“Tin, không gì khác là trong bóng tối cá»§a thế gian, chạm được bà n tay cá»§a Thiên Chúa, và vì thế, trong thinh lặng, nghe được Lá»i, thấy được Tình yêu.â€
Bênêđictô XVI, kết luáºn các bà i há»c thiêng liêng cá»§a giáo triá»u La Mã, trước khi chấm dứt nhiệm kỳ cá»§a mình, 23 tháng 2-2013.
Lá»i nói đầu
TrÃch sách: Bênêđictô XVI
Những buổi nói chuyện cuối cùng với Peter Seewald
Má»™t mùa hè ở đồng quê và má»™t mùa đông đã trôi qua, ngà y 23 tháng 5-2016, khi tôi lại leo lên dốc đến Äan viện Mẹ Giáo há»™i (Mater Ecclesiae) ở vưá»n Vatican, tôi rất sợ đây là cuá»™c nói chuyện dông dà i cuối cùng cá»§a chúng tôi.
XÆ¡ Carmela ra mở cá»a cho tôi, xÆ¡ lúc nà o cÅ©ng tuyệt vá»i, khác vá»›i má»i lần, xÆ¡ không mặc tạp dá» nhưng mặc bá»™ vét lịch sá»±. Lối và o trang hoà ng bằng bức tranh thánh Âugutinô, vị thầy thiêng liêng có má»™t tầm quan trá»ng trên Äức Bênêđictô XVI, vì các bà i viết cá»§a thánh Âugutinô nói lên cuá»™c chiến thảm thương và tháºt là nhân bản để có được chân lý cho đức tin.
Äức Bênêđictô XVI không còn mang đôi già y nhẹ Ä‘á», bây giá» ngà i mang xăng-Ä‘an như má»™t Ä‘an sÄ©. Ãt ngưá»i biết từ nhiá»u năm nay, ngà i bị mù mắt trái và bây giá» thÃnh giác ngà i bị yếu. Ngà i ốm Ä‘i, tuy váºy nÆ¡i ngà i tá»a ra má»™t nét dịu dà ng má»›i. Tháºt cuốn hút biết bao khi thấy tư tưởng gia táo bạo, triết gia cá»§a Chúa, ngưá»i đầu tiên được gá»i là giáo hoà ng danh dá»± Ä‘i đến Ä‘oạn cuối Ä‘á»i ở đây, trong thinh lặng và trong cầu nguyện, nÆ¡i chỉ má»™t mình trà năng thôi cÅ©ng không đủ để ở trá»ng tâm dù là trá»ng tâm cá»§a đức tin?
Cuá»™c gặp gỡ đầu tiên cá»§a tôi vá»›i cá»±u bá»™ trưởng Bá»™ Giáo lý Äức tin là và o tháng 11 năm 1992. Trên danh sách các ứng viên cc Tạp chà Süddeutsche Zeitung muốn xuất bản chân dung ngà i và giao cho tôi thá»±c hiện dá»± án nà y. Trên danh sách các ứng viên dà nh nhau để có má»™t cuá»™c hẹn vá»›i hồng y danh tiếng nhất thế giá»›i có tên các đồng nghiệp cá»§a báo New York Times, Pravda hay Figaro. Ngưá»i ta khó nghi ngá» là do tôi đặc biệt là ngưá»i công giáo, nhưng tôi cà ng quan tâm đến Joseph Ratzinger thì tôi cà ng ấn tượng bởi quyá»n tối thượng, bởi Ä‘am mê và lòng can đảm mà qua đó tư tưởng không hợp thá»i cá»§a ngà i đã Ä‘i ngược dòng. Lạ lùng thay, các phân tÃch cá»§a ngà i không những là m lên tinh thần mà theo tôi, nó còn thÃch đáng.
Tháºt ra nếu nhìn kỹ, ngưá»i được mệnh danh không đúng là “hồng y-thiết giáp†không hiện thân cá»§a má»™t quá khứ, nhưng hiện thân cho má»™t tương lai, má»™t trà tuệ má»›i trong việc hiểu biết và diá»…n tả các mầu nhiệm đức tin. Ngà i có má»™t nghệ thuáºt đặc biệt là m sáng tá» các chá»§ đỠphức tạp nhất, nhìn vượt lên bá» mặt cá»§a các sá»± việc. Khoa há»c và tôn giáo, váºt lý và siêu hình, tư tưởng và cầu nguyện – Ratzinger táºp hợp tất cả để Ä‘i và o trá»ng tâm cá»§a các vấn Ä‘á». HÆ¡n nữa, nét đẹp ngôn ngữ cá»§a ngà i còn nâng cao chiá»u sâu tư tưởng cá»§a ngà i. Ngà i tuyên bố: “Thần há»c là suy tư những gì Chúa đã nói trước cho chúng ta, những gì ngà i đã thấy trước cho chúng ta.†Tuy nhiên để có thể tiếp nháºn, thì phải biết lắng nghe. Nếu chúng ta không chỉ muốn gây ấn tượng nÆ¡i con ngưá»i mà muốn dẫn há» vá» vá»›i Chúa, thì Lá»i cần thần hứng.
CÅ©ng như Karol Wojtyla, chÃnh Joseph Ratzinger cÅ©ng chịu hệ quả cá»§a các hệ thống vô thần. Từ nhá», ngà i đã thấy thánh giá biến mất ở trưá»ng há»c; nháºp ngá»§ năm mưá»i bảy tuổi, ngà i đã thấy sá»± kinh hãi và tà n phá do Ä‘iên cuồng vì muốn tạo má»™t “con ngưá»i má»›i†trong má»™t thế giá»›i không có Chúa. Sá»± cần thiết phải bảo vệ kitô giáo má»™t cách có láºp luáºn chống lại sá»± láºt đổ các giá trị, mà các giá trị nà y đã thấm nháºp sâu xa trong tư tưởng cá»§a ngà i, trong trá»n tác phẩm cá»§a ngà i. Ngà i nói: “Äức tin cá»§a cha mẹ tôi đã khẳng định vá»›i tôi, rằng công giáo là thà nh trì chân lý và công chÃnh để chống lại đế quốc vô thần và nói dối nà y, má»™t đế quốc đại diện cho chá»§ nghÄ©a quốc gia-xã há»™i.â€
Cùng vá»›i các chiến thắng cÅ©ng như thất bại, con đưá»ng dẫn con ngưá»i có tà i năng ngoại hạng nà y đến ngôi Thánh Phêrô thì tháºt xúc động, ngưá»i mà từ rất sá»›m đã biết mình thuá»™c hà ng ngá»§ những ngưá»i ưu tú. Ngưá»i há»c sinh tinh tế, biết là m thÆ¡ lục ngôn Hy Lạp, biết say sưa vá»›i thiên tà i âm nhạc Mozart. Ngưá»i sinh viên trẻ mÆ¡ tái sinh tinh thần kitô trên các đưá»ng phố cá»§a thà nh phố Munich bị tà n phá vì bom đạn. Ngưá»i sinh viên cao há»c khao khát hiểu biết, được các nhà thần há»c giá»i nhất thá»i đà o tạo tư tưởng tiến bá»™, suy ngẫm các tác phẩm cá»§a thánh Âugutinô, cá»§a triết gia Kierkegaard và cá»§a thần há»c gia Newman. Cha phó xứ không thá»§ cá»±u đã tạo nhiệt huyết nÆ¡i các nhóm trẻ. Nhưng cÅ©ng là ngưá»i tiến sÄ© chán ngán, má»›i đầu sá»± nghiệp cá»§a mình đã nghÄ© mình đứng trước má»™t hố sâu cá»§a thất bại.
Và rồi số pháºn quyết định má»™t cách khác. Bá»—ng chốc, vị giáo sư có dáng thư sinh đến từ má»™t ngôi là ng nhá» cá»§a Bavière trở thà nh ngôi sao sáng trên bầu trá»i cá»§a các thần há»c gia.
Má»™t ngôn ngữ má»›i, má»™t tương quan sáng tạo vá»›i Phúc Âm, má»™t giáo Ä‘iá»u xác thá»±c đã lôi cuốn sá»± chú ý. Giáo sư Gottlieb SÓ§hngen ở Munich cá»§a ngà i đã viết: “Trong thần há»c cá»§a má»™t nhà tư tưởng lá»›n, ná»™i dung và hình thức cá»§a tư tưởng thần há»c tương tác qua vá» vá»›i nhau để tạo nên má»™t thá»±c thể má»›i.†Các lá»›p há»c cá»§a ngà i ở giảng đưá»ng đông nghẹt. Hà ng ngà n bản chép tay cá»§a các sinh viên được sao chép truyá»n tay cho nhau. Tác phẩm Äức tin kitô hôm qua và ngà y nay đã là m cho Karol Wojtyla ở Krakow chú ý; ở Paris thì Viện Hà n lâm khoa há»c luân lý và chÃnh trị để ý, đây là má»™t trong các Viện Hà n lâm cá»§a Pháp mà sau nà y ngà i sẽ tham dá»± và o Viện Hà n lâm nà y. Ratzinger vừa má»›i ba mươi lăm tuổi khi Công đồng Vatican II khai mạc, Công đồng đã đưa Giáo há»™i và o ká»· nguyên hiện đại. Riêng Äức Gioan XXIII đã nói vá»›i tấm lòng biết Æ¡n, không ai có thể diá»…n tả tốt hÆ¡n ý muốn theo Ä‘uổi sáng kiến Công đồng Vatican II cho bằng nhà thần há»c ‘vị thà nh niên’ nà y.
Trong khi các nhà thần há»c ăn mừng cho sá»± tiến bá»™ cá»§a mình thÃch ứng vá»›i ná»™i dung cá»§a các tư tưởng trưởng giả thấp và chung chung chỉ phục vụ cho trà o lưu tư tưởng Ä‘ang thống trị thì Ratzinger đến là m ‘phiá»n’: là giáo sư, là giám mục địa pháºn Munich, là bá»™ trưởng bá»™ Giáo lý Äức tin, má»™t địa vị buá»™c phải đứng sau lưng Äức Gioan-Phaolô II trong vòng má»™t phần tư thế ká»·, cha gánh hết các việc. Ngà i tuyên bố: “Trong giây phút lịch sá» nà y, vấn đỠđÃch thá»±c là Chúa đã biến mất khá»i chân trá»i cá»§a con ngưá»i.†Trong khi “ánh sáng đến từ Chúa đã bị tắt thì nhân loại Ä‘au khổ vì không còn các Ä‘iểm tá»±a, mà các háºu quả há»§y hoại thì cà ng ngà y cà ng thể hiện má»™t cách hiển nhiên.â€
Giáo há»™i không ở ngoà i các chỉ trÃch cá»§a ngà i. Từ năm 1958, ngà i chá»§ trương “giải toà n bá»™ hóaâ€, má»™t sá»± cần thiết cho các lá»±c mạnh mẽ cá»§a đức tin được nói lên lại. Ngà i giải thÃch, phải giữ thái độ cá»± lại, phải giữ thái độ không thÃch ứng để chứng tá» má»™t cách rõ rà ng, kitô giáo là ngưá»i mang má»™t khái niệm vá» thế giá»›i, vá»›i sá»± mạc khải cá»§a Ä‘á»i sống vÄ©nh cá»u, không có gì là chung vá»›i thái độ thuần túy thế tục, theo chá»§ nghÄ©a váºt chất. Sẽ ngây ngô khi nghÄ© rằng, chỉ cần thay bá»™ áo, nói ngôn ngữ má»i ngưá»i nói để bá»—ng nhiên, tất cả má»i vấn đỠđá»u được giải quyết. Äiá»u thiết yếu là tìm má»™t con đưá»ng cho má»™t sá»± tuyên xưng Ä‘Ãch thá»±c, má»™t nghi thúc phụng vụ sáng ngá»i để soi sáng lại huyá»n nhiệm cá»§a việc dâng thánh lá»….
Sá»± cáo buá»™c ngà i đưa ra nhân ngà y Ä‘i đà ng thánh giá ở Rôma tháng 3 năm 2005 vẫn còn ở trong tâm tưởng nhiá»u ngưá»i. Ngà i phải gà o lên: “Những vết nhÆ¡ trong Giáo há»™i, đặc biệt ở những ngưá»i trong hà ng chức thánh phải hoà n toà n thuá»™c vá» há»!â€
Vị hồng y già trở thà nh má»™t loại cá»™t trụ mà không còn ai muốn dá»±a và o. ChÃnh bản thân Ratzinger cÅ©ng muốn vá» hưu. Tuy váºy chỉ và i ngà y sau lá»i nói cá»§a ngà i và o ngà y Thứ sáu Tuần thánh, ngà i xuất hiện ở ban công Äá»n thá» Thánh Phêrô. Äức Giáo hoà ng thứ 265 kể từ Thánh Phêrô được đám đông hân hoan chúc tụng. Ngà i là “giáo hoà ng nhá» béâ€, má»™t “ngưá»i thợ trong vưá»n nho cá»§a Chúaâ€, ngưá»i kế vị giáo hoà ng lá»›n Karol Wojtyla: và chÃnh ngà y nà y, trước 1.2 tá»· ngưá»i công giáo trên toà n cầu, ngà i ý thức trá»n vẹn việc từ nhiệm cá»§a mình.
Phải biết rõ rà ng, các vấn đỠđÃch thá»±c cá»§a Giáo há»™i không ở trong sá»± suy yếu cá»§a nó nhưng ở trong sá»± khô héo cá»§a đức tin. ChÃnh sá»± dáºp tắt lương tâm kitô giáo là nguồn gốc cá»§a cÆ¡n khá»§ng hoảng, cá»§a sá»± nguá»™i lạnh trong cầu nguyện, trong thánh lá»…, cá»§a sá»± không còn quan tâm đến sứ mệnh cá»§a Giáo há»™i. Äối vá»›i ngà i, cải cách Ä‘Ãch thá»±c phải ở trong việc là m má»›i lại bên trong, phải là m tâm hồn nóng lên. Dưới mắt ngà i, ưu tiên tuyệt đối là tuyên xưng những gì chúng ta có thể biết và tin vá» má»™t sá»± hiểu biết bảo đảm vá» Chúa Kitô. Phải “giữ Lá»i Chúa trong sá»± cao cả và tinh tuyá»n chống lại tất cả má»i toan tÃnh để là m thÃch nghi và là m nghèo Ä‘i.â€
Trong nhiá»u năm, triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i là má»™t bà i ca chiến thắng liên tục. Chưa bao giá» có đông ngưá»i đến dá»± các buổi tiếp kiến cá»§a giáo hoà ng như váºy. Chưa bao giá» các thông Ä‘iệp cá»§a Äức Bênêđictô XVI, Thiên Chúa là tình yêu, Niá»m Hy vá»ng Cứu rá»—i và Bác ái trong chân lý (Deus caritas est, Spe salvi et Caritas in veritate), có số lượng in lá»›n như váºy. Từ lâu các sách cá»§a ngà i đã là các tác phẩm quy chiếu, nhưng bây giá» các bà i diá»…n văn cá»§a ngà i ở trang đầu các báo quốc tế. Sá»± thà nh công trong việc chuyển tiếp nhẹ nhà ng và cảm động từ triá»u Äức Wojtyla đã là má»™t thà nh công. Nhưng ngưá»i đã ở tuổi bảy mươi tám nà y không những đã góp phần và o ná»™i dung cá»§a Công đồng Vatican II, ngà i còn là ngưá»i đã mÆ¡ có má»™t công đồng như váºy. Thanh đạm, đối thoại, táºp trung, đó là những nét cá»§a má»™t phong cách má»›i ở Vatican. Chi phà vá» phụng vụ được giảm, các buổi há»p há»™i đồng giám mục được thu ngắn và biến thà nh những cuá»™c thảo luáºn trong tinh thần đồng đội.
Äức Bênêđictô XVI âm thầm là m việc, ngà i tiếp tục là m những chuyện vị tiá»n nhiệm cá»§a mình để lại. Ngà i từ chối má»i nghi thức chung quanh chức vụ cá»§a mình. Má»™t cách kÃn đáo, ngà i bá» thông lệ hôn tay, ngà i thay mÅ© ba tầng bằng chiếc mÅ© đơn giản. Vì tôn trá»ng truyá»n thống, ngà i còn giữ má»™t và i thói quen nhưng tháºt sá»± đó không phải sở thÃch cá»§a ngà i. Ngà i không phải là ngưá»i chá»§, ngà i chỉ là hình ảnh cá»§a má»™t sá»± tôn kÃnh trong Giáo há»™i, ngà i không để mình lên đà ng trước. Ngà i chỉ là đại diện cá»§a má»™t ngưá»i khác, ngưá»i duy nhất phải yêu, ngưá»i duy nhất phải tin, đó là Chúa Giêsu Kitô, lá»i cá»§a Thiên Chúa là m ngưá»i.
Sau Äức Gioan-Phaolô II, Äức Bênêđictô XVI là giáo hoà ng thứ nhì ngõ lá»i ở má»™t nguyện đưá»ng hồi giáo. Nhưng Äức Bênêđictô XVI là ngưá»i đầu tiên tham dá»± và o má»™t nghi thức phụng vụ tin là nh. Cuá»™c viếng thăm cá»§a ngưá»i đứng đầu Giáo há»™i công giáo ở má»™t nÆ¡i thuá»™c giáo phái Luther là má»™t hà nh vi lịch sá» chưa từng có. CÅ©ng là má»™t sáng kiến đầu tiên cá»§a ngà i, ngà i đỠcá» má»™t tÃn hữu tin là nh và o ban Ä‘iá»u hà nh Giáo hoà ng há»c viện Khoa há»c, má»i má»™t ngưá»i hồi giáo là m giáo sư ở đại há»c giáo hoà ng. Song song và o đó, vá»›i sức mạnh vá» mặt tri thức và thần há»c cá»§a ngà i, ngà i đã đưa triá»u giáo hoà ng cá»§a mình lên má»™t tầm mức là m cho Giáo há»™i công giáo có sức hấp dẫn vá»›i cả những ngưá»i cho đến lúc nà y vẫn còn ở bên ngoà i. Nhất là nhá» ba chá»§ đỠhà ng năm vá»›i ná»™i dung rất mạnh, Năm Thánh Phaolô, Năm các linh mục và Năm đức tin. Qua tá»± sắc Nghi lá»… Phụng tá»± (Summorum Pontificum), ngà i cho phép các linh mục có thể dâng thánh lá»… theo nghi thức ‘tridentin’ mà không cần có phép cá»§a giám mục trước, đây là má»™t hà nh vi cởi mở, phóng khoáng, má»™t việc không Ä‘i lui lại được.
Äức Bênêđictô XVI không phải chỉ gặt hái các thà nh công. Má»™t cách không chối cãi, triá»u giáo hoà ng nà y đã không táºn lá»±c hết tất cả tiá»m năng mà con ngưá»i cá»§a giáo hoà ng nà y có thể cống hiến. Rất nhiá»u lần, thái độ cá»§a các giám mục và má»™t và i phân bá»™ trong guồng máy giáo triá»u đã cho thấy má»™t sá»± gạt ra. Hay Ãt nhất là sá»± thiếu há»— trợ. Äức Bênêđictô XVI khiêm tốn chấp nháºn. Ngay cả ngà i bao dung cho các việc phản bá»™i theo hình ảnh Thiên Chúa cá»§a mình. Váºy, ngà i có phải là má»™t giáo hoà ng yếu như những ngưá»i chống đối ngà i mô tả không, triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i có tháºt sá»± là má»™t chuá»—i những vụ bê bối không?
Ratzinger luôn ở trong tầm ngắm liên tục cá»§a vô số bà i báo và các cuá»™c tấn công trên truyá»n thông. Ngà i bình thản chấp nháºn. Ngà i phản bác lại: “Nếu má»™t giáo hoà ng chỉ có sá»± đồng thuáºn thì phải tá»± há»i xem đã có má»™t cái gì đó không đúng.†Trên thá»±c tế, các chỉ trÃch không ngừng nà y, mà ngà i là mục tiêu, thuá»™c các cÆ¡ quan lá»›n báo chÃ, há» chỉ tìm cách áp đặt ý kiến riêng cá»§a mình, và đó là má»™t trong những gánh nặng lá»›n cá»§a triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i. Bất kể từ quan Ä‘iểm nà y, các cáo buá»™c nà y có chứng thá»±c hay không.
Chỉ nêu ra những chuyện “bê bối†được nhắc Ä‘i nhắc lại nhiá»u nhất:
Bây giá» ngưá»i ta vẫn còn nghe, Äức Giáo hoà ng “đã tái há»™i nháºp má»™t ngưá»i tiêu cá»±c và o Giáo há»™i công giáoâ€, giám mục Richard Williamson, thà nh viên cá»§a há»™i Huynh đệ Thánh Piô X. Tháºt ra, việc loan báo được là m và o tháng 1 năm 2009, má»™t bước ngoặc trong sá»± phán Ä‘oán, cho tá»›i lúc đó được xem là cá»±c kỳ tÃch cá»±c mà ý kiến quần chúng đánh giá vá» việc là m cá»§a Äức Giáo hoà ng. Nhưng sá»± diá»…n giải các sá»± kiện thì hoà n toà n sai lầm: Williamson không phải là ngưá»i công giáo, và há»™i Huynh đệ không có quy chế trong giáo luáºt, như váºy không phải là tái há»™i nháºp. Chá»§ đỠxÃch lại gần giữa ngưá»i do thái và công giáo cÅ©ng là má»™t trong những quan tâm chÃnh cá»§a Äức Ratzinger. Ông Israel Singer, tổng thư ký Há»™i đồng Do thái thế giá»›i từ năm 2001 đến 2007 tuyên bố, “không có ngà i, bước ngoặc lịch sá» trong quan hệ cá»§a Giáo há»™i công giáo và Do Thái giáo từ hai ngà n năm nay sẽ không thể thá»±c hiện đượcâ€. Ông Maram Stern, phó giám đốc Há»™i đồng Do Thái tóm tắt, “dưới thá»i Äức Bênêđictô XVI, quan hệ nà y trở nên tốt nhất “chưa từng có trong lịch sá»â€.
Tuy nhiên phải nháºn thấy có má»™t số lá»›n các cẩu thả và lá»—i lầm, nhất là vá» phần các ngưá»i có quyá»n trong các giáo há»™i ở nhiá»u nước trên thế giá»›i, trong vụ lạm dụng tình dục do các linh mục hay các tu sÄ© đã phạm trên các trẻ vị thà nh niên. Nhưng cÅ©ng từ lâu ngưá»i ta đã nghÄ©, nếu không có Äức Bênêđictô XVI thì cÆ¡n khá»§ng hoảng nà y, má»™t trong những cÆ¡n khá»§ng hoảng trầm trá»ng nhất cá»§a lịch sá» Giáo há»™i công giáo sẽ có những tác hại còn tệ hÆ¡n nữa. Ngay khi là m bá»™ trưởng, Äức Ratzinger đã cho áp dụng các biện pháp Ä‘iá»u tra kỹ các trưá»ng hợp nà y và phạt những ngưá»i phạm tá»™i. Khi là m giáo hoà ng, ngà i đã sa thải bốn trăm linh mục và ấn định luáºt giáo há»™i để có thể kiện các giám mục, các hồng y muốn che giấu các vụ nà y.
Còn các vụ Vatileaks? CÅ©ng không được coi nhẹ các vụ nà y. Các sá»± kiện là những dấu chỉ cho thấy sá»± loạn đáng tiếc ở các cấp độ Ä‘iá»u hà nh Giáo há»™i hoà n vÅ©. Nhưng tháºt ra, cái gá»i là “mưu phản Vatican†chỉ là má»™t vụ ăn cắp tà i liệu cá»§a má»™t quản gia bệnh hoạn. Còn vá» ngân hà ng Vatican IOR, Äức Bênêđictô XVI đã đòi há»i má»™t cuá»™c kiểm toán sâu rá»™ng và tái tổ chức ngân hà ng nà y. Ngà i đã mở rá»™ng cuá»™c Ä‘iá»u tra ở tất cả các lãnh vá»±c liên hệ. Biên bản cá»§a á»§y ban chưa được công bố, nhưng các kết luáºn thì rõ rà ng Ãt nguy kịch hÆ¡n như ngưá»i ta tưởng.
Các ngưá»i á»§ng há»™ Äức Bênêđictô XVI có nhiá»u lý do để há» tiếc ngà i: các bà i phát biểu cá»§a ngà i quá thông minh, khả năng là m tươi má»›i lý tÃnh và khả năng là m sưởi ấm tâm hồn; ngôn ngữ phong phú; phân tÃch ngay thẳng; lòng kiên nhẫn vô cùng, vá»›i tÃnh kiên nhẫn nà y ngà i biết lắng nghe ngưá»i khác; biết nâng cao, ngà i có khả năng nà y như má»™t số Ãt ngưá»i trong Giáo há»™i. Và đương nhiên ngà i còn có nụ cưá»i rụt rè, dáng Ä‘i đôi khi hÆ¡i vụng vá» giống như danh hà i Charlie Chaplin khi ngà i lên bục nói. Và nhất là điá»u cá»±c kỳ quan trá»ng, ngà i gắn bó vá»›i lý tÃnh, bảo đảm cho đức tin, giữ cho kitô giáo khá»i má»i lệch lạc, má»i hoang tưởng hay cuồng tÃn. Cuối cùng, là tÃnh hiện đại cá»§a ngà i mà nhiá»u ngưá»i không biết hoặc không muốn biết. Ngà i vẫn trung thà nh trong cách ngà i hoà n tá»±u các hà nh động mà không má»™t ai trước ngà i đã là m.
Dù cho số lượng rất nhiá»u các bà i viết, bà i giảng, bà i suy niệm, bà i trao đổi – vẫn còn 30 000 thư thá»§ bút cá»§a ngà i trước khi ngà i là m giám mục -, Joseph Ratzinger chưa bao giỠđỠcáºp đến há»c thuyết riêng. Trong công việc thần há»c cá»§a mình, ngà i dùng lại những gì đã có sẵn, trÃch từ đó Ä‘iá»u cốt tá»§y, tái thu xếp lại để đặt nó và o trong bối cảnh cá»§a thá»i gian và cho nó má»™t cách diá»…n tả má»›i – để giữ lại sứ Ä‘iệp Phúc Âm và sá»± hiểu biết kitô giáo cho các thế hệ sau. Là m như váºy, tầm quan trá»ng mà ngà i dà nh cho Giáo há»™i, giúp chúng ta hiểu cuá»™c đấu tranh ngà i đã là m cho Giáo há»™i – để Giáo há»™i là con tà u cứu rá»—i, là vòm ông Nôê, để truyá»n lại cho má»™t thế giá»›i tốt hÆ¡n. Ngà i gá»i đó là “căn gốc cánh chung há»c cá»§a cách mạng kitô giáoâ€.
Tác phẩm gồm ba táºp vá» Chúa Kitô cá»§a ngà i đủ để là m cho triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i là duy nhất. Äức Bênêđictô XVI đã cống hiến má»™t cẩm nang không tránh và o đâu được cho tương lai cá»§a thần há»c, cá»§a giáo lý, cá»§a việc đà o tạo các linh mục, ngắn gá»n, cho ná»n tảng giáo Ä‘iá»u đức tin cho thiên niên ká»· thứ ba. Äây không phải là ghế giáo sư ở má»™t đại há»c, nhưng là ghế cá»§a Thánh Phêroô mà cái vòng có thể khép lại. Không má»™t ai khác có thể có văn hóa, có tiá»n sá»±, có sức mạnh và có cảm nghiện thiết yếu để thiết dá»±ng má»™t cách mỉ khoa há»c và má»™t cách thá»±c tế huyá»n nhiệm hình ảnh Chúa Giêsu, má»™t hình ảnh bị trầy trụa không còn nháºn ra, để là m cho hình ảnh nà y trở nên nhân bản.
Nhà sá» gia ngưá»i Anh Peter Watson xếp Äức Bênêđictô XVI đứng bên cạnh Lessing, Kant và Beethoven, những ngưá»i cuối cùng đại diện cho “thiên tà i nước Äứcâ€. Còn đối vá»›i văn hà o Giải Nobel văn chương ngưá»i Peru, Mario Vargas Llosa, thì Äức Bênêđictô XVI là má»™t trong các nhà trà thức lá»›n cá»§a thá»i buổi chúng ta, mà các “suy tư má»›i và táo bạo†cá»§a ngà i đáp ứng cho các vấn đỠđạo đức, văn hóa và hiện sinh cá»§a thá»i đại nà y. Vá» lâu vá» dà i, lịch sá» sẽ xét chá»— đứng mà lịch sá» sẽ dà nh cho ngà i. Nhưng má»™t Ä‘iá»u đã chắc: không ai trong má»™t thá»i gian dà i, hÆ¡n ba mươi năm, đã giữ các chức vụ ở cấp cao, đứng đầu má»™t thể chế xưa cổ nhất, lá»›n nhất thế giá»›i. Qua các đóng góp cá»§a ngà i cho Công đồng Vatican II, mang lại sinh khà cho giáo Ä‘iá»u, thanh tẩy và cá»§ng cố Giáo há»™i, không những ngà i là m má»›i lại đức tin, mà qua tác phẩm cá»§a thần há»c gia Tòa Thánh, ngà i cÅ©ng đã là tiến sÄ© cuối cùng cá»§a Giáo há»™i thá»i hiện đại. Hà nh vi lịch sá» từ nhiệm cá»§a ngà i đã biến đổi táºn căn chức vụ cá»§a ngai Thánh Phêrô. Ngà i đã trả lại chiá»u kÃch thiêng liêng cho các nguồn gốc cá»§a nó.
Sá»± ra Ä‘i cá»§a Äức Bênêđictô XVI kết thúc má»™t thá»i, có thể là má»™t ká»· nguyên, má»™t trong những thá»i Ä‘iểm nà y là bước ngoặc lá»›n cá»§a lịch sá» trong việc kế thừa hà ng ngà n năm nà y. Tám năm triá»u giáo hoà ng cá»§a ngà i như các bà i táºp thiêng liêng mà Giáo há»™i cần để cá»§ng cố sức mạnh ná»™i tâm và cá»§ng cố tâm hồn mình. Trong nghÄ©a nà y, giáo hoà ng cuối cùng cá»§a má»™t thá»i Ä‘ang Ä‘i xuống đã xây cây cầu giúp cho sá»± lên ngôi cá»§a má»™t ká»· nguyên má»›i – dù cho ká»· nguyên nà y sẽ có khÃa cạnh nà o. Äức Bênêđictô XVI, như vị kế nhiệm cá»§a ngà i tóm, là “má»™t giáo hoà ng lá»›nâ€: “Lá»›n vì sức mạnh và sá»± thấm nháºp cá»§a trà thông minh cá»§a ngà i, lá»›n vì sá»± đóng góp chá»§ yếu cá»§a ngà i vá» thần há»c, lá»›n vì tình yêu cá»§a ngà i đối vá»›i Giáo há»™i và đối vá»›i con ngưá»i, lá»›n vì đức hạnh và lòng má»™ đạo cá»§a ngà iâ€. Äức Phanxicô đã tuyên bố: “Tinh thần nà y không thể nà o phân rã vá»›i thá»i gian, nó luôn xuất hiện ngà y cà ng lá»›n cà ng mạnh, từ thế hệ nà y qua thế hệ khác.â€
Các bà i nói chuyện nà y được thá»±c hiện trước và sau khi ngà i nghỉ hưu, trong mục Ä‘Ãch chuẩn bị má»™t quyển tiểu sá» và đưa ra hình ảnh cuối cùng cá»§a má»™t trong các nhân váºt kỳ diệu nhất cá»§a thá»i chúng ta. Äức Giáo hoà ng danh dá»± Bênêđictô XVI đã đồng ý xuất bản các buổi nói chuyện nà y. Äể quyển sách được góp phần má»™t cách khiêm tốn sá»a chữa các ý tưởng sai lầm, mang ánh sáng và o bóng tối nhất là vá» các bối cảnh trong việc ngà i từ nhiệm đã cắt đứt hÆ¡i thở cá»§a toà n thế giá»›i. Và để hiểu rõ rà ng hÆ¡n con ngưá»i Joseph Ratzinger, mục tá» Bênêđictô XVI, vinh danh sá»± thánh thiện và nhất là duy trì việc tiếp cáºn tác phẩm cá»§a ngà i, má»™t di sản cho tương lai.
Marta An Nguyễn chuyển dịch
Phanxicovn

