Ngư�i con cả của giáo hoàng

Tôi thích cách diễn tả này rằng: Giáo hoàng Phanxicô phải đối diện với «vấn đ� của ngư�i con cả». �ối với tôi, dư�ng như đi�u này chính xác là như vậy. Cách nói này tôi rút ra từ dụ ngôn ngư�i con hoang đàng trong Thánh kinh, một dụ ngôn v� lòng thương xót mà ai cũng biết. Và tôi thật sự rất bằng lòng khi nghe nhà báo nổi tiếng ở Vatican, ông John Allen Jr. nói rõ v� đi�u này. �ể định nghĩa v� vấn đ� này phải đi sâu vào giải pháp của nó. Và tôi đang tự mình đi tìm.

Thứ tư vừa rồi, tôi đã được nghe ông John Allen Jr diễn thuyết tại lễ kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Chủng viện Dòng Ngôi L�i (Divine Word Seminary) ở thành phố Tagaytay, và rồi ngày hôm sau lại được nghe ông nói chuyện với hồng y Luis Antoni tại Quezon trong một buổi tối gây quỹ từ thiện.

Trong blog Newsstand của tôi, tôi luôn trích dẫn bài của Allen, ông là nguồn chính cho bài tiếng Anh v� tin tức Vatican, và những bài báo v� những ngày cuối cùng của �ức Gioan Phaolô II, tri�u giáo hoàng lỗi lạc của �ức Bênêđictô XVI, và bước tiến ra đấu trư�ng của �ức Phanxicô, tất cả đ�u ghi đậm một hiểu biết sâu sắc v� nhịp đập của Vatican và giáo lý đức tin Công giáo, đồng th�i (nhưng không kém quan tr�ng) còn thể hiện một nội lực vô tận.

Chủng viện L�i Thiêng Liêng đã làm một việc rất ý nghĩa khi m�i ông Allen đến thăm, và tôi nghĩ đi�u này một mặt là vì danh tiếng toàn cầu của ông, nhưng mặt khác vì vai trò ngày càng lớn của giáo hội Phi Luật Tân trong Giáo hội Hoàn vũ. Có lẽ vì thiếu th�i gian, Allen chỉ dùng vài phút để nói v� vai trò của giáo hội Phi, một lần lúc mở đầu, lần khác khi trả l�i các câu h�i trong th�i gian thảo luận mở, và thêm hai lần nữa trong buổi nói chuyện tối hôm sau. Vì thế, tôi có phần nào thất v�ng, tôi đã cho rằng ông sẽ không chỉ nói v� việc cộng đồng ngư�i Phi ở Âu châu và Hoa Kỳ đang bù đắp cho các Giáo hội gần như sạch bóng ở đó, mà còn v� tương lai của các giám mục và linh mục tại Rôma (chẳng hạn việc bổ nhiệm hồng y Jose Sachez có khác thư�ng hay không; hay việc một ngư�i Phi đi�u hành Dòng Dòng Ngôi L�i (SVD), một dòng truy�n giáo lớn nhất thế giới, có ý nghĩa như thế nào; hay đâu là những điểm nóng cạnh tranh giữa các linh mục Phi và Ấn �ộ để giành vị trí số một ở châu �, và còn nhi�u đi�u khác nữa).

Nhưng ông Allen được m�i đến đây để nói v� tri�u giáo hoàng Phanxicô, và ông đã làm đúng như thế. Ông vạch ra những tác động đại chúng, truy�n thông và văn hóa của tân giáo hoàng, rồi đưa ra cho thấy, đàng sau những «con số thấy được» là «3 cột trụ» hợp lại với nhau giúp chúng ta hiểu được phần lớn con ngư�i của �ức Phanxicô».

Lãnh đạo là phục vụ

�ối với �ức Phanxicô, những gì bạn thấy là những gì bạn có. «Những khoảnh khắc ấn tượng v� sự bình dị, khiêm tốn này không phải là chiêu thức quảng cáo hình ảnh, mà đó là hành đông thật của ngài.» Nhưng �ức Phanxicô cũng là một «chính trị gia Dòng Tên đặc biệt khôn khéo». (Allen lặp lại ý này nhi�u lần trong gi� thảo luận mở, nói rằng �ức Phanxicô «không ngây thơ») Ông nhắc lại bài nói chuyện ngày 21-6-2013, khi ngài «đưa ra quan điểm của mình» v� tinh thần cải cách: Ngài nói các linh mục ưu tú «không phải vì h� có tinh thần vua chúa… mà phải có tinh thần lãnh đạo, tinh thần mục tử mang mùi của đàn chiên trên mình».

Tôi nghĩ Allen đã kết hai sự kiện đáng nhớ thành một. Ngày 21 tháng 6, giáo hoàng đã nói chuyện với «những ngư�i rày đây mai đó» của Giáo hội, những đại sứ tòa thánh của ngài. �oạn văn chính yếu trang mạng Zenit dịch là: «Trong công việc đầy tế nhị là thẩm tra việc bổ nhiệm các giám mục, hãy cẩn thận xem thử các ứng viên có phải là những mục tử gần gũi với dân hay không, với tư cách là ngư�i cha và là ngư�i anh, h� phải nhẹ nhàng, kiên nhẫn, và đầy lòng thương xót, được thúc đẩy bởi tinh thần khó nghèo từ nội tâm, từ sự tự do của Thiên Chúa, cũng như sự đơn sơ bên ngoài và đ�i sống nghiêm nhặt, để h� đừng mang trong mình tâm lý của ‘những vị vua’».

Chắc chắn, bài này có dùng phép ẩn dụ: «Vì thế, các mục tử phải đi đầu đàn chiên để chỉ đư�ng cho h�, phải đứng giữa đàn để giữ hiệp nhất, phải đi sau đàn để không ai phải tụt lại đàng sau, để đàn chiên đó thấy được mùi của mục tử mà tìm ra đư�ng của mình».

Nhưng nguồn đầu tiên xuất hiện khái niệm mùi mục tử này là trong bài giảng ngày 28 tháng 3. Hai tuần sau khi được bầu, ngài đã giảng: «Tôi xin anh em đi�u này: Hãy là mục tử, với «mùi của đàn chiên» trên mình, hãy nên thật, nên mục tử giữa đàn chiên, nên ngư�i đánh lưới ngư�i». 

Tin mừng Xã hội

Allen dùng một từ Mỹ để nói v� huấn giáo xã hội của Công giáo, và kết hợp những bài diễn văn, bài giảng, và bài ph�ng vấn «bom tấn» mà Giáo hoàng Phanxicô nhấn mạnh v� việc nên một với những ngư�i di dân, những ngư�i nghèo và v� quan điểm chống chiến tranh. Ở Lampedusa, �ức Phanxicô đã kêu g�i m�i ngư�i chú tâm đến sự «lãnh đạm toàn cầu trước số phận của những ngư�i di dân.» Ông Allen lưu ý rằng, chính ở đây, lần đầu tiên �ức Phanxicô trình bày một trong những tư tưởng đặc thù của ngài là «văn hóa gặp gỡ» để giải độc cho «văn hóa dùng một lần rồi vứt».

Lòng thương xót chính là cốt lõi trong thông điệp Kitô giáo th�i nay. Một trong những bài phân tích hay nhất của Allen v� năm đầu nhiệm chức của �ức Phanxicô, ông so sánh và đối chiếu những l�i khẳng định cá tính của ngài với những vị ti�n nhiệm. �ức Gioan Phaolô II với câu nói: «�ừng sợ», �ức Bênêđictô XVI là: «Lý luận và đức tin», còn �ức Phanxicô thì Allen trích lại l�i của giáo hoàng: «Theo tôi, thông điệp mạnh mẽ nhất của Thiên Chúa chính là lòng thương xót». Và một lần nữa: «Thiên Chúa không bao gi� mệt m�i để tha thứ, mà là chúng ta mệt m�i để xin tha thứ».

Ngư�i con cả của giáo hoàng

Chắc chắn là có những «chỉ trích, phản đối» đư�ng lối của tân giáo hoàng. Và những chướng ngại quan tr�ng nhất và khuấy động nhất, chính là đi�u mà Allen g�i là «vấn đ� của ngư�i con cả» của �ức Phanxicô. Trong dụ ngôn ngư�i con hoang đàng, ngư�i con cả không đi hoang mà ở nhà vâng l�i cha trong m�i việc. Nhưng khi ngư�i con thứ trở v�, ngư�i cha mở rộng vòng tay chào đón anh. Trong dụ ngôn này, sự phẫn uất của ngư�i con cả cũng có tầm quan tr�ng không kém lòng rộng lượng vô b� của ngư�i cha.

Và ai là ngư�i con cả của Giáo hoàng? «Những ngư�i theo chủ nghĩa thuần túy v� giáo lý, những ngư�i theo chủ nghĩa truy�n thống v� phụng vụ, những nhà hoạt động chính trị ưu sinh, các nhân viên trong Giáo hội». Nhưng �ức Phanxicô nhận thức rõ v� vấn đ� này, Allen cho biết. «Con ngư�i đó không ngây thơ».

Bản dịch của J.B. Thái Hòa

Phanxicovn