BA BƯỚC THỰC HÀNH LÒNG THƯƠNG XÓT

Thực hành lòng thương xót là việc chúng ta cần làm trong suốt cuộc đ�i. Vì đây là một trong những mối phúc mà Chúa Giêsu m�i g�i ngư�i môn đệ, sống: Phúc thay ai biết xót thương ngư�i vì h� sẽ được Chúa xót thương. Nhưng không phải ai cũng có khả năng thể hiện lòng xót thương cách thiết thực đối với m�i ngư�i. Vì thế, trong bài viết ngắn này, xin đ� nghị 3 bước thực hành lòng thương xót: cảm xúc, thấu cảm và hành động. Lòng thương xót thực sự phải hội đủ 3 yếu tố này. Làm sao có được hành động chứng t� lòng thương xót thực sự nếu không thấu cảm tình cảnh của tha nhân ? Và làm sao thấu cảm được tình cảnh của tha nhân nếu không biết trân tr�ng những thông điệp mà cảm xúc ban đầu đem lại ?

-Cảm xúc:

�ứng trước bất cứ một thực tại nào, phản ứng đầu tiên của con ngư�i là bộc lộ cảm xúc. Nó được hiểu như phần b� mặt cạn cợt và h�i hợt, đồng th�i, nó truy�n tải một thông điệp chóng qua v� một ngư�i hay một sự việc đã tác động cách nào đó đến bản thân. Có ngư�i cho rằng đây chỉ là loại hình thức b� ngoài giả tạo chẳng đáng ngư�i khác quan tâm. Nhưng thực ra, nó đóng vai trò không thể thiếu trong một tiến trình dẫn đến thực hành lòng thương xót.

Chẳng hạn, khi đứng trước đau khổ của ngư�i đồng loại, chúng ta cảm thấy xúc động mạnh mẽ, muốn làm một đi�u gì đó để xoa dịu nỗi đau của h�. Xúc động này được thánh Toma Aquino giải thích từ sự bất toàn của hữu thể, nghĩa là tôi cảm nhận một sự thiếu thốn nào đó trong mình nên cũng dễ thông cảm với những nỗi đau của ngư�i khác. Xét dưới một góc độ khác, cảm xúc hay xúc động ban đầu ấy là biểu hiện cụ thể của “mầm thiện� mà Thiên Chúa đã đặt để vào lòng ngư�i để con ngư�i có thể tương giao với m�i ngư�i bằng tình yêu và lòng xót thương. Dù xét theo phương diện nào, tự thân cảm xúc ấy là một biểu hiện thiết thực trong đ�i sống: vui với ngư�i vui, khóc với ngư�i khóc là thế !

Thực tế cho thấy, đôi khi có thái độ cẩn tr�ng hay do vì những gian dối trong đ�i thư�ng mà con ngư�i b� qua hoặc phủ nhận những biểu hiện ấy khiến dần dà trở nên dửng dưng trước m�i nỗi thống khổ của con ngư�i. Có những ngư�i bảo: làm ơn mắc oán, và từ đó, h� đã có thể gạt b� tiếng nói bên trong m�i g�i h� thi thố lòng thương xót. Bởi đó, chỉ có những ngư�i thực sự can đảm mới khả dĩ biểu thị lòng thương xót trong một xã hội nhiễu nhương như hiện nay. Như ngư�i Samaritanô nhân hậu, chúng ta cần “chạnh lòng thương� khi đối diện với đau khổ của đồng loại, đến nỗi không phân biệt ngư�i đó là nam hay nữ, là lương hay giáo…mà xuống lừa, ra kh�i sự an toàn của bản thân để đến bên ngư�i bất hạnh kia; mặc dù, có thể biết rằng mình bị thiệt thòi cách nào đó. Lòng thương xót phải là sức mạnh giúp ta vượt thắng m�i trở ngại d�c đư�ng. Thiết tưởng, đó cũng là tâm tình �ức Phanxicô m�i g�i m�i ngư�i khi nói: “Tôi muốn có một Hội Thánh, bị tổn thương và nhơ bẩn vì đã ở ngoài đư�ng, còn hơn một Hội Thánh bệnh hoạn vì đóng cửa và thanh nhàn bám víu vào sự an toàn của riêng mình� (Tông huấn Ni�m vui Tin Mừng số 49). Qua đó, chúng ta nhận ra chỉ những ngư�i đã từng bị tổn thương và nhơ bẩn mới dễ dàng đồng cảm với nỗi thống khổ của tha nhân, đồng th�i, thấu hiểu khát v�ng được chữa lành nơi ngư�i bất hạnh.

Làm sao chúng ta có thể thực thi lòng thương xót khi ngoảnh mặt làm ngơ b� mặc ngư�i kia dở sống dở chết ? Chúng ta có thể nhân danh một thứ luật thanh sạch nào đó để b� qua một tác động của lòng thương xót. Hoặc nhân danh một sự an toàn bản thân giả tạo nào đó mà chúng ta đã loại ngư�i anh em ra kh�i cuộc đ�i mình. Thật ra, những xúc động và cảm xúc ban đầu là cửa ng� mở ra cho một tương quan tốt đẹp và sâu xa đối với nỗi bất hạnh của ngư�i khác. Nhưng nếu dừng lại ở bước đầu này, con ngư�i chỉ làm th�a mãn nhất th�i một thứ tình cảm ủy mị, nó thực tế nhưng không hiệu quả, nếu không muốn nói là đôi khi phản tác dụng và lệch với ý hướng tốt đẹp ban đầu. �i�u cần thiết lúc này là tiếp cận trực tiếp với thực tại quanh ta.

-Thấu cảm:

Nó được hiểu là sự nhận thức đúng đắn v� thực tại mình đang sống. Thật thế, nếu như đặc tính của muối là sát khuẩn nhưng khi được dùng vào việc chà xát vết thương hở thì càng làm cho đương sự cảm thấy đau xót hơn. Cũng vậy, nếu chúng ta hành động nóng vội khi chưa tiếp cận và hiểu biết thực sự v� tình trạng của ngư�i khác, chúng ta có thể làm h� tổn thương hơn. Bởi đó, thấu cảm là một khả năng siêu việt có sức mạnh nội tại đi vào tận bên trong những tâm tình sâu kín đang ẩn khuất tự lòng ngư�i. Một ngư�i thấu cảm có thể sống nỗi đau của ngư�i khác như một vết thương của lòng mình bằng cách để cho huy�n nhiệm của ngư�i khác đi vào cuộc đ�i mình.

Chuyện kể rằng một vị linh mục kia đã đi đến an ủi một ngư�i giáo dân vừa mất chồng trong một vụ tai nạn. Sau khi nghe những l�i “huấn giáo� của vị mục tử, bà nhìn thẳng vào ngài và nói: “Cha có phải là con không mà có thể khuyên bảo và an ủi một kẻ mất chồng ?�. Vị linh mục tỉnh ngộ và nhận thức rằng mình chỉ khuyên trên lý thuyết và sách vở mà không ăn nhập gì với nỗi đau của ngư�i kia. Thấu cảm đòi buộc một thái độ lắng nghe chân thành mà vị linh mục kia quên sót.

Làm sao chúng ta có thể thấu cảm nếu không đặt mình trong hoàn cảnh của ngư�i khác ? -Cần bước đi bằng chính đôi giầy của h�. Bởi đó, một khi không nhận thức đủ v� thực tại đau thương của ngư�i khác mà mình đang đối diện, có thể khiến cho tình trạng của h� thêm trầm tr�ng chăng ! Có ý hướng ngay lành chưa đủ, cần một con tim biết lắng nghe.

�i�u này chúng ta có thể tìm câu trả l�i nơi �ức Maria. Trong lúc chủ tiệc cưới tại Cana muốn che giấu nỗi lo lắng và xấu hổ vì phải chịu cảnh hết rượu, Mẹ Maria đã tinh tế nhận ra những thao thức của h� mà xin Chúa Giêsu trợ giúp. Thật vậy, một con tim biết lắng nghe bao hàm một tâm hồn nhạy cảm, chấp nhận đi vào cuộc đ�i ngư�i khác mà không làm h� tổn thương. Chính khi đã thấu cảm nỗi thiếu thốn của ngư�i đồng loại, Mẹ biết mình cần phải làm gì. Và một khi nhận ra sự bất lực ấy, Mẹ chạy đến với Chúa Giêsu.

-Hành động:

Hành động là hệ quả tất nhiên của một tâm hồn thấu cảm. Với kinh nghiệm đã được chữa lành, h� biết cách làm cho ngư�i khác sống vững mạnh hơn. Với óc quan sát thực tiễn, h� có thể thực thi lòng thương xót trong tinh thần phục vụ và yêu thương. Như ngư�i Samaritanô tốt lành, sau khi đã thấu cảm v� những gì ngư�i bất hạnh gánh chịu, ông lấy dầu lấy rượu đổ lên vết thương cho ngư�i ấy và băng bó lại; đồng th�i, đặt ngư�i ấy trên lưng lừa của mình, đưa v� quán tr� mà săn sóc, hơn thế nữa, ông sẵn sàng chấp nhận m�i tốn kém miễn sao cho ngư�i kia được chữa lành (x. Lc 10, 29-37). Cái giá của lòng thương xót không chỉ mua bằng ti�n mà còn cả lòng quảng đại cho đi bất chấp sự phi�n toái đến với bản thân mình. Khi thực thi lòng thương xót, đôi khi ngư�i ta phải đình hoãn những dự phóng của bản thân mình để có thể cúi xuống những mảnh đ�i bất hạnh. Tương lai phó thác cho lòng thương xót Chúa, hiện tại h� sống lòng thương xót với ngư�i anh em. H� sẽ nhận được gì ? –Thưa: l�i chúc phúc của Chúa: Phúc thay ai biết xót thương ngư�i vì h� sẽ được Chúa xót thương.

Nhìn chung, ba bước thực hiện lòng thương xót ấy được cụ thể nơi cuộc đ�i mẹ Têrêsa Calcutta. Vào một ngày đẹp tr�i, khi ra kh�i tu viện, Mẹ đã xúc động trước nỗi thống khổ của những ngư�i bất hạnh trong khu ổ chuột tại Calcutta. Mẹ thấu cảm được nỗi cô đơn của h� khi cái chết gần k�, rình rập cướp đi sự sống và phẩm giá của h�. Mẹ nhận thức rằng h� muốn chết với cái chết của một con ngư�i đáng được tôn tr�ng. L�i Chúa: Ta khát, cứ ám ảnh Mẹ suốt ngày đêm khiến ngư�i phụ nữ nh� nhắn ấy đã quyết định hết sức táo bạo: chấp nhận ra kh�i sự an toàn của bốn bức tư�ng tu viện để phục vụ những ngư�i bất hạnh ở đây. Và ước nguyện của Mẹ đã được đón nhận khi một ngư�i trong h� chết đi với l�i nhắn gởi: Cám ơn Mẹ đã cho tôi chết cái chết của một con ngư�i. Rồi Mẹ cũng đã ra đi, nhưng nghĩa cử ấy lại được nhân rộng qua những tâm hồn quảng đại khác ở khắp nơi trên toàn thế giới. Qua đó, Mẹ như muốn nói với nhân loại: Lòng thương xót không phải thực hiện tùy hứng nhưng nó phải trở thành ơn g�i, ơn g�i thực thi lòng thương xót, nghĩa là con ngư�i không thể sống nếu không thi thố lòng xót thương.

EYMARD An Mai �ỗ, O.Cist. 

CGVN