Cảm nhận và suy tư v� Thượng Hội đồng Giám mục v� Gia đình

THƯỢNG HỘI �ỒNG GI�M MỤC THẾ GIỚI VỀ GIA �ÌNH

4 – 25/10/2015

Cảm nhận và suy tư

+ Giuse �inh �ức �ạo

Giám mục Phó Gp Xuân Lộc

Từ ngày 4 – 25 tháng 10 năm 2015, cùng với �ức Tổng Phaolô Bùi Văn ��c, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam, tôi đã tham dự Thượng Hội đồng Giám mục thế giới tại Roma, với chủ đ� “Gia đình – Ơn g�i và sứ mạng trong Giáo hội và Thế giới�. Dưới đây là một số cảm nhận và suy tư, sẽ được trình bày qua 4 đ� mục sau đây:

– Thành phần, phương thức làm việc của TH�GM

– Những dấu nhấn trong TH�GM

– Những vấn đ� đặt ra

– Những bài h�c

1. Thành phần, phương thức làm việc
2. Thành phần

Các thành phần tham dự TH�GM gồm:

+ 270 nghị phụ: những thành viên chính thức của TH�GM. Các vị này có quy�n phát biểu và biểu quyết.

+ 108 ngư�i: gồm các phái đoàn Giáo hội anh em, các dự thính viên và các chuyên viên. Các Phái đoàn Giáo hội Anh Em và các dự thính viên có thể phát biểu, nhưng không có quy�n biểu quyết.

+ 35 chủng sinh và tu sĩ: những ngư�i phục vụ cho TH�GM.

Tổng cộng có 413 ngư�i, không kể các chuyên viên kỹ thuật, các thông dịch viên và nhân viên an ninh.

2. Phương thức làm việc

Các suy tư và trao đổi trong TH�GM dựa trên Văn kiện Làm việc (Instrumentum Laboris), là kết quả của những suy tư và đóng góp của toàn thể Dân Chúa trong Giáo hội v� chủ đ� Gia đình. Việc làm của TH�GM được thực hiện theo 3 cách thức làm việc như sau:

1. a) Các phiên h�p khoáng đại: có sự tham dự của tất cả m�i thành viên đã nói ở trên và có sự hiện diện của �ức Thánh Cha. Mỗi nghị phụ tự do ch�n lựa đ� tài để phát biểu ý kiến v� những điểm trong bản Instrumentum Laboris. BảnInstrumentum Laboris có 3 phần. Các bài phát biểu của các nghị phụ được sắp xếp theo các phần của bản Instrumentum Laboris và các nghị phụ được m�i phát biểu theo thứ tự các phần của bản Instrumentum Laboris. Mỗi nghị phụ hay dự thính viên chỉ có 3 phút để phát biểu, nên phải hết sức cô đ�ng. Tuy nhiên, các bài phát biểu có thể được viết dài hơn để nộp cho Văn phòng Thư ký. Nghị phụ hay dự thính viên nào được phân công hay đăng ký phát biểu ý kiến thì phải viết thành văn bản trước và trao cho văn phòng thư ký. Một bản của bài phát biểu sẽ được đặt trên bàn �ức Thánh Cha để khi nghe phát biểu, Ngài có thể đ�c để hiểu thêm ý kiến của vị phát biểu.
2. b) Phiên h�p nhóm theo ngôn ngữ: Các vị tham dự TH�GM được chia thành 13 nhóm theo ngôn ngữ, mỗi nhóm có khoảng 20 nghị phụ và 10 ngư�i khác (gồm dự thính viên và chuyên viên). Dựa trên các phát biểu trong phiên h�p khoáng đại, từng nhóm sẽ bàn luận, suy tư và tranh luận v� từng số trong Văn kiện Làm việc (Instrumentum Laboris) để thêm bớt, sửa đổi hay xóa b�. �ể được chấp nhận, các đ� nghị thêm bớt hay xóa b� phải được các nghị phụ trong nhóm b� phiếu với số phiếu ít nữa 50%+1.
3. c) Nhóm 10 ngư�i: có 10 vị được �ức Thánh Cha chỉ định. Các vị này, cùng với sự cộng tác của những chuyên viên, sẽ đ�c lại tất cả các văn bản phát biểu của các nghị phụ hay dự thính viên trong phiên h�p khoáng đại, cùng với các bản đúc kết của 13 nhóm, để chỉnh sửa và soạn thảo Văn bản Làm việc (Instrumentum Laboris) mới để chuyển tới cho các nghị phụ, để các nghị phụ đ�c và cho ý kiến trong phiên h�p khoáng đại tiếp theo đó.

Nhận xét: so sánh với các Thượng Hội đồng Giám mục trrước đây, ngư�i ta thấy có 3 đi�u mới trong phương thức làm việc:

– Mỗi bài phát biểu của các nghị phụ chỉ được nói 3 phút (th�i gian trước đây là 8 phút, sau đó rút ngắn còn 6 phút, bây gi� chỉ còn 3 phút).

– Dành nhi�u th�i gian cho việc h�p nhóm để mổ xẻ và đưa ra những đ� nghị thay đổi và chỉnh sửa để hoàn thiện Văn bản Làm việc.

– Tuy có những ý kiến khác hay trái ngược nhau, nhưng bầu khí rất tự do và an bình.

1. Những dấu nhấn của TH�GM
2. Khi phân tích các thực tại gia đình, ngư�i ta nhận thấy có sự chuyển biến giữa Văn kiện Làm việc (Instrumentum Laboris) và những phát biểu của các nghị phụ trong các phiên h�p khoáng đại, cũng như trong các cuộc h�p của 13 nhóm theo ngôn ngữ. Từ cái nhìn của Instrumentum Laboris, phản ảnh tình trạng xã hội Tây phương, gia đình được nhìn dưới góc cạnh “vấn đ��, chuyển sang các phát biểu của các nghị phụ, phản ảnh tình trạng gia đình trên khắp thế giới, gia đình được trình bày dưới khía cạnh vẻ đẹp, diễn tả qua cụm từ “giấc mơ của Thiên Chúa�. Các phát biểu của các nghị phụ cho thấy gia đình trên thế giới là thực tại hạnh phúc. Tuy nhiên, gia đình hạnh phúc không phải là gia đình không có vấn đ�, nhưng là gia đình biết sống các vấn đ� dưới ánh sáng và sức mạnh của �ức tin.
3. Giáo lý hôn nhân: thay vì chỉ là những thông tin hay h�c biết sơ sài vài luật lệ của Giáo hội v� gia đình và tập nghi thức làm phép hôn phối, TH�GM nhấn mạnh nhi�u v� việc cần phải có các chương trình chuẩn bị kỹ càng v� hôn nhân: chuẩn bị xa, chuẩn bị gần. Cần phải có một chương trình đào tạo ứng viên cho đ�i sống hôn nhân, vì đây là một Bí tích và mang một sứ mệnh rất cao cả là làm chứng cho tình yêu chung thủy của Thiên Chúa.
4. Qua những bài phát biểu trong TH�GM, ngư�i ta nhận thấy có 2 khuynh hướng giằng co rõ rệt:
5. a) Khuynh hướng nhấn mạnh vào lòng thương xót của Chúa nên dễ nói đến việc tha thứ lỗi lầm.
6. b) Khuynh hướng nhấn mạnh vào lòng trung thành với giáo huấn của Chúa và sự cần thiết phải can đảm làm chứng để thế giới biết đến con đư�ng của Chúa là con đư�ng dẫn đến sự sống, dù thế giới không dễ dàng đón nhận.
7. Khi đ�c bản văn của TH�GM đã được b� phiếu, ngư�i ta có nhận định rằng không có bản văn chính thức nào của Giáo hội v� gia đình từ trước tới nay có ngôn từ gần gũi và sự thấu biết những vấn đ� cụ thể v� hôn nhân gia đình như bản văn của TH�GM lần này.

III. Những giải pháp được đ� nghị cho một số trư�ng hợp

1. Hôn nhân đồng tính: một số nghị phụ, nhất là những nghị phụ bên Âu Mỹ nhấn mạnh rất nhi�u v� sự cảm thông, gần gũi với những ngư�i đồng tính đến độ làm cho ngư�i ta có cảm tưởng là cần phải chấp nhận h� là như vậy. Nhưng đa phần các nghị phụ trong TH�GM đ�u t� rõ lập trư�ng là cần phải thương yêu và kính tr�ng những ngư�i này, nhưng cũng cần phải nói cho rõ là việc sống chung của những ngư�i đồng tính không có gì chung với hôn nhân theo chương trình của Chúa. Như thế, ý kiến của TH�GM v� vấn đ� đồng tính đã rõ ràng, không còn hồ nghi gì nữa.
2. Ly dị và tái hôn: Vấn đ� được bàn cãi nhi�u là trư�ng hợp những ngư�i ly dị và tái hôn, nhất là trư�ng hợp phía bị b� rơi vô tội, mà đ�i sống của h� trong gia đình mới tương đối ổn định. Với những đối tượng này phải giải quyết như thế nào?Có thể cho h� được xưng tội rước lễ không và có thể cho h� tham dự tích cực hơn (dạy giáo lý, đ�c Sách Thánh trong Phụng vụ…) vào đ�i sống của cộng đoàn không?
3. Hai đư�ng hướng giải quyết: �ư�ng hướng nhấn mạnh vào lòng thương xót tìm cách để cho những đối tượng ngăn trở nói trên có thể được xưng tội, rước lễ và tham dự tích cực vào đ�i sống của cộng đoàn. �ư�ng hướng nhấn mạnh đến sự trung thành với luật của Chúa và can đảm làm chứng cho Chúa, nhất là trong bối cảnh của thế giới hôm nay thì nghiêng v� việc tiếp tục đư�ng lối hiện nay là không cho xưng tội và rước lễ. Mỗi khuynh hướng đ�u có những khó khăn khó giải quyết.
4. a) �ư�ng hướng nhấn mạnh lòng thương xót đưa ra 3 ý tưởng chính:

– �ể cho những đối tượng này theo lương tâm cùng với một vị linh hướng quyết định.

– Vì hoàn cảnh của mỗi vùng khác nhau, xin để cho �ức Giám mục giáo phận quyết định.

– Giải pháp “con đư�ng thống hối�: Sau th�i gian đi vào hành trình ăn năn thống hối với sự hướng dẫn của một vị linh hướng sẽ được xưng tội rước lễ…

1. b) �ư�ng hướng tiếp tục giữ quy luật của Giáo hội hiện nay

Cần phải trung thành và loan truy�n giáo huấn của Chúa cho thế giới hôm nay, nhất là khi có nhi�u nhóm làm áp lực muốn “cào bằng� tất cả m�i giá trị và cách thức sống. Nếu muốn được xưng tội rước lễ, phải sống như anh em và tránh gây gương mù.

4. Những vấn đ� đặt ra cho các giải pháp được đ� nghị:
5. a) Cho xưng tội, rước lễ có nghĩa là gì? Phải chăng có nghĩa là vấn đ� indissolubilitas – bất khả phân ly của hôn nhân là hết không? Ly dị, tái hôn sẽ là chuyện bình thư�ng có đưa đến hậu quả dây chuy�n là dễ dàng ly dị và coi thư�ng giao ước hôn nhân và sứ mệnh làm chứng cho tình yêu chung thủy của Chúa đối với nhân loại tội lỗi không?
6. b) Con đư�ng thống hối, đặc biệt trong Năm Thánh Lòng thương xót: nhưng việc thống hối cần phải có sự ăn năn và chừa cải. Thế nên, nếu chỉ có ăn năn mà không có chừa cải thì có phải là thống hối thực sự không?
7. c) Nại đến sự khác biệt v� hoàn cảnh và đối tượng, có ý kiến nói đến nhu cầu cần phải hội nhập, cần phải thay đổi luật lệ. Vấn đ� đặt ra là luật lệ phải cải tiến, nhưng cải tiến đến đâu là hội nhập và đến đâu là chối b� tinh thần, chối b� căn tính, chối b� chính mình. �âu là ranh giới?
8. d) Phải trung thành với giáo huấn của giáo hội, nhưng sự trung thành với quy luật của Giáo hội đến độ nào là trung thành với tinh thần và đến đâu thì trở thành duy luật?
9. e) Tự do theo lương tâm và theo sự hướng dẫn của một vị linh hướng, nhưng lương tâm cá nhân rất dễ chủ quan và sai lầm. Cho nên lương tâm cá nhân cần được huấn luyện dựa trên các nguyên tắc luân lý khách quan. Vậy chỉ dựa trên lương tâm cá nhân thôi có đủ để quyết định không?
10. f) Hiệp nhất trong khác biệt: Sự khác biệt đến đâu là sự phong phú của sự hiệp nhất, đến chỗ nào là phá vỡ sự hiệp nhất. Trong khi thế giới hôm nay đang chia rẽ, Giáo hội cần phải giữ sự hiệp nhất. Một đàng phải tôn tr�ng sự khác biệt, đàng khác phải giữ sự hiệp nhất: làm sao dung hòa được hai yếu tố này?
11. g) Hai ngư�i chung sống trong một mái nhà, nhưng phải sống như anh em: liệu đi�u này có thể giữ được không? �àng khác, hoặc vì con cái, hoặc vì chính tình nghĩa thân thiết giữa hai ngư�i qua việc chung sống lâu năm, đòi h�i h� phải xa nhau, liệu có trúng không? �ứng trước những đau khổ của h�, lòng thương xót có thể làm gì được không?
12. Những bài h�c
13. Tinh thần đối thoại

Trong phòng h�p của TH�GM, mỗi nghị phụ hoàn toàn tự do phát biểu ý tưởng của mình và tất cả m�i ngư�i lắng nghe nhau với lòng tôn tr�ng và lắng nghe Chúa qua việc lắng nghe nhau. Dần dà m�i ngư�i cùng thay đổi. Có thể lúc đầu một ngư�i có thể quá chú tr�ng vào một vấn đ�, nhưng khi lắng nghe các ý kiến khác nhau, dần dà sẽ có thể thay đổi và nh� vậy, sẽ dễ hiểu nhau và gặp nhau trong an bình.

2. Chấp nhận sự giới hạn của Giáo hội

– V� vấn đ� chấp nhận cho ngư�i ly dị tái hôn được xưng tội rước lễ, TH�GM chưa tìm ra một l�i giải đáp th�a đáng để giữ được cả hai: vừa t� lòng thương xót, vừa trung thành với giáo huấn của Giáo hội…

– Theo giáo huấn của Công đồng Vaticanô, Giáo hội là thần linh và nhân loại cho nên Giáo hội thánh thiện và tội lỗi. Có lẽ trong yếu tố nhân loại, bên cạnh yếu tố tội lỗi, phải thêm yếu tố giới hạn: Giáo hội phải chấp nhận giới hạn của mình vì không thể tìm ra một giải pháp th�a đáng cho m�i vấn đ�. Vì vậy, các chủ chăn cần gần gũi và tham dự vào những đau khổ của những đôi vợ chồng đang gặp khó khăn và cùng với h�, trông ch� lòng thương xót của Chúa.

3. Tạ ơn Chúa và cầu nguyện

Cần phải tạ ơn Chúa vì qua TH�GM này, Giáo hội thực sự can đảm dám trực diện với những vấn đ� muôn vàn khó khăn của gia đình, đồng th�i tiếp tục kêu xin Chúa hướng dẫn soi sáng cho Giáo hội Chúa trên hành trình lữ thứ.

Gm Giuse �inh �ức �ạo