Các giáo hoàng hiện đại và báo chí

44244425

Trước khi được bầu làm giáo hoàng, �ức Phanxicô đã có tiếng là không thích ph�ng vấn.

‘Thực sự, tôi không trả l�i ph�ng vấn. Nhưng tôi không biết vì sao. Tôi không thể, chỉ thế thôi. Tôi thấy nó khá là khó chịu, nhưng tôi cảm ơn anh chị em đã đồng hành với tôi.’ �ây là những l�i của ngài với hơn 70 ký giả từ khắp nơi trên thế giới đi cùng ngài trên chuyến bay công du đầu tiên đến Brazil dự �ại hội Giới trẻ Thế giới, 07-2013.

�ức Giáo hoàng, ngư�i không e ngại khi phá vỡ các l� lối có từ lâu, dư�ng như cũng sẵn sàng để b� đi truy�n thống trả l�i ph�ng vấn trên chuyến bay giáo hoàng có từ hàng chục năm nay.

Một nhà báo kỳ cựu từ Mễ Tây Cơ trấn an �ức Giáo hoàng rằng, dù cho ngài nghĩ là mình bị ném vào chuồng sư tử khi đi vào khoang gặp các ký giả, nhưng ‘sự thực thật thì chúng con không dữ tợn thế đâu.’

Cuối cùng, có gì đó đã khiến ngài đổi ý, bởi 6 ngày sau, trên chuyến bay trở v� Roma, �ức Phanxicô đã mở hết lòng mình với các ký giả, trả l�i tất cả m�i câu h�i đặt ra cho ngài trong suốt 80 phút.

Và kể từ đó, vị mục tử vốn không bao gi� thích ph�ng vấn, gi� trở thành giáo hoàng trả l�i ph�ng vấn nhi�u nhất lịch sử.

Gần 600 câu trả l�i của ngài cho các câu h�i từ ký giả trong suốt 3 năm qua, gi� được biên soạn thành quyển sách 368 trang bằng tiếng �, ‘�ức Giáo hoàng Phanxicô trả l�i: M�i Ph�ng vấn và H�p báo.’

Trong khi �ức Giáo hoàng Phanxicô là nguồn tin không bao gi� dứt của báo chí, thì sự can đảm kể trên của ngài hóa ra là một nét chung của các giáo hoàng th�i hiện đại.

Ông Vian, tác giả quyển sách trên, dò theo chi tiết các cuộc ph�ng vấn với giáo hoàng, và cách mà các ngài trở nên ngày càng tự tin và cởi mở với truy�n thông thế giới.

Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử ‘đi vào chuồng sư tử’ là �ức Leo XIII, khi vào tháng 7, 1892, ngài ngồi lại với Caroline Remy, một ngư�i chủ trương phi chính phủ, bênh vực nữ quy�n, và ngư�i Công giáo b� đạo, một trong những ký giả nổi tiếng nhất nước Pháp th�i điểm đó.

Ngư�i phụ nữ 37 tuổi từng 2 lần li dị này, với bút danh là Severine, đã viết thư gởi phủ Quốc vụ khanh, giới thiệu mình là một ‘phụ nữ từng là Kitô hữu’ nhưng ghi nhớ v� tầm quan tr�ng của việc ‘yêu thương ngư�i nh� nhất và bảo vệ ngư�i yếu đuối,’ và là ‘một ngư�i theo chủ nghĩa xã hội, và dù không quá yêu mến nhưng vẫn giữ nguyên vẹn trong lòng mình một sự tôn tr�ng sâu sắc đối với đức tin, và một sự kính tr�ng đối với vị giáo hoàng cao niên.’

Buổi ph�ng vấn giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử hiện đại được sắp xếp, và kéo dài 70 phút.

Bà Remy, ghi chú lại và ngay chi�u đó viết bài, rồi ngày hôm sau, đệ trình bản thảo cho quốc vụ khanh, và với chỉ một ít thay đổi, ngày hôm sau bài viết xuất hiện trên trang nhất báo Le Figaro.

Vài tháng trước đó, �ức Leo đã ngồi lại với Ernest Judet, biên tập viên ngư�i Pháp của t� báo sẽ sớm nổi danh Le Petit Journal. Buổi tiếp kiến riêng này, không được tính như một buổi ph�ng vấn thực sự, do bởi �ức Giáo hoàng gặp ông không phải để trả l�i các câu h�i, nhưng là để cho ông một ‘công bố’ v� tông thư sắp đến của ngài ‘V� Giáo hội và Nhà nước ở Pháp.’

Lần tiếp theo một giáo hoàng ngồi lại với một ký giả, là vào chúa nhật Lễ Lá 1959, sau khi thư ký của �ức Gioan, bây gi� là hồng y Loris Capovilla, liên lạc với ký giả Indro Montanelli, hiện đang làm việc cho t� Corriere della Sera ở �.

Vài năm v� sau, ký giả Montanelli cho biết �ức Giáo hoàng muốn có buổi ph�ng vấn với một ký giả không thuộc ‘thế giới Công giáo’ và do đó đã b� qua đồng ngiệp của ông, nhà báo Công giáo kỳ cựu Silvio Negro.

Ông Montanelli nói rằng l�i m�i của giáo hoàng khiến biên tập viên của ông khó chịu, bởi ông này ‘hoàn toàn không muốn giáo hoàng tham dự ph�ng vấn’ nhất là với một t� báo thế tục. ‘Theo tôi, �ức Giáo hoàng nên nói bằng tiếng La Tinh.’

Bất chấp sự táo bạo lịch sử này, bài ph�ng vấn đó chỉ nằm ở trang 3, bởi biên tập viên e ngại rằng làm thật to thì sẽ khiến nhà báo kỳ cựu Negro tổn thương.

�iểm xoay chi�u thực sự trong cách tiếp cận của các giáo hoàng với báo giới, là nh� vào chân phước giáo hoàng Phaolô VI, vào cuối Công đồng Vatican II. Một tối n� vào năm 1965, �ức Giáo hoàng ngồi lại với một ký giả từ t� Corriere della Sera, ông Alberto Cavallari, ngư�i v� sau cho biết ‘ �ức giáo hoàng thẳng thắn b� đi lối độc bạch của các giáo hoàng.’

Ông Cavallari viết rằng giáo hoàng bảo ông là, ‘Th�i đại đã thay đổi, và ngày nay hàng triệu ngư�i không còn có đức tin tôn giáo. Do đó, giáo hội cần mở ra. Chúng ta cần phải hướng đến những ai không còn ni�m tin và những ai không còn tin nơi chúng ta.’

Chân phước Phaolô VI thấy rằng ngồi lại với một t� báo thế tục là một sự cần thiết trong việc truy�n thông của giáo hoàng, ‘�ây là đối thoại. Nói chuyện, giải thích v� mình, muốn ngư�i nói không còn cảm giác bị cô lập, biết cách để lắng nghe, luôn luôn tìm cách để phá vỡ các bức tư�ng bị dựng lên giữa ngư�i ta với giáo hoàng.’ Và theo ông Cavallari, dư�ng như đây là điểm mấu chốt trong nhân cách của �ức Phaolô VI. Buổi trao đổi diễn ra thẳng thắn, thoải mái, ứng khẩu, và cho thấy �ức Giáo hoàng biết rằng ‘ngài phải đối diện với nguy cơ của việc truy�n thông trực tiếp, nhanh nhạy và thực sự mang tính con ngư�i.’

Cách tiếp cận này, đặc biệt trong việc tìm kiếm và đáp l�i với thế giới thế tục, đã được nối tiếp trong nửa thế kỷ sau, khi các bậc kế vị �ức Phaolô VI, đã ngồi lại trả l�i ph�ng vấn với đủ loại ký giả, từ vô thần, triết gia, trở lại đạo, hay ngư�i Công giáo b� đạo.

�ức Phaolô VI là giáo hoàng đầu tiên m�i báo chí lên máy bay giáo hoàng để đi cùng ngài trên các chuyến công du hải ngoại.

Trong khi �ức Phaolô VI chỉ đơn giản là chào h�i các nhà báo bay cùng, thì �ức Gioan Phaolô II bắt đầu nói chuyện trực tiếp với các ký giả trên máy bay và mở ra các buổi h�p báo trên máy bay giáo hoàng, một truy�n thống được tiếp nối qua th�i �ức Bênêđictô XVI và rồi là �ức Phanxicô, một ngư�i bẩm sinh sợ ph�ng vấn.

Trên chuyến bay trở v� từ Brazil, �ức Giáo hoàng Phanxicô cho biết ngài thấy thật hạnh phúc và đổi mới tinh thần khi được ở cùng với nhi�u ngư�i trẻ tuổi thế này. Ngài nói rằng, ‘Cha có thể ở cùng với m�i ngư�i, ôm lấy h�, thăm h�i h�, mà không cần xe chống đạn. �ây là an ninh của sự tin tưởng, nơi m�i ngư�i và nơi Thiên Chúa. Cha thích sự điên rồ của việc đi ra và mạo hiểm.’ �ây có lẽ là một đi�u đã khiến �ức Phanxicô mạo hiểm đi vào hang sư tử giữa các nhà báo, nhưng ngài thừa nhận là ‘Cha thấy các con sư tử cũng không dữ tợn lắm.’

J.B. Thái Hòa chuyển dịch