�ừng sợ: �ức Phanxicô và chú giải số 15

‘Có rất ít ngư�i nhận ra được Thiên Chúa sẽ làm cho h� những gì nếu h� từ b� chính mình trao tr�n trong tay Ngài, và để mình được ân sủng Ngài tác tạo.’

�ó là l�i của thánh Inhaxiô viết năm 1543. 470 năm v� trước, thánh Inhaxiô nhìn nhận rằng Thiên Chúa sống động hơn những gì chúng ta thư�ng thấy hay tin, và nhận thức sáng suốt n�n tảng này vẫn còn nguyên giá trị, đồng th�i đã tạo nên đấng kế vị thánh Phêrô hiện nay, tinh thần đó đang hoạt động mạnh mẽ trong giáo hội.

Có ngư�i cho rằng sự kích động của quần chúng đối với các l�i nói tự phát và bài ph�ng vấn của �ức Giáo hoàng Phanxicô là không đúng. Hầu hết các phân tích đã cho rằng hoặc (a) �ức Phanxicô thực sự muốn sửa đổi tận gốc giáo huấn của giáo hội, và các bài ph�ng vấn là một phần kế hoạch của ngài để làm việc này, hoặc (b) �ức Phanxicô trung thành với truy�n thống, nhưng theo cách nào đó mà chúng ta không biết được, ngài đã không nhận ra được là các bài ph�ng vấn của mình có thể bị lợi dụng để xói mòn giáo huấn của giáo hội.

Chống lại những diễn giải trên, chúng ta có một l�i giải thích thứ ba. ‘�ức Phanxicô là một tín hữu Công giáo chính thống, biết chính xác mình đang làm gì.’ Một trong những bằng chứng cho đi�u là việc ‘ngài là một tu sỹ dòng Tên, và một ngư�i Dòng Tên luôn chơi trò c� vua ba chi�u (rất phức tạp).’

Gi� đây, tôi tin chắc rằng Phanxicô là một tín hữu Công giáo chính thống và biết mình đang làm những gì. �ồng th�i, là một tu sỹ dòng Tên, tôi thấy mừng rằng danh tiếng của Dòng Tên v� khả năng vạch sách lược và suy tư tinh vi vẫn còn đó (và đó là bước thứ 14 trong kế hoạch bí mật của chúng tôi để nắm lấy thế giới.)

Nhưng thành thật hết lòng mình, tôi nghĩ là có một cách giải thích đơn giản hơn v� những gì Phanxicô đang làm – ngài không cần phải có một mưu định bao trùm tất cả, và ngài biết là ngài không cần nó, bởi đó là việc Chúa làm.

L�i giải thích đơn giản hơn này, cũng biểu lộ một thấu suốt n�n tảng của thánh Inhaxiô là l�i chú giải thứ 15 trong Linh thao của ngài. Các ‘chú giải’ là một tập hợp những chỉ dẫn cho ngư�i hướng dẫn tĩnh tâm, và chú giải thứ 15 v� căn bản bảo ngư�i hướng dẫn hãy tránh đư�ng cho Chúa. Và đây là nguyên văn chú giải số 15:

Ngư�i hướng dẫn bài Linh thao không được thúc ép ngư�i linh thao hướng v� sự nghèo khó hay bất kỳ triển v�ng nào khác, nhưng phải là hướng v� những ngư�i đối diện của mình, không được hướng v� một tình trạng hay một lối sống nào nhưng là hướng v� nhau. Khi không trong bài Linh thao, thì sẽ là hợp luật và đáng khen cho chúng ta nếu chỉ bảo cho ngư�i ta xem h� có hợp để ch�n đ�i sống tiết độ, trinh khiết, đi tu,và m�i hình thức hoàn thiện tin mừng khác. Nhưng trong bài Linh thao, khi ngư�i ta đi tìm ý Chúa, thì thật quá đỗi thích đáng và tốt đẹp, khi �ấng Tạo Hóa, �ức Chúa tự Ngài giao tiếp với linh hồn sốt sắng này, ôm lấy với lòng yêu mến và ngợi khen, và đặt linh hồn đó theo con đư�ng sẽ cho ngư�i đó phụng sự ngài tốt hơn trong tương lai. Theo đó, ngư�i hướng dẫn Linh thao không được ngả v� chi�u hướng nào, nhưng phải đứng yên như điểm giữa của cán cân, và để cho �ấng Tạo Hóa tức thì đối diện với tạo vật, và tạo vật trực diện với �ấng Tạo Thành và �ức Chúa của mình.

Thăng tiến một lối sống cụ thể nào đó trong đ�i sống Kitô hữu, chỉ bảo cho nên tr�n, thúc giục ngư�i ta sống trung tín hơn, tất cả những đi�u này là ‘hợp luật và đáng khen’. Nhưng một khi ngư�i ta dấn thân tìm kiếm ý Chúa, thì hãy tránh đư�ng cho Ngài, và hãy tin tưởng rằng Thiên Chúa không chỉ có thể thông truy�n, nhưng còn thông truy�n tốt hơn bạn nhi�u, Ngài là �ấng ‘hiểu biết’ giải thích và làm rõ ràng hết thảy m�i sự.

Gi� đây, tất nhiên qua Linh thao, ngư�i ta ch�n được một lối sống rất riêng biệt cho mình, nhưng nhận thức cốt lõi vẫn là một. Thiên Chúa hành động tích cực trong các tạo vật của Ngài, cũng như thông truy�n cách sống động, và nhiệm vụ của chúng ta chỉ là hỗ trợ mối liên hệ giữa tạo vật và Thiên Chúa, chứ không phải là giải thích, làm sáng t�, dẫn truy�n, hay phê chuẩn nó. Khi nói linh đạo của thánh Inhaxiô là ‘Thiên Chúa trong m�i sự’, thì đó không phải là kiểu tạp nham tạm được.

Có lẽ bạn đã thấy tiếng v�ng của nhận thức này trong l�i nói tự phát đầu tiên và nổi tiếng nhất của giáo hoàng Phanxicô: ‘Môt ngư�i đồng tính, đang tìm kiếm Thiên Chúa, với lòng thiện tâm, vậy thì, tôi là ai mà phán xét h�?’ �ây không phải là kiểu chủ nghĩa tương đối luân lý đầy nguy hiểm, và cũng không phải là một kiểu đánh đồng luân lý theo lối biếng nhác suy nghĩ. Mà đây là một tin tưởng sâu sắc rằng Thiên Chúa đang hành động trong những ngư�i tìm kiếm Ngài. �ó là thấu suốt của chú giải số 15, áp dụng cho tình thế hiện nay của Giáo hội và thế giới.

Lý do Phanxicô quá ‘bất cẩn’ trong các bài ph�ng vấn – hay nói theo kiểu rằng lý do ngài quá ‘chủ tâm gây sốc’ – có lẽ không phải là một kế hoạch lớn, có lẽ không có dự tính xem câu trả l�i ph�ng vấn này n� sẽ gây nên chuyện thế nào. Tôi đã từng nói rằng, �ức Phanxicô chỉ hi v�ng làm cho chúng ta chú tâm đến Thiên Chúa và tìm kiếm Ngài. Phần còn lại, là việc Chúa làm. �i�u này không có nghĩa là chẳng gì có nghĩa, không có nghĩa là các giáo huấn của giáo hội đem vứt ra rìa và chân lý biến thành chủ quan.

Nhưng nó có nghĩa là chúng ta đừng rơi vào kiểu kích động khi m�i thứ rối tung lên, nó có nghĩa là chúng ta đừng bảo vệ và làm rõ các giáo huấn của Giáo hội một cách quá ám ảnh và tự phụ công chính đến nỗi chúng ta rào kín sự thông truy�n của chính Thiên Chúa đến những ngư�i tìm kiếm Ngài.

�ức Phanxicô có một chiến lược, và chắc chắn ngài có những ưu tiên hàng đầu, nhưng thực sự tôi không nghĩ là ngài có một kế hoạch bao trùm. Những gì ngài có – được thành hình bởi đào tạo của dòng Tên và linh đạo thánh Inhaxiô – là một lòng tin chắc tuyệt đối rằng Thiên Chúa đang hành động trong dân Ngài, và kế hoạch bao trùm của Thiên Chúa, dù chúng ta không hiểu được, vượt xa bất kỳ đi�u gì chúng ta dự tính.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch