiếng với t� báo ‘ti�n phong’ Gia �ịnh Báo. Ngoài nhi�u văn phẩm, ông còn cho ra cuốn tự điển có cả chữ Nôm và Quốc ngữ, mang tên ‘�ại Nam quốc âm tự vị’. Văn hữu Phạm thế Ngũ g�i ông là một ân nhân, đã làm một việc phi thư�ng cho nước nhà.

Nối gót 2 vị tiên phong này, ta còn ghi nhận công lao của văn sĩ Phan-xi-cô, gốc gác là một nhà sư Phật giáo. Ông viết rất nhi�u, nay còn lại bài văn tế ‘Cầu hồn’ nổi tiếng; rồi tới Linh mục  Lữ Y �oan, có nhi�u tác phẩm thơ giá trị, nhất là tập ‘Sấm truy�n ca’. Sau đó là danh nhân Nguyễn trư�ng Tộ, nổi tiếng với những sớ (đi�u trần) dâng vua Tự �ức đ� nghị canh tân nước nhà. Những áng văn này đ� cập m�i lãnh vực sinh hoạt quốc gia. Rồi tới Linh mục �ặng đức Tuấn, viết nhi�u tác phẩm thơ văn, cùng với mấy bản đi�u trần giá trị lên vua Tự �ức. Rồi ‘cụ cử’ Thiện sáng tác nhi�u ‘ca vãn’ tôn giáo rất hay. Kế là ông Mai lão Bạng, viết nhi�u thơ nổi tiếng. Giáo sĩ Trần Lục nổi tiếng với việc xây dựng thánh đư�ng đá Phát Diệm, nhưng cũng được biết qua những áng thơ như ‘Hiếu tự ca’, ‘Ca vè cụ Sáu’…

Nói v� các văn hữu Công giáo cựu trào, ngư�i ta kể tên các vị này : ‘Phước môn’ Nguyễn hữu Bài, ‘Tiểu cao’ Nguyễn văn Mại, ‘�ại thần’ Ngô đình Khả, ‘Giám mục’ Hồ ng�c Cẩn và ‘Linh mục’ Nguyễn văn Thích. Riêng v� thơ thì chả ai quên được tên tuổi của Hàn mạc Tử.

Mới hơn thì danh sách các văn hữu Công giáo đóng góp cho n�n văn h�c Việt Nam sẽ rất dài  : Ngoài một số rất lớn các Linh mục Tu sĩ  từng xuất bản sách hay viết báo như Hồng Phúc, Phạm châu Diên, Nguyễn tr�ng Tước…còn có tên của các vị như Trần đình Ng�c, Nguyễn ng�c Ngạn, Cao thế Dung, Lê bá Ko6ng, Trần phong Vũ, Quyên Di, Tri�u Khê v.v…

Công tác giáo dục :

(cổng trư�ng �H Công giáo Dalat trước 1975)

Giáo Hội Công giáo Việt Nam luôn coi tr�ng việc đóng góp vào việc giáo dục cho giới trẻ : Bao trư�ng trung và tiểu h�c nhan nhản khắp nơi.  Tại mi�n Nam vào năm 1969, tính ra có tới 1030 trư�ng tiểu h�c của các giáo xứ, với gần nửa triệu h�c sinh. Các trư�ng trung h�c nổi tiếng thì phải kể tới Tabert  và Nguyễn bá Tòng Saigon, Dũng Lạc Hà Nội, Thiên Hựu Huế, Adran Dalat… Riêng v� bậc đại h�c thì năm 1962 có �ại h�c Công giáo tại �à lạt rất thành công. Viện trưởng tiên khởi đại h�c Huế là Linh mục Cao văn Luận. �ại h�c Văn khoa Saigon có tới 6 viện trư�ng ngư�i Công giáo. Tên các giáo sư đại h�c danh tiếng một th�i như LM Lương kim �ịnh, LM Trần văn hiến Minh, LM Bửu Dưỡng, LM Hoàng quốc Trương, SH Trần văn Nghiêm, SH Nguyễn văn Kế, rồi GS Nguyễn văn Trung, GS Lê hữu Mục, GS Phạm việt Tuy�n, GS Nguyễn văn Th�…

Cũng nổi tiếng và giảng dạy v� Mỹ Thuật thì có  những tên tuổi như KTS Ngô viết Thụ, KTS Trần quang �ôn, KTS �inh xuân Bình, rồi H�a sĩ Lê văn �ệ, HS Vi Vi, HS Nam Phong, HS Cao Uy…Tất cả đ�u rất nổi danh tại mi�n Nam VN.

Cũng kể vào mục Giáo dục, ta nên nhắc tới phần Báo chí Truy�n thông : �ương nhiên các giáo phận thư�ng có t� báo riêng, rồi toàn quốc cũng có báo lớn như Thẳng Tiến, Sacerdos, Tinh Thần, Hòa Bình, Hiệp Nhất, Sống �ạo… (phong phú v� cả nguyệt san, tuần báo hay nhật báo).

Tất cả các đan cử trên đây chỉ là con số tượng trưng nh� bé. Thật sự còn danh sách thật dài những chứng minh cụ thể nói lên sự góp phần to lớn và lâu dài của Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Thật ra, những đóng góp giáo dục v� mặt trí thức thì coi như ‘hữu hình’, có thể nói tới những con số và tên tuổi, nhưng v� mặt ‘vô hình’, tâm linh, thì phải nghĩ tới những hậu quả cao quý của những giáo huấn tôn giáo nơi đạo Công giáo : Theo đạo Chúa là đón nhận ni�m tin linh thiêng, là cố gắng sống những giới luật tuyệt v�i của Chúa và Giáo hội (qua các giới răn căn bản). Những thứ này hun đúc huấn luyện nên những con ngư�i cao đẹp v� tinh thần, sống vị tha bác ái, làm gương tốt cho tha nhân, tuân giữ m�i kỷ cương thể chế của xã hội. Ngư�i ta g�i h� là những ‘con chiên ngoan đạo’, xây dựng cộng đồng xã hội vô cùng tuyệt hảo…

Nghĩa là với ngàn vạn ngư�i Công giáo tốt, dân tộc Việt Nam đã và đang làm vang danh giống nòi, tổ tiên Lạc Hồng.

Qua phần đóng góp nghệ thuật :

Bây gi� nói tới công tác của các ca nhạc sĩ Công giáo : Thật ra từ các ca đoàn nhà th�, bao ca nhạc sĩ đã vươn lên và thành công lớn, góp phần không nh� vào chuyện nghệ thuật trình diễn trong đại chúng.

Bắt đầu với th�i ti�n chiến, nhạc sĩ tài hoa Hùng Lân đã viết bài ‘Hè v�’ và ‘Kh�e vì nước’ được cả nước cùng hát. Kế đó là bản ‘Việt Nam minh châu tr�i đông’ xém được ch�n làm quốc ca. Thêm vào đó là ca khúc ‘Rạng đông’ khá thịnh hành, rồi tập nhạc ‘Vui ca lên’ dành cho các thiếu nhi. Riêng v� thánh ca thì bản dịch ‘�êm thánh vô cùng’ đang được xử dụng rộng rãi trong nước cũng như hải ng�ai ở mỗi mùa Giáng sinh. Hùng Lân sáng lập và làm đoàn trưởng nhạc đoàn ‘Lê bảo Tịnh’ vang danh một th�i. Ông cũng là giáo sư âm nhạc trư�ng Chu văn An, và cho in tập lý thuyết âm nhạc tiên khởi ‘Cây đàn sống’ năm 1949, và sau đó là bộ sách ‘Giáo khoa âm nhạc’. Dân chúng nhớ ơn ông như một trong các nhạc sĩ tiên phong khai phóng n�n âm nhạc và ca hát bằng Việt ngữ, với gia tài hàng trăm ca khúc đủ các thể loại.

Vào Nam năm 1954, ông tiếp tục dạy nhạc tại trư�ng ‘Quốc gia âm nhạc và kịch nghệ’ tại Sai Gon. Chính phủ cũng m�i ông làm chủ sự phòng phát thanh h�c đư�ng thuộc bộ giáo dục. Và rồi tổ chức chương trình ‘�ó vui để h�c’ trên đài truy�n hình quốc gia từ năm 1969. Sau cùng, ông được m�i dạy môn ‘sư phạm âm nhạc’ tại viện đại h�c �à Lạt. Ông cũng để lại những tác phẩm như ‘Nhạc lý toàn thư (1960); ‘Dân ca Việt Nam’(1972); ‘Thuật sáng tác & Âm nhạc thực hành’ (1974)… Ông qua đ�i năm 1986 trong khi đang còn dạy nhạc tại tư gia.

Nối tiếp Hùng Lân, ngư�i ta thấy có nhạc sư Hải Linh, nổi tiếng nhất với những bài hát đạo như ‘Hang Be Lem’, Tán tụng hồng ân’, ‘Tiếng nhạc oai hùng’ và Nữ vương hòa bình’. Ông cũng viết nhi�u bản hộp xướng như ‘�à Lạt trăng m�’, ‘Hương quê’, ‘Lòng mẹ’, ‘Chinh phụ ngâm’…rất phổ thông. Năm 1956, sau khi tốt nghiệp nhạc tại Pháp, ông dạy môn hợp ca tại viện quốc gia âm nhạc, rồi �ại h�c �a Lạt. Di tản qua Mỹ, ông cũng sinh hoạt âm nhạc rất thành công cho tới ngày qua đ�i (1988).

Linh mục Tiến Dũng cũng được nhắc tới nhi�u v� kiến thức âm nhạc : H�c nhạc tại Roma xong, ngài v� liên tục dạy nhạc nhi�u nơi, kể cả trư�ng quốc gia âm nhạc, rồi làm khoa trưởng nhân văn nghệ thuật tại đại h�c Minh �ức. Ngài lập trư�ng ‘Suối nhạc’ năm 1968 dạy m�i thứ v� âm nhạc. Ngài qua đ�i năm 2005.

Bây gi� ta nói tới một số ca nhạc sĩ Công giáo khác đã và đang nổi danh (không kể các vị chỉ sinh hoạt v� thánh ca) : Trần thiện Thanh (Nhật Trư�ng), Hoàng Oanh, Hoài Bắc, Trúc Giang, Thu Hồ, �ức Huy, Ng�c Huệ, Vũ Khanh, Khánh Ly, Như Mai, Từ công Phụng, Châu đình An, Anh Bằng, Việt Dũng, Tuấn Vũ, Ng�c Lan, Trúc Hồ, Anh Dũng, Kim Anh, Vũ thành An, Tuấn �ức, Trúc Sinh…Và còn nhi�u nữa.

Tất cả đã t� ra yêu nghệ thuật trình diễn, muốn góp phần vào n�n văn hóa Việt Nam, nhất là vẽ lên và giữ lại những sắc thái và hình ảnh Việt Nam qua âm nhạc, kể cả phần ca múa đi kèm.

Mong sao những ước mơ cao đẹp của các nghệ sĩ Công giáo còn tiếp tục khởi sắc, chung tay đẩy mạnh và bảo tồn những thứ cao quý nhất của dân Việt.

LM Giuse Nguyễn Văn Thư