Tháng 11 – gẫm suy v� cái chết

“Có làm mưa làm gió, rồi cũng nằm đó mà thôi…� Một ông lão chợt thốt lên những l�i như thế khi chứng kiến cảnh đưa tang của một ngư�i đã từng có khả năng “làm mưa làm gió�. Một câu nói rất đỗi bình thư�ng, nhưng hàm chứa cả một chân lý, một sự “ngộ ra� căn bản và n�n tảng nhất của kiếp nhân gian này. Ai cũng biết là mình sẽ chết vào một ngày nào đó, ai cũng có một ý thức rất rõ ràng là “có một th�i sinh ra, có một th�i chết đi�, nhưng để có thể cảm được cái vô thư�ng của cuộc đ�i qua hai chữ “nằm đó�, ngư�i ta phải đánh đổi rất nhi�u đi�u.

Cái chết là dấu chấm hết cho một sự hiện hữu. Nó không là cái gì cả, chỉ đơn giản là việc vật đó, cái đó, con đó, ngư�i đó… không còn mang trong mình sự sống nữa thôi. Nếu được ch�n, ngư�i ta sẽ ch�n sống. Nếu như phải chết, chẳng qua chỉ là vì không còn ch�n lựa nào khác, hoặc ngư�i ta ch�n chết vì một giá trị thiêng liêng nào đó cao quý hơn. Nhưng dù là với lý do gì, động lực gì, cái chết cũng đưa ngư�i ta v� với sự khởi đầu, một tình trạng ngang bằng nhau cho tất cả: cát bụi.

Chết đi rồi thì chẳng còn gì để bàn cãi nữa. Nhưng cái chết của ngư�i khác lại là một sự cảnh tỉnh dành cho ngư�i còn sống. Nó đặt cho ngư�i ta câu h�i v� ý nghĩa sự hiện hữu của mình, v� những nỗ lực phấn đấu, v� cung cách hành xử, v� những gì mà ngư�i ta đang cố nắm giữ trong tay. Nó cũng đặt ngư�i ta vào mối bận tâm v� các tương quan, những cảm xúc. Cái chết là một biến cố làm ta cảm nghiệm cách rõ ràng nhất v� tính đơn nhất của mình. Chẳng ai có thể chết thay ta, chết dùm ta, hay đối diện cái chết với cùng một tâm trạng giống như ta. Ngư�i ta có thể chia vui sẻ buồn với ta, nhưng cái chết của ta thì chỉ một mình ta đảm nhận lấy.

Khi tôi chết đi, thế giới này cũng vẫn cứ vần xoay theo định luật đã được mặc định cho nó. Chẳng phải vì tôi chết đi mà vũ trụ này có rúng động hay biến đổi gì. Ngư�i thân của tôi sẽ buồn vì mất tôi, không còn được gặp mặt và chuyện trò với tôi, nhưng rồi h� cũng chẳng làm gì được hơn. Giả như có ai đó cùng chết với tôi, thì h� cũng mang lấy cái chết của h�, còn tôi chết cái chết của tôi, mỗi ngư�i tự gánh lấy phần của riêng mình.

Cái chết có thể là một “sự yên nghỉ� dành cho những ai đã lăn lộn trên hành trình dương gian này suốt một th�i gian dài. Cái chết cũng có thể bị coi là một sự “quả báo� dành cho những ai đã làm không ít đi�u xấu xa. Nó cũng được nhìn đến như một “v� nguồn� dưới nhãn quan của một cuộc trở v� với nơi từ đó mình được sinh ra. �ôi khi, nó là một “sự giải thoát� khi cuộc sống này có quá nhi�u nỗi chán ngán đến thê lương, buộc ngư�i ta phải tìm cho mình một cái kết. Với ngư�i lạc quan, cái chết là cửa ngõ để dẫn vào một sự hiện hữu khác, không giống như kiểu hiện hữu mà ta đang trải nghiệm: chết là cánh cửa đi vào chốn vô hình – sự bất diệt.

Tháng 11 thư�ng gợi lên trong lòng ngư�i nhi�u cảm xúc. Trong tháng này, th�i tiết cũng thay đổi nhi�u, lá bắt đầu chuyển màu rồi rụng xuống, trở v� với cội đất lạnh lùng. Cảnh sắc đất tr�i như cũng cố khơi gợi lên một nỗi ni�m nào đó. Cái “qua đi� của th�i gian làm ta thấy khó chịu. Có một xung năng nào đó trong lòng mình muốn kháng cự lại đi�u này. Ta muốn mình còn mãi, chứ không thích bị lãng quên. Ta cảm thấy khó có thể chấp nhận định luật sinh-diệt của đất tr�i. Nhưng dẫu sao, con ngư�i dù quy�n phép cỡ nào cũng không thể chiến thắng được nó. Biết dừng lại, chấp nhận và vui lòng đón lấy quy luật này, con ngư�i mới có thể bình an và không còn sợ hãi.

Tháng 11 m�i g�i con ngư�i đi vào trong một cuộc thay da đổi thịt. Nơi đó, h� thấy được chân tướng của hiện sinh, rằng m�i cái rồi sẽ qua đi, rằng chẳng có gì là tồn tại mãi mãi, ngoại trừ �ấng là n�n tảng cho m�i hiện hữu trên đ�i. Tháng 11 ảm đạm là thế, nhưng không đưa ngư�i ta vào một cõi thê lương u uất. Tháng 11 cho ta khoảng lặng để trầm mặc v� cái kết của cuộc đ�i và phô bày ra trước mắt nhân gian hệ quả của tất cả những ch�n lựa của h�. Tháng 11 đưa ta vào một cuộc biến đổi, để cho lá vàng cũ kỹ rụng đi, chuẩn bị cho những chiếc lá mới sẽ t� lộ. Ta cũng sẽ “qua đi� theo dòng chảy th�i gian, nhưng không mất hút như chưa bao gi� tồn tại. Mỗi cái chết là một sự tuôn trào của sự sống. Hạt giống được chôn vùi chính là để có một cây mới vươn lên. Có một sự sống viên mãn đang đợi ta phía trước.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ

dongten