Thế giá»›i nà y má»›i đạt con số 7 tá»· ngưá»i. Trong 7 tá»· ngưá»i ấy, có bao nhiêu ngưá»i là m nghá» quan án chuyên nghiệp? Ngưá»i viết không biết chÃnh xác con số nà y và cÅ©ng chưa có ý định nói vá» há». Nhưng nếu há»i có bao nhiêu “quan án không chuyên môn†thì ngưá»i viết nghÄ© đến con số khoảng 5 tá»· là Ãt nhất và có rất nhiá»u bản án oan. Những bản án oan nà y có nhiá»u kết luáºn khác nhau nhưng Ä‘á»u xuất phát từ cùng má»™t nguyên nhân. Bản án oan như thế nhưng có nhiá»u ngưá»i tin răm rắp không hỠđặt lại vấn Ä‘á». Oan lại cà ng oan!
Vì số vụ án bị oan nhiá»u quá nên ngưá»i viết chỉ xin được kể vắn tắt má»™t và i trưá»ng hợp. Sau khi Ä‘á»c xong bà i viết nà y, có lẽ độc giả sẽ phát hiện ra thêm nhiá»u vụ khác. Xin được bắt đầu như sau.
Câu chuyện thứ nhất: Má»™t nhân chứng cá»§a má»™t vụ án trả lá»i phá»ng vấn: “Lúc ấy tôi Ä‘ang Ä‘i bá»™ cách hiện trưá»ng khoảng mấy trăm mét. Tôi thấy anh ta nhà o tá»›i xô ngưá»i đó rá»›t xuống sông, gây ra án mạng. Sau đó anh ta còn là m bá»™ hô lên để xin má»i ngưá»i đến cứu. Giả nhân giả nghÄ©a! Bị bắt là đáng Ä‘á»i!â€
Câu chuyện thứ hai: Cô Ba rảnh rá»—i ngồi tám chuyện: “Hôm bữa tui thấy ông thầy tu đó chở má»™t con nhá» trên xe máy. Con nhá» trông lòe loẹt lắm. á»”ng để nó ôm cứng ngắc. á»”ng má»™t tay lái xe má»™t tay nắm chặt tay nó. Nhìn tình tứ lắm. Tháºt là hết nói!†Lá»i ấy lan nhanh như rừng thu bị cháy. Vị tu sÄ© Ä‘iêu đứng vì miệng lưỡi cá»§a dư luáºn.
Câu chuyện thứ ba: Vừa bất bình vừa bá»±c bá»™i, Thân lên tiếng: “Tao thấy Vy có vấn Ä‘á». Chó cÅ©ng chỉ là má»™t con váºt thôi, là m gì mà tốn kém chăm sóc dữ váºy. Số tiá»n ấy để giải trà hoặc là m từ thiện có phải là tốt hÆ¡n không…â€
Câu chuyện thứ tư: Chuyện động trá»i xảy ra! Trụ trì cho gá»i thầy KÃnh Tâm lên há»i chuyện. Có má»™t cô gái Ä‘ang đứng bên ngoà i tên là Thị Mầu nói thầy chÃnh là cha cá»§a đứa con Thị Mầu Ä‘ang ẵm. Cả chùa bị sốc. Không thể ngỠđược má»™t ngưá»i như thầy KÃnh Tâm lại là m ra chuyện đó. Nhục nhÆ¡ hết thanh danh cá»§a chùa. Sau đó, thầy KÃnh Tâm ra khá»i chùa và nuôi đứa bé. Má»i ngưá»i lại cà ng tin và o phán Ä‘oán cá»§a mình, cà ng lên án coi khinh thầy. Tin ấy lan xa, ai cÅ©ng lắc đầu khinh khi.
Chúa cÅ©ng bị oan nữa. Ngay từ lúc khởi đầu cá»§a lịch sá» nà y, con ngưá»i qua đại diện là A-Ä‘am và Ê-va đã nghi ngá» và tức giáºn Äấng đã tạo nên. Há» nghe và tin Con Rắn (biểu tượng cá»§a Satan) bảo rằng Chúa không muốn hỠăn trái cá»§a “cây cho biết Ä‘iá»u thiện Ä‘iá»u ác†(biểu tượng cá»§a tá»™i lá»—i) vì Chúa sợ con ngưá»i sẽ bằng mình. Chúa nhát đảm và Ãch kỉ!
Còn đây là sá»± tháºt cá»§a những câu chuyện trên:
Câu chuyện thứ nhất: Hôm ấy anh thanh niên Ä‘ang Ä‘i dạo dá»c theo dòng sông chảy xiết. Bất chợt anh thấy trước mặt má»™t ngưá»i đà n ông say rượu Ä‘ang lảo đảo tiến vá» phÃa mép cá»§a bỠđá. Nếu tiếp tục bước nữa thì ông ta sẽ rá»›t xuống sông gặp nguy hiểm. Anh vá»™i và ng chạy tháºt nhanh vá» phÃa ngưá»i đà n ông để ngăn lại. Không ngá» chạy đến gần thì bất chợt anh bị vấp chân và o má»™t mô đất nhá», anh mất thăng bằng và ngã chúi vá» phÃa trước, đụng và o ngưá»i đà n ông ná» khiến ông nà y bị đẩy xuống dòng sông. Chà ng thanh niên không biết bÆ¡i, chỉ còn biết đứng đó kêu gà o xem có ai cứu không.
Câu chuyện thứ hai: Vị tu sÄ© hôm ấy nháºn được má»™t cú Ä‘iện thoại xin được giúp đỡ. Cú Ä‘iện thoại ấy từ má»™t cô gái là giáo dân trong xứ đạo. Cô gá»i để xin thầy chạy qua cứu bạn cô, bạn cô hà nh nghá» mại dâm. Cô bạn nà y trong lúc chán Ä‘á»i muốn tá»± tỠđã uống rượu mạnh để lấy can đảm uống má»™t liá»u thuốc độc, bây giá» trong tình trạng bấn loạn, tỉnh không tỉnh mê không mê. Tình thế khẩn cấp, vị tu sÄ© bảo cô giáo dân chạy Ä‘i báo cho ngưá»i nhà cô bạn nà y biết tin còn mình thì chở cô ta và o bệnh viện cấp cứu. Bác sÄ© cho biết nếu chỉ trá»… khoảng ná»a tiếng nữa thì không còn hy vá»ng. Vị tu sÄ© chợt giáºt mình vì má»›i đầu ông cÅ©ng ngại ngần, lần chần, sợ dư luáºn sẽ nói nà y nói ná» vì dư luáºn vốn hay có táºt ‘luáºn dư’ mà . May quá ông đã kịp thá»i chá»n lá»±a Ä‘iá»u quan trá»ng hÆ¡n.
Câu chuyện thứ ba: Tuổi thÆ¡ cá»§a Vy gắn liá»n vá»›i những chú cún. Cún là m dịu ná»—i buồn, là m tăng niá»m vui, là m nguôi cÆ¡n giáºn, là m tan tá»§i há»n, là m lá»›n lòng nhân háºu. Cún là bạn. Rồi khi lá»›n lên bước và o Ä‘á»i Vy lại gặp hết chuyện buồn nà y đến chuyện Ä‘au khác, mà toà n là do con ngưá»i gây ra. Là con ngưá»i vá»›i nhau đấy mà xảy ra bao nhiêu những nhá» nhen ganh ghét, lấy oán trả Æ¡n, gian dối lá»c lừa, mưu mô ác độc, bất tÃn bất trung…Chưa hết, chÃnh cún đã có lần cứu Vy thoát khá»i nguy hiểm do con ngưá»i gây ra. Như thế, cún có đáng được chăm sóc và thương yêu không? Äà nh rằng phẩm giá con ngưá»i được Thiên Chúa dá»±ng nên là vô cùng cao quý, nhưng có khi cách đối xá» phi nhân cá»§a con ngưá»i là m cho chÃnh đồng loại phải sợ hãi lánh xa. Trách móc phê bình Vy như thế có oan không? Vy có quyá»n hạnh phúc!
Câu chuyện thứ tư: Thị KÃnh Ä‘ang may vá bên cạnh Thiện SÄ© Ä‘ang ngá»§ say. Thấy chồng mình có sợi râu ở cằm thì toan dùng con dao nhá» Ä‘ang dùng may vá để cắt sợi râu ấy cho chồng. Lúc ấy Thiện SÄ© chợt tỉnh giấc và nghÄ© rằng vợ muốn giết mình nên la lá»›n. Sau đó Thị KÃnh bị bá» rÆ¡i. Nà ng cải trang thà nh nam giá»›i và o chùa xin tu vá»›i pháp danh KÃnh Tâm. Dáng mạo KÃnh Tâm đẹp đẽ khiến các nữ tÃn đồ, trong đó có Thị Mầu mê đắm. Thị Mầu tỠý nhưng không được đáp lại. Sau đó, Thị Mầu có con vá»›i má»™t anh hầu việc rồi vu cáo cho KÃnh Tâm. KÃnh Tâm nói mình bị oan nhưng vốn dÄ© nhân háºu, thấy trẻ thÆ¡ thì thương yêu liá»n, lại Ä‘ang ở trong tình thế giả nam nên không giải thÃch thêm. KÃnh Tâm đà nh phải lỡ kiếp tu, ra khá»i chùa và nháºn nuôi đứa bé. Khi đứa bé được ba tuổi thì KÃnh Tâm bệnh nặng và qua Ä‘á»i. Ngưá»i ta lúc ấy má»›i phát hiện ra sá»± tháºt…. Ngưá»i bị oan nà y chÃnh là Quan Âm Thị KÃnh cứu khổ cứu nạn chúng sinh.
Câu chuyện Chúa bị oan: Chúa chÃnh là Äấng có sáng kiến tạo dá»±ng con ngưá»i giống hình ảnh Chúa, ban sá»± sống cá»§a chÃnh mình cho hỠđể hỠđược hạnh phúc cùng Ngà i. Má»™t khi đã ban sá»± sống mình là ban Ä‘iá»u quý giá nhất thì dÄ© nhiên Chúa không còn tiếc vá»›i há» Ä‘iá»u gì nữa. Ngà i mong muốn há» trở nên tốt đẹp nhất, cao quý nhất, sáng láng nhất, cà ng giống Ngà i thì cà ng tuyệt. Trong khi đó, con ngưá»i lại đánh giá thấp Thiên Chúa tình yêu chỉ qua má»™t câu nói cá»§a Tên Lừa Äảo. Tham vá»ng khiến hỠđánh mất sá»± sáng suốt trong tim để rồi bị kẻ thù nguy hiểm Ä‘ang đóng giả đồng minh lợi dụng. Má»™t câu xúi giục ma mãnh bé tà cá»§a hắn, đánh và o ‘quyá»n lợi cá nhân’, đã có thể khiến há» quên mất má»™t bức tranh tình yêu rá»™ng lá»›n vá» Äấng đã tạo dá»±ng nên há» và ban cho há» chÃnh sá»± sống cá»§a mình. Rồi trong dòng lịch sá», chÃnh Chúa đã bá» tất cả vinh quang cá»§a má»™t Thượng Äế, trút cạn chÃnh mình, hạ mình xuống thấp nhất, trở nên không cho con ngưá»i, táºn hiến luôn cả sá»± sống mình cho há» nÆ¡i Äức Giêsu trên khổ giá, chỉ vá»›i mong ước con ngưá»i sẽ trở nên tất cả. Thế mà Ngà i đã bị con ngưá»i nghi ngá», chống đối. Oan!
Còn hằng hà sa số những “án oan†như thế vẫn xảy ra má»—i ngà y trong tư tưởng, lá»i nói, cá» chỉ, hà nh động. Äâu là nguyên nhân?
Má»™t trong những nguyên nhân chÃnh gây ra các bản “án oan nghiệt†đá»i thưá»ng như thế là : tách sá»± việc ra khá»i ngữ cảnh lá»›n hÆ¡n cá»§a nó. Khi ta lấy má»™t chi tiết nhá» trong má»™t câu chuyện để giải thÃch cho toà n bá»™ câu chuyện thì ta có nguy cÆ¡ vướng và o hiểu lầm và gây ra tai hại. Những gì ta nhìn thấy hay nghe được có thể chỉ là má»™t mẩu thông tin nhá» xÃu, má»™t chi tiết không đáng kể trong má»™t câu chuyện lá»›n hÆ¡n nhiá»u. Tầm nhìn, lá»— tai con ngưá»i rất giá»›i hạn. Nhiá»u khi, đà ng sau những gì ta thấy ta nghe còn có cả má»™t hoà n cảnh phức tạp. Chưa hiểu thấu hoà n cảnh ấy mà đưa ra đánh giá sẽ dá»… dẫn đến oan khiên đáng tiếc, bất công đáng trách, háºu quả đáng buồn.
Gốc rá»… cá»§a cách ứng xá» nhiá»u sai sót nà y nằm ở má»™t chữ “thiếuâ€: thiếu thông tin vá» bức tranh tổng thể cá»§a câu chuyện mà lại chá»§ quan vá»™i và ng đưa ra nháºn định; thiếu bình tÄ©nh, kiên nhẫn, lắng nghe cho hết má»i khÃa cạnh; thiếu lạc quan và o bản chất tốt đẹp cá»§a con ngưá»i, trong đó có chÃnh bản thân; thiếu khiêm nhưá»ng vá» sá»± giá»›i hạn trong kiến thức cá»§a mình, nhưng lại cho mình là biết chuyện, rồi tá»± lấy quyá»n xét xá» ngưá»i khác; thiếu hiểu biết vá» bản thân má»—i khi có ná»—i sợ trong lòng (lúc ấy ngưá»i ta hay có khuynh hướng phóng chiếu ná»—i sợ ấy ra bên ngoà i lên tha nhân để tạo má»™t cảm giác an ổn nà o đó cho tâm là mình, đây là má»™t dạng cá»§a “suy bụng ta ra bụng ngưá»iâ€); thiếu quân bình trong cái nhìn vá» con ngưá»i (dá»… dẫn đến tình trạng táºp trung và o Ä‘iá»u mình không thÃch nÆ¡i ngưá»i khác thay vì ưu tiên nhìn Ä‘iểm tốt đẹp nÆ¡i há» trước, vạch lá tìm sâu thì hay bị sầu tim); thiếu cái nhìn tÃch cá»±c cá»§a Chúa, bởi khi con mắt tâm hồn tối tăm thì tất yếu sẽ khó nháºn ra ánh sáng nÆ¡i tha nhân và dá»… dà ng lên án há»;…
Có má»™t ngưá»i đã từng gây ra ‘án oan’ khi ông truy lùng bắt bá»› những ngưá»i mang tên là Kitô hữu. Äó là Phao-lô. Lúc ấy ông cÅ©ng vá»™i và ng kết luáºn và kết án há» khi chưa hiểu toà n bá»™ câu chuyện cá»§a há» liên quan đến Äức Giêsu. Phao-lô sau nà y đã viết: “Xin anh em đừng vá»™i xét xá» Ä‘iá»u gì trước kỳ hạn, trước ngà y Chúa đến. ChÃnh Ngưá»i sẽ đưa ra ánh sáng những gì ẩn khuất trong bóng tối, và phÆ¡i bà y những ý định trong thâm tâm con ngưá»i.†(1Cr 4:5)
Còn Äức Giêsu, Äấng duy nhất có khả năng thấu suốt má»i bà ẩn cá»§a tâm hồn, thì dạy rõ rà ng: “Anh chị em đừng xét Ä‘oán ngưá»i khác.†(Mt 7:1; Lc 6:37; Ga 7:24)
Giuse Tuấn Việt, O.Carm.

