��n th� và quảng trư�ng thánh Phêrô

106171061810619

Nhân dịp Năm Thánh Lòng Thương Xót, trong mục Sinh Hoạt hôm nay và các lần tới chúng tôi xin giới thiệu cùng quý vị các vương cung thánh đư�ng lớn tại Roma, bắt đầu là ��n Th� Thánh Phêrô.

��n th� Thánh Phêrô được xây trên mộ của thánh nhân, tử đạo dưới th�i hoàng đế Neron năm 64. Chương 12 sách Công Vụ kể rằng sau khi ra lệnh chém đầu Giacôbê là anh của Gioan, vua Hêrôđê thấy việc này làm vừa lòng ngư�i Do thái nên ra lệnh bắt cả Tông đồ Phêrô là Thủ lãnh Giáo Hội. Nhưng đêm trước ngày bị đem ra xử, thiên thần Chúa đã giải thoát Phêrô. Ông đến nhà bà Maria, mẹ của Marcô, kể lại việc Chúa đã đưa ông ra kh�i tù như thế nào. Thánh nhân xin h� báo tin cho Giacôbê và các Tông �ồ khác biết, rồi đi đến một nơi khác. R�i b� đất Palestina thánh Phêrô sang tới Roma rao giảng Tin Mừng cho dân chúng tại đây. Cộng đoàn Kitô Roma đã không do các Tông �ồ thành lập, nhưng chắc chắn do các lính Roma, trong đó có quan bách quản Cornelio, ông Longino là ngư�i lính đã cầm đòng đâm cạnh sư�n Chúa Giêsu,  và những ngư�i Roma đã tin theo Chúa Giêsu, cũng như các thương gia hay các nô lệ biết Chúa tin Chúa nên truy�n bá Tin Mừng cho những ngư�i khác, và hình thành ra cộng đoàn kitô Roma, bao gồm nhi�u nô lệ.  Vào thế kỷ thứ Nhất tại Roma có tới 1 triệu nô lệ thuộc đủ m�i quốc tịch và giai tầng xã hội, kể cả ngư�i trí thức. �a số các đ�n đài thành quách của đế quốc được xây dựng với xương máu của các nô lệ.

Vào năm 64 hoàng đế Nêron muốn xây một thành Roma mới nên ra lệnh cho lính đốt các khu xóm ổ chuột. Vụ hoả hoạn cố ý này đã khiến cho dân chúng Roma nổi loạn. Hoàng đế li�n vu khống cho các kitô hữu và bắt đầu bách hại h�. Nhớ l�i Chúa Giêsu dặn: khi h� bắt bớ các con ở thành này, hãy trốn qua thành khác, thánh Phêrô b� Roma đi ra ngoài thành theo đư�ng Appia Antica, là con lộ nối li�n trung tâm đế quốc Roma với các vùng khác: lên phía bắc d�c ven biển qua Tiểu � và xuống phía nam qua tới Phi châu. Nhưng khi vừa ra kh�i thành khoảng 500 mét, thánh nhân gặp Chúa Giêsu đi vào ngược chi�u nên ngài h�i: “Domine, quo vadis, Lậy Thầy Thầy đi đâu?�. Chúa Giêsu trả l�i: “Ta vào thành để chết một lần nữa.� Hiểu ý thánh Phêrô quay vào thành và li�n bị hoàng đế Neron bắt, đem ra xử ở quảng trư�ng trong khu phố do thái, hiện có nhà th� �ức Bà in Trastevere, rồi bị điệu đi đóng đinh tại hí trư�ng Neron trên đồi Vaticăng. Hí trư�ng này hiện ở bên dưới đại thính đư�ng Phaolô VI. Khi bị đóng đinh Thánh Phêrô nói với các lý hình là ngài không xứng đáng chết như Thầy mình nên xin h� giộng ngược đầu thánh giá xuống đất. Tín hữu đã chôn cất thánh nhân ngay trong nghĩa trang cổ của Roma nằm cạnh hí trư�ng. Hiện nay nghĩa trang này ở bên dưới ��n Th� thánh Phêrô.

Trong các năm 77-88 �GH Anacleto đã cho xây một nhà nguyện nh� dâng kính thánh Phêrô. Năm 313 hoàng đế Costantino ký sắc lệnh b� bắt bớ Kitô giáo và năm 324 khi  cho xây vương cung thánh đư�ng nguy nga đầu tiên kính thánh nhân ngay trên mộ ngài, hoàng đế đã ra lệnh lấp đất toàn bộ nghĩa trang này. ��n th� được �GH Silvestro thánh hiến năm 326, dài bằng hai phần ba đ�n th� hiện nay gồm 5 gian d�c, còn dấu tích các bức tư�ng và một số cột ở bên dưới đ�n th� hiện nay. ��n th� đã chỉ hoàn tất năm 349, sau 25 năm kiến trúc dưới th�i hoàng để Costanzo, con của hoàng đế Costantino. Trong các thế kỷ sau đó đ�n th� đã được tu bổ và trang hoàng với nhi�u chất liệu khác nhau như đá cẩm thạch quý lấy từ các đ�n đài ngoại giáo ở Roma hay từ �ông Phương, kể cả gỗ bá hương của Libăng. Trước bàn th� chính có một tảng đá vân ban tròn. Chính tại đây năm 800 hoàng đế Carlo Cả đã quỳ để được �GH Leo III thánh hiến phong vương. Tảng đá này hiện còn được gắn trên n�n đ�n th� hiện nay, cách cửa vào hơn chục thước.

Cho tới năm 1308, các �GH cư ngụ trong dinh gần ��n Th� thánh Gioan Laterano là nhà th� chính toà của Roma. Nhưng năm 1308 quân Pháp đánh Italia và bắt �GH v� Avignon. Các Giáo Hoàng sống tại Avignon cho tới năm 1377, khi thánh nữ Catarina thành Siena viết thư cho �GH nói rằng chỗ của �GH là tại Roma. Trong th�i gian này đ�n th� thánh Phêrô đã hầu như bị b� hoang nên hư hại rất nhi�u.

Vào năm 1452 thấy đ�n th� muốn sập, �GH Nicolo V quyết định xây đ�n th� mới và giáo nhiệm vụ cho kiến trức sư Bernardo Rossellino. Nhưng phải đợi cho đến năm 1502 công việc xây cất mới tiến triển với �GH Giulio II. Kiến trúc sư Donato Bramante b� đồ hình thánh gia latinh của Rossellini để theo đồ hình thánh giá hy lạp 4 cánh bằng nhau, với một mái tròn lớn chính giữa và hai mái nh� hai bên. Năm 1515 Raffaello lấy lại đồ hình thánh gia latinh. Petruzzi theo đồ hình thánh gia Hy lạp. Sangallo lấy lại h�a đồ thánh gia latinh. Năm 1546 khi �GH Phaolo III giao cho Michelangelo việc xây cất ông lại theo đồ hình thánh giá hy lạp. Khi Michelangelo qua đ�i năm 1564, Vignola hoàn thành hai mái tròn nh�, trong khi các kiến trúc sư Pirro Ligorio, Giovanni della Porta và Domenico Fontana hoàn thành mái tròn lớn. �GH Palolo V truy�n cho Carlo Maderno nối dài gian chính giữa đ�n th� thành hình thánh giá latinh với hành lang và mặt ti�n như thấy hiện nay. Ngày 18 tháng 11 năm 1626 �GH Urbanbo VIII long tr�ng thánh hiến đ�n th� mới nhân kỷ niệm 1.300 năm ngày thánh hiến đ�n th� cũ. Kiến trúc sư Bernini xây thêm hai tháp chuông nh�, nhưng phải phá đi một cái, vì vết nứt dưới chân móng.

��n th� thánh Phêrô có diện tích 15.160 mét vuông, trong khi nhà th� chính toà Milano chỉ có 11.700 mét vuông, Saint Paul ở Luân �ôn 7.875 mét vuông, thánh nữ Sophia ở Costantinopoli là 6.890 mét vuông Koeln 6.166 mét vuông, Nhà th� �ức Bà Paris 5.966 mét vuông. Tất cả các nhà th� khác l�t thẳm trong đ�n th� thánh Phêrô.

��n th� dài 211 mét 50 kể cả mặt ti�n. Gian giữa cao 46 mét 20 , rộng 27 mét 50. Gian ngang bên trong dài 137 mét 50. Mái tròn kể cả thánh giá cao 132 mét 50, chu vi 42 mét, nh� hơn mái tròn của Pantheon 1 mét 40.

Mặt ti�n đ�n th� dài 114 mét 69, cao 45 mét 44, kiểu barốc, có 4 trụ chính và 8 cây cột nâng mái ti�n đư�ng, với hàng chữ dâng kính có từ th�i �GH Phaolo V. Bên trên có 5 cửa và 5 bao lơn. Bao lơn chính giữa là nơi �GH ban phép lành toàn xá cho thành Roma và toàn thế giới trong các dịp lễ tr�ng như Giáng Sinh, Phục Sinh và �ầu Năm mới. Cũng từ bao lơn này Hồng Y niên trưởng công bố tên của �ức Tân Giáo Hoàng sau khi được Mật nghị Hồng Y bầu.

Trên cùng là sân thượng trang hoàng với các bức tượng cao 5 mét 70: Chúa Giêsu, thánh Gioan Baotixita và 11 Tông �ồ, không có thánh Phêrô, và hai chiếc đồng hồ do kiến trúc sư Giuseppe Valadier làm năm 1822. Dưới đồng hồ  bên trái là quả chuông có chu vi 7 mét 50 nặng 9 tấn 3.

Ti�n đư�ng dẫn vào đ�n th� dài 71 mét, rộng 13 mét. Bên trái là tượng hoàng đế Carlo Cả, bên phải là tượng hoàng đế Costantino do Bernini tạc năm 1670. Cửa thứ nhất bên phải là Cửa Thánh chỉ mở trong các Năm Thánh. �ối diện với cửa chính giữa là bức khảm đá mầu nổi tiếng của Giotto tựa là “Con thuy�n nh�� hay “Dẹp yên bão tố�, tượng trưng cho con thuy�n Giáo Hội lênh đênh giữa sóng gió trần gian, nhưng luôn có Chúa hiện diện hộ phù.

Cánh cửa đồng chính giữa thuộc đ�n th� cũ do Filarete chạm trổ giữa các năm 1439-1445 diễn tả Chúa Giêsu �ức Mẹ, hai thánh Phêrô Phaolô và cảnh các ngài tử đạo: thánh Phêrô bị đóng đinh ngược và thánh Phaolô bị chặt đầu. Các bức vẽ trên cao diễn tả các cảnh thần thoại và cảnh Roma, thú vật, hoa trái và chân dung các hoàng đế. Cửa thứ hai và thứ 5 là của nhà điêu khắc Giacomo Manzù.

Năm 1950 �ức Giáo Hoàng Pio XII cho đào khảo cổ nghĩa trang bên dưới và ngư�i ta đã tìm thấy xương của thánh Phêrô được gói trong một miếng nhung đ� vi�n chỉ vàng đặt trong một hộc có bảng viết “Petros Eni� Phêrô ở đây. Xương thánh nhân hiện được đặt trong một hòm ở hầm đ�n th�, thẳng bên dưới bàn th� tuyên xưng đức tin.

Quảng trư�ng thánh Phêrô là một trong các quảng trư�ng rộng và đẹp nhất thế giới, dài 340 mét rộng 240 mét. Chính giữa hình bầu dục, hai đầu hình thang. Quảng trư�ng do kiến trúc sư Bernini xây giữa các năm 1656-1667. Nó biểu tượng cho trung tâm Giáo Hội Công Giáo Hoàn Vũ và gồm hai hàng hiên giống như đôi cánh tay Mẹ hi�n Giáo Hội giang rộng đón chào các đoàn con từ khắp nơi trên thế giới tuốn v�. Hai hàng hiên có mái che gồm 88 trụ cột lớn và 280 cây cột kiểu đô rích xếp thành 4 hàng, bên trên được trang hoàng với 140 bức tượng các thánh và huy hiệu của �GH Alessandro VI. Phần lớn trong số các cây cột này được lấy từ các đ�n đài ngoại giáo, chẳng hạn như đ�n Septizionium th�i hoàng đế Settimo Severo, cai trị Roma từ năm 193 tới 211.

Chính giữa quảng trư�ng là tháp bút nham thạch đ� cao 25 mét 50 lấy từ thành phố Heliopolis bên Ai Cập, và được hoàng đế Caligula đặt ở chính giữa hí trư�ng trên đồi Vatican. Ngày 10 tháng 9 năm 1586 �GH Sisto V truy�n cho kiến trúc sư Domenico Fontana dựng tháp bút giữa quảng trư�ng. Ông đã phải huy động 800 công nhân, 150 con ngựa và rất nhi�u máy móc mới dựng nổi. Chung quanh tháp bút là hình hoa hồng gió bốn phương. Giữa tháp bút và hai phông ten có một tảng đá tròn, từ đó có thể trông thấy bốn hàng cột của mái hiên sắp thành hàng thẳng tắp như thể chỉ có một cột.

Hai phông ten hai bên  cao 14 mét, cái bên phải xây hồi thế kỷ XVI dưới th�i �GH Sisto V, cái bên trái hồi thế kỷ XVIII dưới th�i �GH Clemente XI. Kể từ th�i �GH Pio IX tượng thánh Phêrô do De Fabris tạc và tượng thánh Phaolô do Tadolini tạc thay thế hai bức tượng của Paolo Romano. Bên phải quảng trư�ng là Cửa �ồng dẫn lên Dinh Tông Toà. Cửa sổ thứ hai tầng trên cùng là nơi �GH thư�ng đ�c Kinh Truy�n Tin với tín hữu mỗi trưa Chúa Nhật và trong vài ngày lễ. Phiá nối tiếp có mái xanh là Phủ Quốc Vụ Khanh Toà Thánh. �àng sau là mái cuả nhà nguyện Sistina nơi các Hồng Y bầu �ức Tân Giáo Hoàng. Trên mái có ống khói nh�. Khi chưa bầu xong, các phiếu được đốt với một thứ dầu ra khói đen. Khi bầu xong rồi, các phiếu được đốt với một thứ dầu ra khói trắng, như dấu chỉ đã có Tân Giáo Hoàng. Sau đó từ bao lơn chính giữa mặt ti�n đ�n th� �HY niên trưởng sẽ công bố cho tín hữu đợi dư�i quảng trư�ng biết “Habemus Papam Chúng ta có Giáo Hoàng� với danh tánh và tên g�i của ngài. Sau đó �ức Tân Giáo Hoàng ra mắt chào và ban phép lành đầu tay cho dân chúng.

Quảng trư�ng thánh Phêrô có thế chứa được hơn 200.000 ngư�i. Nếu đứng chật ở cả quảng trư�ng Piô XII và �ại Lộ Hoà Giải thì được hơn 300.000.

�ại lộ Hoà Giải được xây năm 1937 trên các khu xóm th�i Trung Cổ và Phục Hưng, sau khi Toà Thánh và nước Italia ký th�a hiệp Laterano ngày 11 tháng 2 năm 1929 thừa nhận Quốc gia Thành Phố Vatican. Vatican là quốc gia độc lập, trong đó �GH là quốc trưởng, có một Hồng Y thống đốc đi�u hành các việc hành chánh dân sự, có toà án, nhà in, nhà băng, ti�n, tem thư, bưu điện, siêu thị, nhà ga xe lửa, viện bảo tàng và đài phát thanh. Nước �GH chỉ gồm 44 héc ta là quốc gia nh� bé nhất thế giới, bao gồm ��n Th� Thánh Phêrô, �iện Vaticăng các đ�n th� �ức Bả Cả, Thánh Gioan Laterano, Thánh Phaolô ngoại thành, Dinh Bộ Truy�n Giáo, các Giáo hoàng h�c viện trực thuộc Bộ, và một số dinh thự khác.  Thành phố quốc gia Vatican đã chi là nơi ở của các Giáo Hoàng từ năm 1377, khi �GH từ Avignon trở vể Roma. Trưóc đó cho tới năm 1309 các vị sống trong dinh Laterano cạnh đ�n th�, là nhà th� chính tòa của giáo phận Roma.

Sát quảng trư�ng Pio XII bên phải là Bộ Phụng Tự và một số bộ khác, bên trái là Bộ Giáo Dục công giáo, Bộ Giáo Sĩ và các dòng tu.  Một số dinh thự hai bên đại lộ cũng là tài sản của Toà Thánh. Nhà th� Traspontina thuộc thế kỷ XI. Dinh thự cuối cùng bên trái là �ài phát thanh Vatican, đối diện với Lâu đài Thiên Thần. Dinh thụ bên phải là trụ sở của một số tổ chức trong đó có Hội �ồng Toà Thánh bảo vệ sự sống.

Linh Tiến Khải