Cách giáo hoàng Phanxicô thu phục cả lòng và trí

3770

Ngay trước khi sang Roma dự mật nghị, hồng y Jorge Mario Bergoglio đã ch�n cho mình một phòng trong nhà hưu trí linh mục Argentina. Cũng như các giám mục Công giáo La Mã khác, khi bước qua tuổi 75, ngài đệ trình đơn v� hưu lên Vatican. Rồi một thỉnh nguyện từ chức khác đã đảo lộn dự định của ngài. �ức Benedicto XVI, với sức kh�e đang yếu dần, đã là giáo hoàng đầu tiên trong 598 năm đã r�i ngai, không phải do qua đ�i, mà bằng việc thoái vị. Ngày 13 tháng 3 năm 2013, các đồng liêu của Bergoglio đã bầu ngài lên ngai giáo hoàng trong đợt b� phiếu lần thứ năm.

Ngài lấy danh hiệu giáo hoàng là Phanxicô để tưởng nhớ thánh Phanxicô �axi, vị thánh thế kỷ XIII, một ngư�i đã có th�i gian sống với những ngư�i hành khất trước Vương cung Thánh đư�ng thánh Phêrô, và nh� đó biến đổi lối sống nhung lụa của một cậu ấm thành một đ�i sống khó nghèo. Tân giáo hoàng, con của một kế toán, đã mở l�i bằng một thỉnh nguyện nhẹ nhàng và nhún mình với đám đông trên Quảng trư�ng thánh Phêrô, và với 1,2 tỷ ngư�i Công giáo trên toàn thế giới: ‘Trước khi giám mục chúc lành cho dân, tôi xin các bạn cầu nguyện với Chúa, xin Ngài chúc lành cho tôi.’

Thế giới ghi nhận lòng khiêm nhượng của ngài, một đặc tính lãnh đạo hiếm có nhất. Trong năm đầu tri�u, sự nồng hậu, vượt ngoài khuôn phép, và lòng độ lượng rõ ràng đã biến ngài thành một phép nghịch hợp sống: một nhân vật tôn giáo đầy thu hút, với cả những ngư�i vô tín ngưỡng và không Công giáo.  Bây gi�, sau hai mùa Phục Sinh trên cương vị giáo hoàng, Phanxicô đã có được một cuộc đột phá, mà ai trong chúng ta cũng có thể cân nhắc nặng nhẹ, nhưng chắc chắn không thể chối b� được. Một vài ngư�i không ưa Giáo hội Công giáo La Mã gi� đây lại thấy mình mến chuộng ngư�i lãnh đạo đầu tiên đến từ châu Mỹ của thể chế này.

Tầm ảnh hưởng toàn cầu của giáo hội (nếu là một quốc gia, thì chỉ thua dân số của Trung Quốc và Ấn �ộ mà thôi), đã khiến chính giáo hội và các lãnh đạo của giáo hội phải chịu nhi�u chất vấn hoài nghi không chỉ v� mặt thiêng liêng mà cả v� mặt thế tục. Ở Hoa Kỳ, và nhi�u lãnh thổ khác, ngư�i Công giáo và các tổ chức của mình là những nhà hảo tâm phi chính phủ lớn nhất, cung cấp giáo dục, chăm sóc sức kh�e và làm từ thiện. Hơn nữa, một giáo hoàng là tiếng nói toàn cầu rõ ràng nhất v� các vấn đ� xã hội, một đặc nét khiến cho các tuyên bố chính thức của ngài sẽ khơi lên nhi�u tranh luận dữ dội. Phanxicô có đủ quy�n lực để khởi xướng một cuộc đối thoại toàn cầu, chẳng hạn như phát biểu thư�ng được trích dẫn lại của ngài vào mùa hè năm ngoái ‘… nếu một ngư�i đồng tính luyến ái có thiện tâm và tìm kiếm Thiên Chúa, thì tôi là ai mà phán xét h�.’

Hơn những ngư�i ti�n nhiệm gần đây, Phanxicô đã dùng ánh hào quang của mình để vận động hành lang cho hàng triệu ngư�i bần cùng đang bị loại ra ngoài rìa những n�n kinh tế thịnh vượng. Vị hồng y thư�ng xuyên tự mình đi vào những con hẻm tồi tàn và nguy hiểm ở Buenos Aires, gần gũi với những ngư�i nh� bé nhất trong đoàn chiên của mình, gi� đây đang cất tiếng đòi h�i ngư�i ta phải quyên tặng rộng tay hơn và phải có lòng cao thượng hơn nữa. Ngài muốn những hành động gan góc và thực tiễn. Cho dù bạn là ngư�i Công giáo hay theo đạo khác, hay chẳng theo đạo nào, giáo hoàng Phanxicô vẫn hi v�ng thay đổi kế hoạch những ngày cuối tuần của bạn. ‘Tôi thiên v� một giáo hội bầm tím, thương tích và lấm bẩn, vì đã bước chân ra đư�ng, hơn là một giáo hội giam hãm một cách bệnh hoạn và cứ bám chặt vào an nguy của mình.’

�i cùng với nhấn mạnh vào việc giúp đỡ ngư�i nghèo là hành động chân thành và rõ ràng, khi vươn mình đến với những ngư�i bị tổn thương và ch�c giận bởi chính các thành viên của giáo hội. Ngài đã xin lỗi và chào đón những ngư�i đã bị Giáo hội Công giáo ghẻ lạnh, mà không cần thay đổi các chính sách của giáo hội vốn bị những ngư�i chỉ trích cho là cứng nhắc và hẹp hòi. V� bản chất, sự th�a hiệp của ngài, là hành động vừa gắn chặt vào giáo lý của giáo hội v� các vấn đ� nhạy cảm, nhưng vừa chỉ rõ, bằng l�i nói và hành động, những thông điệp đầy trìu mến và cảm thương của Tin mừng. Hồi đầu tháng 4, sự nghịch lý của ngài đã được thể hiện rất rõ ràng:

�ức Phanxicô đã có những l�i không soạn trước và rõ ràng chắc chắn, nhận lấy trách nhiệm v� mình, và xin tha thứ cho những ‘tội lỗi’ của các giáo sỹ đã quấy rối tình dục trẻ em. Ngài nhìn nhận ‘mối nguy hại cá nhân và đạo đức do những con ngư�i của giáo hội gây ra’ và đòi phải có những hình phạt (nếu không nói rõ ra thì cũng) nặng hơn nữa.

Rồi hai ngày sau, ngài dùng những l�i cũng rõ ràng chắc chắn như thế, để tái khẳng định rằng ngài không định viết lại giáo lý Công giáo: ‘Thật kinh khủng khi nghĩ đến chuyện có những trẻ bé, vì nạn phá thai, mà chẳng bao gi� được thấy ánh mặt tr�i.’ Ngài nhi�u lần thể hiện tình yêu mến dành cho những ngư�i đồng tính luyến ái vì h� vẫn là con cái Thiên Chúa, nhưng lại không dễ dãi chút nào đối với vấn đ� hôn nhân đồng tính (xem đó là ‘bước lùi của nhân h�c’).

Những phức tạp này, trong một mục tử vừa dễ chịu, vừa nghiêm khắc, vẫn đang là đi�u mà những ngư�i Công giáo tự do lẫn bảo thủ đang phải vật lộn phân tích, và thật khó để dung hợp những nhạy cảm nhân bản với những mệnh lệnh chắc chắn của ngài. Khi ch�n ngài làm Nhân vật của năm, t� Time đã tổng hợp những vấn đ� hóc búa v� ngài trong một đoạn đáng để viết thật dài:

�ức giáo hoàng đầy huy�n bí và kỳ diệu: Một ông lão gần bát tuần biến thành một siêu sao trong khi gần như chẳng thể hiện chút gì v� bản thân mình. Và hi v�ng được khơi lên khắp cùng thế giới, những hi v�ng tưởng như không bao gi� có thể thành tựu, bởi chúng không ăn khớp với nhau. Một lão niên theo tinh thần truy�n thống gắn chặt với nghi lễ La Tinh hay một phụ nữ trẻ sốt sắng mong muốn được làm linh mục, cả hai đ�u có giáo hoàng của mình. Một đức ông đầy tham v�ng trong Giáo tri�u Vatican hay một phó tế phúc âm hóa ở một làng Philippines hẻo lánh, đ�u có giáo hoàng của mình. Không giáo hoàng nào có thể làm vui lòng tất cả h� cùng lúc được.

�ức giáo hoàng này của chúng ta không t� ra có ý định làm tăng hay giảm những hi v�ng này. Xét cho cùng, Phanxicô đã nói là mình gia nhập Dòng Tên, ‘Lính tinh nhuệ của Thiên Chúa’, bởi dòng ‘đứng đầu chiến tuyến của Giáo hội, với n�n tảng là vâng phục và kỷ luật.’ Nếu bạn không chỉ theo dõi tin tức v� ngài, nhưng còn theo dõi những l�i của ngài, bạn sẽ thấy một con ngư�i nhận thức rằng dù mình đang là giáo hoàng, nhưng chỉ là giáo hoàng thứ 266, một ngư�i bảo vệ tạm th�i cho các giá trị trư�ng cữu trong một n�n văn hóa thích rêu rao rằng cái mới là cái tốt.

Giáo hoàng Phanxicô không ngừng hối thúc chúng ta phải biết suy nghĩ xa hơn những bận tâm v� Thế giới thứ nhất đầy đặc quy�n của mình. (Còn Việt Nam ở Thế giới thứ ba, vậy chúng ta phải suy nghĩ cái gì?) Trong đại lễ của Kitô giáo, sẽ thật ngạc nhiên khi ngài không nhắc nhở chúng ta canh tân bổn phận của mình với những đồng loại đang chịu cảnh nghèo khổ ở Thế giới thứ ba. Dù mỗi ngư�i chúng ta có là Công giáo, hay theo đạo khác, hay chẳng theo đạo nào, thì �ức Phanxicô vẫn kêu g�i phần thiện trong chúng ta. Và ngư�i ta thấy được cách ngài kêu g�i thật đầy lôi cuốn.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch