ÄÆ°á»£c thà nh láºp ở Hà Lan năm 2003, Ngà y Quốc tế Khen ngợi 1 tháng 3, ngà y nà y mong sẽ là ngà y tÃch cá»±c nhất năm. Nhân dịp nà y triết gia và văn sÄ© Pháp Emmanuel Jaffelin trả lá»i trên báo Aleteia vá» chá»— đứng cá»§a sá»± tá» tế dá»… thương trong xã há»™i và vá» vai trò cá»§a lá»i khen trong các giao tiếp xã há»™i.
Ông Hans Poortvielt ngưá»i Hà Lan, ngưá»i có sáng kiến thà nh láºp Ngà y Quốc tế Khen ngợi khẳng định: “Má»™t lá»i khen cá nhân chân thà nh không tốn kém gì nhưng ảnh hưởng cá»§a nó trên ngưá»i nháºn là vô cùng to lá»›nâ€. Nhân dịp nà y, triết gia và văn sÄ© Pháp (tác giả sách Ca ngợi sá»± dá»… thương, Cẩm nang nhá» cá»§a các việc là m tá» tế dá»… thương, Éloge de la gentillesse, Petit cahier d’exercices de gentillesse) trả lá»i trên báo Aleteia vá» tầm quan trá»ng cá»§a sá»± tá» tế dá»… thương và sá»± cần thiết phải biết khen và biết nháºn lá»i khen.
Aleteia: Dá»… thương là má»™t đức tÃnh hay má»™t khiếm khuyết?
Emmanuel Jaffelin: TÃnh dá»… thương thưá»ng không được thÃch cho mấy, tÃnh dá»… thương là đức tÃnh có thể là cÆ¡ sở cá»§a đức tin. Nhưng qua lịch sá» từ vá»±ng, chữ dá»… thương mang ý nghÄ©a khá mÆ¡ hồ. Gốc la-tinh cá»§a chữ “dá»… thương-gentilâ€Â có nghÄ©a là cao cả, ngưá»i sinh ra đã là cao cả. Sau đó chữ nà y đã bị dùng sai khi dÃnh vá»›i tôn giáo: ngưá»i do thái dùng chữ “goyâ€Â để nói đến những ngưá»i không-do thái, ngưá»i kitô hữu dùng chữ “gentilâ€Â để nói đến những ngưá»i không-kitô hữu. Chẳng hạn và o thế ká»· 13, Thánh Tôma Aquinô đã viết má»™t khảo luáºn thần há»c có tên Tổng luáºn chống những ngưá»i gentil (Somme contre les gentils). Thánh Phaolô có tên là tông đồ cá»§a những ngưá»i gentil! Vì thế ngà y nay có sá»± mÆ¡ hồ khi dùng chữ nà y. Tôi cố gắng chuyển chữ nà y, đặt nó trên ná»n tảng đạo đức mà trung tâm cá»§a nó không có gì khác hÆ¡n là sá»± thông cảm. Dá»… thương là thông cảm, là giúp má»™t ngưá»i Ä‘ang nhá» mình giúp. Ngưá»i dá»… thương là ngưá»i giúp đỡ, là ngưá»i cao cả qua những việc há» là m. Những ngưá»i thá»±c hà nh hạnh dá»… thương là các quý ông, quý bà lịch sá»± cá»§a thế ká»· 21. Khái niệm nà y dùng để phân biệt vá»›i sá»± tôn trá»ng và thông cảm, cÅ©ng cùng trong lãnh vá»±c nà y nhưng có má»™t và i khác biệt: má»™t bên là thông cảm lạnh lùng, má»™t bên là thông cảm nồng nhiệt.
Con ngưá»i thưá»ng dá»… dà ng chỉ trÃch hÆ¡n là khen ngợi… Là m sao để chữa?
Khen ngợi là má»™t hà nh vi nhằm khen má»™t ngưá»i, thể hiện uy thế và o má»™t lúc nà o đó. Nếu đôi khi nó mang má»™t ý tưởng thuần phục hay tÃnh đạo đức giả bắt buá»™c nà o đó để duy trì má»™t thứ tráºt, thì lá»i khen mang má»™t ý nghÄ©a tinh thần rất tÃch cá»±c. Nó giúp chúng ta nháºn biết má»™t ngưá»i nà o đó trong uy thế cá»§a hỠđể khuyến khÃch, lên tinh thần, mang lại tin tưởng. Chỉ trÃch cÅ©ng như lá»i khen Ä‘á»u nằm trong các giao tiếp nhân bản. Không có gì để chữa ở đây, đơn giản là hiểu sá»± tá» tế dá»… thương được tháºt sá»± mến chuá»™ng trong nghÄ©a cao đẹp nhất cá»§a chữ! Khi tôi giúp ai, tôi tháºt sá»± quan tâm đến giao tiếp mà tôi vun xá»›i để là m thuáºn lợi cho tinh thần xã há»™i, tinh thần đạo đức, tôi không chỉ táºp trung và o tôi. Từ đó, có sá»± quan tâm, có ý chỉ khởi đầu để tạo nên quan hệ, để tạo khả năng giao tiếp, để được dá»… gần. Cùng vá»›i ngưá»i khác, sá»± tá» tế dá»… thương song song vá»›i sá»± phát triển má»™t tinh thần đạo đức. CÅ©ng buồn cưá»i là đôi khi chúng ta từ chối lá»i khen vì sợ bị xem là … thÃch khen. Dù sao, khi chân thà nh khen nhau, khi đối diện vá»›i ego cá»§a ngưá»i kia, ego cá»§a mình sẽ được… tiêu tan!Â
Äâu là chá»— đứng cá»§a lá»i khen trong xã há»™i ngà y nay?
Vì cuá»™c Cách mạng Pháp mà chúng ta sống má»™t ná»n dân chá»§ rất đặc biệt ở Pháp. Cách mạng Pháp được xem như sá»± chấm dứt cá»§a chế độ quân chá»§ và sá»± ra Ä‘á»i cá»§a má»™t ná»n dân chá»§ và bình đẳng. Nhưng tôi không nghÄ© như váºy. Cách mạng Pháp không gạt bá» chế độ quân chá»§. Nó là m cho chế độ quân chá»§ bà nh trướng ra, bị lan nhiá»…m, bị di căn hóa. Ngà y nay, má»—i ngưá»i tá»± cho mình là vua. Sẽ rất khó cho ngưá»i nà o đã tá»± cho mình là vua, là ngưá»i có uy quyá»n tối thượng lại có thể Ä‘i khen ngưá»i khác… Vì thế, lá»i khen không có chá»— xứng đáng cá»§a nó trong xã há»™i chúng ta. Cần có cả má»™t nghệ thuáºt sư phạm để giáo dục vá» chá»§ đỠnà y.
Là m thế nà o để là m được má»™t lá»i khen?
Rất đơn giản! Lá»i khen là trà thông minh cá»§a cảm xúc, là tÃch cá»±c là m nên Ä‘iá»u tÃch cá»±c. Lá»i khen cốt yếu nhắm đến ngưá»i nà o thiếu, ngưá»i nà o không có tá»± tin ở mình. Lá»i khen là khá»›p nối kết vá»›i cá»™t sống cho ngưá»i nháºn. Lá»i khen không là m cho cá»™t sống cứng đơ, nhưng giữ cá»™t sống thẳng, giúp cho ngưá»i nháºn lá»i khen đứng vững và ý thức tầm cao cả cá»§a mình. Lá»i khen, là biết quỳ gối xuống để nâng ngưá»i khác lên.Â
Và là m thế nà o để nháºn lá»i khen?
CÅ©ng má»™t cách khi nói lá»i khen, vá»›i tất cả sá»± đơn giản! Phải biết nháºn vá»›i cả tấm lòng thà nh. Trong trưá»ng hợp nà y hay trưá»ng hợp kia, đó là Chúa Kitô ở cuối chân trá»i.
Marta An Nguyễn dịch
Phanxicovn

