Các thách đố trong chuyến đi của �ức Phanxicô đến các nước vùng biển Baltic

�ức Phanxicô đến thăm các nước vùng biển Baltic từ ngày 22 đến 25 tháng 9, 2018. Một phần tư thế kỷ sau ngày Liên bang Xô Viết sụp đổ khi hy v�ng gần như không còn, các nước này ch� �ức Phanxicô đến “khuyến khích�.

Chuyến đi của �ức Phanxicô đến các nước vùng biển Baltic 100 năm sau ngày độc lập của một trong các nước, và 25 năm sau sau chuyến đi của �ức Gioan-Phaolô II.  �ó là chuyến đi đầu tiên của một giáo hoàng đến vùng đất của lãnh thổ cựu Liên-xô. �ức Giáo hoàng Ba Lan kêu g�i hòa giải và tha thứ cho những kẻ áp bức. Một l�i kêu g�i không buộc tội cho nhóm thiểu số liên-xô đã sống ở đó và vẫn còn sống ở đó.

Dĩ nhiên chuyến đi của �ức Phanxicô trong bầu khí nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên ngài cũng đến để vinh danh các cộng đoàn bị bách hại trong th�i kỳ xô-viết chiếm đóng. Một sự kiện không bình thư�ng với �ức Phanxicô vì nhi�u chặng đi của ngài không trực tiếp liên hệ đến các cộng đoàn công giáo hay các chuyến viếng thăm bình thư�ng.

Ở Vilnius (Lituani), ngài đã đến thăm viện bảo tàng có trụ sở trong các văn phòng cũ của KGB. Trước đó ngài đến mặc niệm trước tượng đài dựng lên để ghi nhớ khu biệt cư ghetto ngư�i do thái của thành phố. Ngài cũng đến tưởng niệm trước tượng �ức Mẹ Siberia, tưởng niệm những ngư�i bị lưu đày. Ở Riga (Lettoni), ngài sẽ đặt hoa ở chân �ài tưởng niệm Tự do trong một buổi lễ chính thức.

�ức Phanxicô đến thăm viện bảo tàng có trụ sở trong các văn phòng của KGB, Lituani 22 tháng 9-2018

�ức Phanxicô tưởng niệm ở khu biệt cư ghetto Do Thái ở Vilnius, Lituani.

Theo một linh mục làm việc ở Vatican, việc tưởng niệm này là “cải thiện� cho cả ba nước. Theo linh mục, các nước này thật sự còn mang dấu ấn hậu quả của th�i Liên bang Xô Viết, nhất là h� thiếu trưởng thành v� mặt dân chủ. Cũng theo linh mục, v� mặt giáo hội, h� “thiếu sáng tạo mục vụ�, thiếu khả năng trao truy�n đức tin sau nhi�u năm bị cấm đạo, cấm h�c giáo lý.

Vì thế cả Giáo hội địa phương cũng như toàn xã hội cần “l�i khuyến khích� của �ức Phanxicô. một mong ch� được thể hiện qua các chủ đ� được ch�n cho hai trong ba nước ngài viếng thăm: ở Lituani ‘Chúa Giêsu Kitô, hy v�ng của chúng ta’ và ở Estoni ‘Thức tỉnh dậy, trái tim tôi ơi’ .

Tự tử và nghiện rượu

Một phần tư thế kỷ sau khi chế độ xô-viết sụp đổ, các nước vùng biển Baltic cho thấy h� thiếu hy v�ng. Theo Tổ chức Y tế Quốc tế thì năm 2016, nước Lituani, nước Lettoni, nước Estoni đứng hàng thứ 8, thứ 20 và 23 trong các nước có tỷ số ngư�i tự tử cao nhất.

Nạn nghiện rượu đã tàn phá đất nước rất nặng: nước Lituani là nước tiêu thụ rượu nhi�u nhất thế giới. Nước Lettoni và Estoni cũng vậy, hai nước nằm trong số 15 nước tiêu thụ rượu nhi�u nhất. Những ngư�i nghiện  – rượu hay ma túy – là những ngư�i được các tổ chức từ thiện chăm lo, ngày 25 tháng 9, �ức Phanxicô sẽ đến các cơ sở từ thiện này ở Estoni.

Dù các nước này tương đối thịnh vượng – cả ba nước đ�u là thành viên của khu vực đồng âu kim  – nhưng tỷ số sinh sản của h� thấp và có nhi�u ngư�i di dân đến đây. Từ khi chế độ xô-viết sụp đổ vào đầu những năm 1990, nước Lituani và Lettoni mất vào khoảng một phần tư dân số, nước Estoni mất một phần năm dân số.

�ối với Giáo hội, sự mất hy v�ng này còn nhân đôi vì phong trào thế tục hóa ngày càng lớn dần. Theo bà Marge-Marie Paas, ngư�i trách nhiệm trong việc truy�n thông của ban quản trị tông đồ ở Estoni thì thách thức chính là sự th� ơ v� mặt tôn giáo. Khoảng 78% dân số của nước Estoni không cho mình thuộc v� một tôn giáo nào. Phân nửa dân số cho mình là ngư�i vô thần.

Vùng đất đại kết

Dù có ghi nhận này, một thách đố khác trong chuyến đi của �ức Phanxicô thuộc v� lãnh vực tôn giáo: vấn đ� đại kết. Ở Lituani, ngư�i công giáo chiếm đa số, ở Lettoni ngư�i tin lành chiếm đa số, còn ở Estoni thì ngư�i chính thống giáo. Ba gia đình kitô giáo lớn đại diện cho ba quốc gia này và h� cùng ở chung với nhau.

�ức Phanxicô đến Buổi gặp �ại kết ở nhà th� chính tòa Tin lành, Riga, Lettoni 24 tháng 9-2018.

Hai buổi cầu nguyện hoặc gặp gỡ đại kết đã được dự trù trong chương trình của �ức Giáo hoàng, một ở Lettoni và một ở Estoni. Theo ông Greg Burke, giám đốc Văn phòng báo chí Tòa Thánh thì buổi cầu nguyện sẽ ở các nơi th� phượng của tin lành, giữa các giáo hội luôn có các “quan hệ tốt đẹp.� Theo bà Marge-Marie Paas, các quan hệ với giáo hội chính thống Nga ở Estoni cũng rất tốt đẹp. Tuy nhiên thượng phụ chính thống Estoni sẽ không đến gặp �ức Phanxicô: vị ti�n nhiệm vừa qua đ�i cách đây vài tháng, và ngư�i kế nhiệm từ Maxcơva sẽ chỉ đến Estoni vào cuối tháng 10.

Khi đi thăm ba nước vùng biển Baltic, �ức Phanxicô chưa bao gi� gần thủ đô Nga như vậy. Lettoni và Estoni cùng chia biên giới dài rộng với nước Nga khổng lồ. Theo một cộng sự viên của Phủ Quốc Vụ Khanh, nếu trong bài diễn văn của mình, �ức Phanxicô đ� cập đến th�i các nước bị xô-viết chiếm đóng thì ngài “không nên trộn lẫn� chuyến đi này với các vấn đ� của Nga, cũng không nên mong đợi các thông điệp chính trị hướng đến Maxcơva.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn