Cần đặt giáo dục dưới góc nhìn công ích

Quy�n được tiếp cận giáo dục là một trong những quy�n phổ quát của con ngư�i, đồng th�i đó cũng là đòi h�i thuộc v� công ích, đòi buộc xã hội và nhà nước phải có nghĩa vụ đáp ứng 

Công ích được hiểu thế nào?

Hai tiếng “công ích� nghe có vẻ xa lạ đối với nhi�u ngư�i, nhưng việc xây dựng, bảo vệ và phát huy công ích là một đòi buộc thiết yếu  trong cuộc sống. Ăn sâu trong văn hoá ứng xử, đòi buộc ấy sẽ tạo nên nét đẹp rất “ngư�i�. Chính vì thế, bảo đảm công ích trở thành một trong những thước đo sự phát triển cũng như mức độ đáng sống của quốc gia đó.

Theo giáo huấn của Hội Thánh Công Giáo: “công ích là tổng hoà những đi�u thiện hảo cho tất cả m�i ngư�i, và cả những đi�u thiện hảo để một con ngư�i được phát triển toàn diện. Công ích trước hết đòi h�i những tiêu chuẩn v� một trật tự pháp lý theo quy định của một nhà nước pháp quy�n. Kế đến, cần phải quan tâm duy trì các đi�u kiện tự nhiên để sinh tồn. �ó là, các quy�n của mỗi con ngư�i v� thực phẩm, chỗ ở, y tế, việc làm, tiếp cận giáo dục…, phải được đảm bảo. Ngoài ra, còn có những quy�n thiết yếu khác như tự do tư tưởng, tự do hội h�p và tự do tôn giáo�.

Công ích tác động đến m�i ngư�i và m�i mặt của đ�i sống con ngư�i. Ngược lại, bất kỳ hoạt động của một cá nhân riêng lẻ nào cũng đ�u tác động đến công ích của toàn xã hội. Tưởng chừng như đốt một đống rác chẳng quan hệ gì đến ai, nhưng kì thực là đã gây ô nhiễm không khí chung của nhi�u ngư�i. Hay dạy một đứa con không ngoan ngoãn, tưởng như chỉ có gia đình là vô phúc, nhưng không, đứa con đó sẽ mang những tính khí của nó bước ra xã hội, và tất sẽ có những ảnh hưởng không nh� đến ngư�i khác.

Dưới góc nhìn đó, giáo dục mang tầm vóc tr�ng yếu v� mặt công ích xã hội. Nó có thể thúc đẩy xã hội phát triển, nhưng cũng có thể kìm hãm một dân tộc, làm trì trệ một đất nước.

Giáo dục cần hướng đến phục vụ công ích

Thiết nghĩ, một n�n giáo dục hướng đến công ích sẽ có rất nhi�u điểm để luận bàn, nhưng chắc chắn đó phải là một n�n giáo dục làm thăng tiến con ngư�i và phát triển xã hội cách đích thực.

H�c đư�ng nếu không thể là nơi đào luyện lương tâm ngay lành, thì cũng phải là nơi để trau dồi tinh thần, phát huy nhận thức v� các giá trị sống, chứ không thể đơn thuần là môi trư�ng thuận tiện để áp đặt ý thức hệ; Giáo dục là giúp con ngư�i khám phá, thụ hưởng và làm giàu thêm gia sản văn hoá nhân loại theo tinh thần tư duy độc lập có phản biện, không phải là sự nhồi nhét kiến thức cách máy móc, rập khuôn, dẫn đến thui chột khả năng sáng tạo; Một n�n giáo dục vì công ích, vì quốc gia dân tộc sẽ hướng giới trẻ đến việc gìn giữ bản sắc văn hoá, bồi dưỡng khí phách dân tộc, nuôi nấng tình yêu quê hương đất nước. Không thể là kiểu giáo dục tung hoả mù, quay cuồng với khối kiến thức đồ sộ, để rồi tâm tư sức lực rã r�i, chẳng còn muốn nghĩ đến đi�u gì khác ngoài việc tìm cách hưởng thụ và chạy theo bạc ti�n.

Ở bậc đại h�c, việc đào tạo cần dự tính đến nhu cầu thực tiễn của xã hội đối với từng ngành ngh�. Tránh đào tạo ồ ạt theo thị hiếu, theo xu thế, mà xem nhẹ việc nên có những chính sách thích hợp để có sự cân bằng ở đầu ra, đồng th�i  để phát triển những lĩnh vực phục vụ công ích như nghiên cứu v� môi trư�ng, văn hoá… Cũng cần quan tâm đến ước muốn, sở trư�ng và năng lực của mỗi cá nhân đối với từng ngành ngh� ch�n lựa để h�c, từ đó có chính sách tuyển sinh phù hợp, để sinh viên được h�c ngành mình yêu thích chứ không bị rơi vào tình trạng “trôi dạt�, đậu đâu h�c đó. Hiện nay, các trư�ng đại h�c mở ra ồ ạt, đào tạo ồ ạt, nhưng sinh viên vẫn cứ long đong, “h�c đại� cái đại h�c nào đó đã may mắn trúng tuyển, để rồi ra trư�ng thất nghiệp. Xã hội tồn tại một nghịch lý: thừa lao động có trình độ đại h�c nhưng vẫn thiếu một đội ngũ lao động có thực lực thật sự!

Một vài đ� nghị

1. �ể có một n�n giáo dục thật sự hướng v� công ích, nâng cao tầm vóc con ngư�i, thì trên tất cả, bản thân ngành giáo dục và đội ngũ làm giáo dục phải là những con ngư�i ưu tuyển v� tài trí lẫn tâm đức. Không thể tuyển sinh cho ngành sư phạm theo kiểu “vét sàn� một cách thiếu lương tâm và trách nhiệm như tình trạng tuyển sinh năm nay. Cần phải có những chính sách thích đáng để trả ngành giáo dục v� đúng sứ mệnh “trồng ngư�i� của nó.

2. Thiết nghĩ, cũng cần tạo một “sân chơi� đa dạng trong thị trư�ng giáo dục, trong đó các tổ chức tôn giáo được tạo đi�u kiện thuận lợi để mở trư�ng h�c ở tất cả các cấp. Bởi đi�u đó vừa phù hợp với quy�n chính đáng của con ngư�i là được ch�n một môi trư�ng giáo dục phù hợp với tín ngưỡng, vừa tạo được sự cạnh tranh lành mạnh để cùng phát triển trong lĩnh vực giáo dục.

3. Phát triển giáo dục không thể thiếu vai trò của xã hội dân sự. Tuyên ngôn giáo dục Ki tô giáo đã nêu rõ: “Một trong những bổn phận của xã hội dân sự là đẩy mạnh công cuộc giáo dục giới trẻ bằng nhi�u phương cách, như bảo vệ quy�n lợi cha mẹ và những ngư�i góp phần vào việc giáo dục và phải giúp đỡ h� trong công tác đó. Theo nguyên tắc đồng trách nhiệm, khi cha mẹ và các đoàn thể khác thiếu sáng kiến, xã hội dân sự phải kiện toàn công việc giáo dục, nhưng cũng phải để ý đến nguyện v�ng của cha mẹ…�

Thay l�i kết

�ã đến lúc phải đặt giáo dục v� đúng tầm mức của nó trong phạm trù công ích. Mà đã là công ích, thì m�i ngư�i đ�u phải có trách nhiệm đóng góp cách này cách khác trong việc xây dựng, quản lý và phát triển. �i�u đó đồng nghĩa với việc các bậc phụ huynh nên thay đổi thói quen chỉ biết thực hiện nghĩa vụ đóng ti�n và “im lặng trong m�i tình huống!�

Thuận Kiệt 

dcctvn