2. Những Tia Sáng Hi Vá»ng Hướng Vá» Tương Lai Tốt Äẹp
Có thể nói, xét ở khÃa cạnh lý trÃ, hiện nay trong lúc dịch bệnh vẫn Ä‘ang còn bùng phát mạnh mẽ mà lại đỠcáºp đến chuyện tương lai, xem ra là điá»u có phần hÆ¡i ‘vá»™i và ng’ và không được phù hợp lắm. Tuy nhiên, có lẽ sá»± hi vá»ng sẽ không bao giá» là điá»u thừa, ngay cả khi phải ở trong những hoà n cảnh thách đố cùng cá»±c, bởi nó sẽ giúp con ngưá»i tìm thấy sức mạnh để chiến đấu vá»›i những khó khăn hiện tại, cÅ©ng như lạc quan để tái thiết cuá»™c sống tốt đẹp hÆ¡n.
Ở đây, ngưá»i viết xin trình bà y ‘những tia sáng hi vá»ng hướng vá» tương lai tốt đẹp’ dưới ánh sáng cá»§a Giáo há»™i Công giáo cách chung, cÅ©ng như được cụ thể qua các Giáo huấn cá»§a Há»c thuyết xã há»™i Công giáo. Äối vá»›i Há»c thuyết Xã há»™i Công giáo, có 4 nguyên tắc ná»n tảng và tâm Ä‘iểm là : (1) Nguyên tắc phẩm giá con ngưá»i; (2) Nguyên tắc công Ãch; (3) Nguyên tắc bổ trợ; và (4) Nguyên tắc liên đới. Những nguyên tắc nà y, diá»…n tả toà n bá»™ sá»± tháºt vá» con ngưá»i theo sá»± nháºn biết cá»§a lý trà và đức tin, được khai sinh từ: “Cuá»™c gặp gỡ giữa thông Ä‘iệp Tin Mừng và những đòi há»i cá»§a Tin Mừng được tóm tắt trong giá»›i răn tối thượng vá» lòng mến Chúa và yêu ngưá»i trong công lý, vá»›i những vấn đỠphát sinh từ Ä‘á»i sống xã há»™iâ€.[1] Dá»±a trên ná»n tảng và sá»± soi sáng cá»§a 4 nguyên tắc nà y trong bối cảnh đại dịch Covid-19, cÅ©ng như những gì Ä‘ang diá»…n ra trong thá»±c tế, ta có thể rút ra những bà i há»c hết sức ý nghÄ©a và cần thiết để thắp lên niá»m hi vá»ng hướng vá» tương lai tốt đẹp.
Phẩm giá cá»§a con ngưá»i không chỉ hệ tại ở những gì ngưá»i ta ‘có’, mà còn hệ tại ở Ä‘iá»u ngưá»i ta ‘là ’. Má»—i ngưá»i thể khác nhau ở cái ngưá»i ta ‘có’ như: Kinh tế, địa vị, Ä‘iá»u kiện an sinh xã há»™i, môi trưá»ng sống… nhưng vẫn bình đẳng vá»›i nhau ở cái ‘là ’: Phẩm giá thánh thiêng mà Thiên Chúa ban tặng cho con ngưá»i, và không Ä‘iá»u gì có thể là m mất Ä‘i phẩm giá cao quý nà y, bởi con ngưá»i được tạo dá»±ng giống hình ảnh Thiên Chúa. Cách cụ thể, Ä‘iá»u nà y được hiểu dưới 3 khÃa cạnh:[2] (1) Nhân phẩm là bản chất thiết yếu cá»§a con ngưá»i, nối kết linh hồn và thể xác. Chỉ con ngưá»i má»›i có khả năng siêu nghiệm để vươn đến siêu việt, có lương tâm bất khả xâm phạm và có ý chà tá»± do; (2) Phẩm giá thể hiện qua việc con ngưá»i là từng ngôi vị độc đáo riêng biệt có lý trà và liên đới vá»›i má»i ngưá»i khác, giống như mầu nhiệm Ba Ngôi. KhÃa cạnh nà y thể hiện trong Ä‘á»i sống kinh tế, chÃnh trị và xã há»™i; (3) Phẩm giá con ngưá»i thể hiện qua việc được ban cho cai quản và chăm sóc thế giá»›i. Bên cạnh đó, Công đồng Vatican II trong phần nói vá» giáo huấn xã há»™i cá»§a Giáo Há»™i, đã ra hẳn má»™t tuyên ngôn nói vá» Ä‘iá»u nà y: Dignitatis Humanae (Phẩm giá Con ngưá»i). Theo Sách Giáo lý cá»§a Há»™i thánh Công Giáo (GLHTCG) khẳng định phẩm giá cao quý cá»§a con ngưá»i như sau: “Trong tất cả các thụ tạo hữu hình, chỉ con ngưá»i là “có khả năng hiểu biết và yêu mến Tạo Hóa†(x.GS 12,3). Con ngưá»i là thụ tạo duy nhất trên trái đất được Thiên Chúa dá»±ng nên cho chÃnh há» (x.GS 24,3); chỉ con ngưá»i, nhá» sá»± hiểu biết và tình thương, được má»i gá»i chia sẻ sá»± sống cá»§a Thiên Chúaâ€.[3] Äức Giáo hoà ng Gioan Phaolô II cho rằng: “Trong những hoà n cảnh cụ thể cá»§a lịch sá», con ngưá»i chÃnh là trá»ng tâm và linh hồn cá»§a tư duy xã há»™i Công giáoâ€.[4] ChÃnh vì thế, con ngưá»i dù ở trong hoà n cảnh thách đố nà o Ä‘i nữa, cÅ©ng không thể mất Ä‘i phẩm giá linh thiêng và cao quý cá»§a mình. Trong thá»±c tế, khi nhìn và o những gì Ä‘ang diá»…n ra có thể thấy được rằng, mặc dù không diá»…n tả trá»±c tiếp bằng lá»i cụ thể như những gì được trình bà y trong các Giáo huấn cá»§a Xã há»™i Công giáo ở trên, nhưng phẩm giá và sá»± sống cao quý cá»§a con ngưá»i vẫn luôn đặt lên hà ng đầu qua những hà nh động cụ thể: Các nước sẵn sà ng chịu thiệt hại nặng ná» vá» mặt kinh tế để bảo vệ sức khá»e và sá»± sống cho con ngưá»i, đặc biệt tại những nÆ¡i có dịch bùng phát như đã nói ở phần trước. Và đây chÃnh là cÆ¡ sở và ná»n tảng để thắp lên tia sáng hi vá»ng cho nhân loại giữa ‘đêm tối’ Ä‘ang bá»§a vây để hướng vá» má»™t tương lai tốt đẹp và yên bình sau những sóng gió chênh vênh.
Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 Ä‘ang diá»…n biến phức tạp, vấn đỠcông Ãch hay lợi Ãch chung Ä‘ang được đặt lên hà ng đầu. Há»c thuyết xã há»™i Công giáo nhấn mạnh rất nhiá»u tầm quan trá»ng cá»§a công Ãch, nhằm đảm bảo quyá»n lợi và cuá»™c sống ấm no cho tất cả má»i ngưá»i: “Công Ãch – tức là toà n bá»™ những Ä‘iá»u kiện cá»§a Ä‘á»i sống xã há»™i cho phép những táºp thể hay những phần tá» riêng rẽ có thể đạt tá»›i sá»± hoà n hảo riêng má»™t cách đầy đủ và dá»… dà ng hÆ¡nâ€,[5] hay “công Ãch†là “tất cả các Ä‘iá»u kiện cần thiết giúp con ngưá»i đạt được sá»± phát triển toà n diệnâ€[6]. Sách Giáo lý cá»§a Há»™i thánh Công Giáo cÅ©ng nhấn mạnh đến tầm quan trá»ng cá»§a công Ãch[7], đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò cá»™ng tác cá»§a má»—i ngưá»i vì lợi Ãch chung: “Các bạn đừng sống riêng lẻ hay khép kÃn, như thể các bạn đã được công chÃnh hóa rồi, nhưng hãy hợp lại để cùng tìm kiếm lợi Ãch chungâ€.[8] Cách nà o đó, khi nhìn và o tất cả những gì mà Thế giá»›i Ä‘ang ná»— lá»±c là m, ta có thể hi vá»ng vá» má»™t tương lai tươi sáng hÆ¡n. Cụ thể như việc các nước sẵn sà ng chịu thiệt hại nặng ná» vá» mặt kinh tế để ngăn dịch bệnh và giảm thiểu số ngưá»i chết vì dịch bệnh bằng cách: Giảm hoặc ngừng sản xuất, giao thương kinh tế và đi lại giữa các nước hạn chế tối Ä‘a… để giảm nguy cÆ¡ lấy bệnh. Cách nà o đó, Ä‘iá»u nà y quả tháºt là hiếm khi xảy ra trong dòng lịch sá» phát triển cá»§a nhân loại, khi cả Thế giá»›i như ‘dừng lại’, bá» qua các lợi Ãch vá» mặt kinh tế và rất nhiá»u lợi Ãch khác, để cùng nhau nhắm đến má»™t mục tiêu duy nhất là ngăn chặn và dáºp tắt đại dịch Covid-19, nhằm đảm bảo cuá»™c sống an bình cho má»i ngưá»i.
Có thể nói, con ngưá»i cách nà o đó luôn sống liên đới và há»— trợ nhau Ãt nhiá»u trong cuá»™c sống, nhưng dưá»ng như phần lá»›n chỉ dừng lại ở khÃa cạnh váºt chất. Trái lại, sá»± liên đới giữa con ngưá»i vá»›i nhau trong bối cảnh đại dịch là má»™t Ä‘iá»u hết sức đặc biệt, hÆ¡n cả váºt chất, Ä‘iá»u đó còn có ý nghÄ©a là sống vì nhau và cho nhau. Theo giáo huấn cá»§a Há»c thuyết xã há»™i Công giáo, sá»± liên đới, đặc biệt trong những lúc nguy nan, được xem như má»™t nhân đức:“Chắc chắn rằng sá»± liên đới là má»™t nhân đức Kitô giáoâ€.[9] Theo Sách Giáo lý cá»§a Há»™i thánh Công Giáo: “Nguyên tắc liên đới, còn được gá»i là nguyên tắc cá»§a “tình thân nghÄ©a†hay “bác ái xã há»™iâ€, là má»™t đòi há»i trá»±c tiếp cá»§a tình huynh đệ nhân bản và Kitô giáoâ€.[10] Trong bà i viết “The Meaning of Solidarity in Catholic Social Teachingâ€, tác giả Gerald J. Beyer cho rằng:[11] Liên đới đã trở thà nh má»™t khái niệm trung tâm trong đạo đức Kitô giáo, có ná»n tảng dá»±a trên Thánh kinh – đặc biệt là lệnh truyá»n cá»§a Chúa Giê-su là : “Hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em†(Ga 13, 34). Bên cạnh đó, tác giả cho rằng bản chất cá»§a sá»± liên đới trong giáo huấn xã há»™i Công giáo có 3 khÃa cạnh chÃnh yếu: (1) Liên đới mang tÃnh nhân há»c; (2) Liên đới như má»™t mệnh lệnh đạo đức, và (3) Liên đới như má»™t nguyên tắc được cụ thể hóa trong các chÃnh sách và thể chế láºp pháp. Trong số các khÃa cạnh nà y, yếu tố nhân há»c có ý nghÄ©a đặc biệt quan trá»ng, thể hiện mối liên đới giữa con ngưá»i vá»›i nhau, vì ‘không ai là má»™t hòn đảo’. Sá»± liên đới được thể thiện cách cụ thể như: Hợp tác vá»›i nhau để tìm ra vắcxin chống dịch – đến nay đã có hÆ¡n 170 nước tham gia kế hoạch nghiên cứu vắcxin ngừa Covid-19 trên toà n cầu[12], chia sẻ lương thá»±c, há»— trợ tà i chÃnh, trang thiết bị y tế, chia sẻ các kinh nghiệm phòng chống dịch… những việc là m ý nghÄ©a nà y thá»±c sá»± là má»™t động lá»±c để thắp sáng lên niá»m hi vá»ng cho nhân loại để hướng vá» má»™t tương lai tươi sáng hÆ¡n.
Liên đới là má»™t trong những Ä‘iá»u quan trá»ng và có má»™t ý nghÄ©a rất đặc biệt trong Ä‘á»i sống cá»§a má»—i cá nhân và cả cá»™ng đồng. Theo quan Ä‘iểm cá»§a Giáo huấn xã há»™i Công giáo, việc sống cho nhau và giúp nhau thắp lên niá»m hi vá»ng là sứ mạng chung cá»§a tất cả má»i ngưá»i, đặc biệt đối vá»›i ngưá»i ngưá»i môn đệ bước theo Äức Kitô: “Vui mừng và hi vá»ng, ưu sầu và lo lắng cá»§a con ngưá»i ngà y nay, nhất là cá»§a ngưá»i nghèo và những ai Ä‘au khổ, cÅ©ng là vui mừng và hi vá»ng, ưu sầu và lo lắng cá»§a các môn đệ Chúa Kitô, và không có gì thá»±c sá»± là cá»§a con ngưá»i mà lại không gieo âm hưởng trong lòng há»â€.[13] Và hÆ¡n thế nữa Giáo há»™i còn nhấn mạnh: “Váºn mệnh tương lai cá»§a nhân loại nằm trong tay những ngưá»i có khả năng trao cho háºu thế những lý do để sống và để hi vá»ngâ€.[14] Có thể nói, Giáo há»™i luôn bước Ä‘i vá»›i má»i ngưá»i và cho má»i ngưá»i qua việc mang niá»m hi vá»ng đến cho Thế giá»›i, đây cÅ©ng chÃnh là sứ mạng và trách nhiệm cá»§a cá nhân má»—i ngưá»i chứ không cá»§a riêng má»™t ai. Äặc biệt đối vá»›i ngưá»i Kitô hữu, sá»± hi vá»ng còn hướng hỠđến cuá»™c sống mai háºu trên Quê trá»i: “Hi vá»ng và o Ä‘á»i sống mai sau không là m giảm tầm quan trá»ng những bổn pháºn ở trần gian nà y mà trái lại còn thêm những động lá»±c má»›i giúp hoà n tất những bổn pháºn ấyâ€.[15] Theo Rubén A. Gaztambide-Fernández, cho dù chúng ta áp dụng nguyên tắc liên đới như thế nà o Ä‘i chăng nữa, thì nên nhá»› ba khÃa cạnh quan trá»ng nà y: Luôn luôn đặt trong mối tương quan vá»›i ngưá»i khác, đòi há»i má»—i cá nhân phải ý thức vá» bổn pháºn vá»›i ngưá»i khác, phải có sá»± dấn thân bằng hà nh động nhằm mang đến Ä‘iá»u tốt đẹp cho tất cả má»i ngưá»i không phân biệt.[16] Nói cách khác, liên đới không phải là má»™t Ä‘iá»u gì đó trừu tượng hay mang tÃnh lý thuyết, mà là sá»± ý thức tÃnh thuá»™c vá» nhau và sống vì nhau má»™t cách cụ thể trong Ä‘á»i sống. Trong gian nan và thách đố, cả nhân loại Ä‘ang chung sức chung lòng để vượt qua khó khăn, đây sẽ là má»™t Ä‘iểm tá»±a vững chắc để sá»± hi vá»ng có thể được thắp sáng lên.
Paul Khuê,S.J.
dongten
[1] X. Compendium of the Social Doctrine of the Church (Tóm lược Há»c thuyết Xã há»™i cá»§a Giáo há»™i Công giáo), Libereria Editrice Vaticana (2004), số 160.
[2] X. Alejo José G. Sison, Ignacio Ferrero, and Gregorio Guitián, “Human Dignity and The Dignity of Work: Insights from Catholic Social Teaching,â€Â Business Ethics Quarterly 26, no. 4 (2016), tr. 503.
[3] X. Ủy Ban Giáo Lý Äức Tin, Sách Giáo Lý cá»§a Há»™i Thánh Công Giáo, Hà Ná»™i, nxb Tôn Giáo, 2012, số 356.
[4] X. Äức giáo hoà ng Gioan Phaolô II, Thông Ä‘iệp Bách Chu Niên – Centesimus Annus (1991), 11: AAS 83 (1991), 807
[5] X. Công Äồng Vatican II, Hiến Chế Mục Vụ Giáo há»™i trong Thế giá»›i ngà y nay – Gaudium Et Spes, bản dịch Việt Ngữ cá»§a Giáo Hoà ng Há»c Viện Piô X (1965), số 26.
[6] X. Äức Giáo Hoà ng Gioan XXIII, Thông Ä‘iệp Hiá»n mẫu và Tôn sư – Mater et Magistra,†(1961), số 65.
[7] X. Ủy Ban Giáo Lý Äức Tin, Sách Giáo Lý cá»§a Há»™i Thánh Công Giáo, Hà Ná»™i, nxb Tôn Giáo, 2012, các số 1905 – 1912.
[8] Ibid, số 1905.
[9] X. Äức giáo hoà ng Gioan Phaolô II, Thông Ä‘iệp Quan Tâm Äến Vấn Äá» Xã Há»™i – Sollicitudo Rei Socialis (1987), số 40.
[10] X. Ủy Ban Giáo Lý Äức Tin, Sách Giáo Lý cá»§a Há»™i Thánh Công Giáo, Hà Ná»™i, nxb Tôn Giáo, 2012, số 1939.
[11] X. “The Meaning of Solidarity in Catholic Social Teaching†(Gerald J. Beyer).
[12] X. TTXVN/Vietnam, “Hơn 170 nước tham gia kế hoạch vắcxin ngừa COVID-19 trên toà n cầu,†vietnamplus.vn (24/08/2020), link https://www.msn.com/vi-vn/news/techandscience/h%c6%a1n-170-n%c6%b0%e1%bb%9bc-tham-gia-k%e1%ba%bf-ho%e1%ba%a1ch-v%e1%ba%afcxin-ng%e1%bb%aba-covid-19-tr%c3%aan-to%c3%a0n-c%e1%ba%a7u/ar-BB18jvnq
[13] X. Công Äồng Vatican II, Hiến Chế Mục Vụ Giáo há»™i trong Thế giá»›i ngà y nay – Gaudium Et Spes, bản dịch Việt Ngữ cá»§a Giáo Hoà ng Há»c Viện Piô X (1965), số 1.
[14] Ibid, số 31.
[15] Ibid, số 21.
[16] EDT Rubén A. Gaztambide-Fernández , University of Toronto, “What is solidarity? During coronavirus and always, it’s more than ‘we’re all in this together,†The Conversation (14.04.2020), link https://theconversation.com/what-is-solidarity-during-coronavirus-and-always-its-more-than-were-all-in-this-together-135002

