Các bí mật truy�n thông của �ức Phanxicô

Cuộc cách mạng của �ức Phanxicô được kể qua l�i của �ức ông Dario Edoardo Viganò, Chủ tịch Quốc vụ viện Truy�n thông Tòa Thánh.

Một bản thăm dò trên thế giới của hãng WIN/Gallup International cho biết, �ức Phanxicô là ngư�i lãnh đạo được yêu mến nhất thế giới. Làm sao đi�u này lại có thể được? Ngư�i có thể trả l�i cho câu h�i này là ngư�i mà �ức Phanxicô ch�n để quản lý và hiện đại hóa ngành truy�n thông của Vatican, đó là �ức ông Dario Edoardo Viganò, chủ tịch Quốc vụ viện Truy�n thông Tòa Thánh. Trong quyển sách mới nhất của �ức ông có tên là “Fedeltà è cambiamento. La svolta di Francesco raccontata da vicino�, �ức ông kể đ�i sống “hậu trư�ng� của �ức Phanxicô.

Kính �ức ông Viganò, trong quyển sách, �ức ông phân tích “cuộc cách mạng qua cử chỉ� của �ức Phanxicô. �ó là cái gì?

�ức ông Dario Edoardo Viganò: Những ai làm việc trong ngành truy�n thông đ�u biết phải có chiến thuật lớn để tạo một sự kiện truy�n thông. �ức Phanxicô có khả năng này. Một hành vi ngài làm phải trở nên một sự kiện. Ở đây chúng tôi có cái g�i là “gia vị để kể sự việc xảy ra hàng ngày�. Tại sao? Vì �ức Giáo hoàng cung cấp cho chúng tôi một phong cách mới. Chấm dứt các nghi thức, các kiểu xu nịnh… Ngài rất cảm xúc. Có ngư�i nói: “Ngài như ngư�i thân trong gia đình tôi�. Ngư�i ta cảm thấy nơi ngài có một cái gì rất gần gũi. Tôi cảm thấy mình được đón nhận như ngư�i cùng một gia đình.

Làm sao cha giải thích sự thay đổi này trong quan hệ riêng giữa �ức Phanxicô và truy�n thông? Khi ngài còn là Tổng Giám mục, ngài chưa có các quan hệ này?

�ức Phanxicô đã có đi�u này trong máu của ngài. �ó là bản chất của ngài. Quần chúng nghĩ gì, quần chúng nói gì, đối với ngài ít quan tr�ng. �ến mức ngài không đặt quan tr�ng cho những gì ngư�i ta thêu dệt chung quanh những gì mình nói, nhất là những lúc ngài ứng khẩu. Tuyệt đối ngài không quan tâm đến vì ngài biết, tất cả chỉ là phù du của m�i phù du, một phiên chợ truy�n thông: hôm nay thì như vậy, ngày mai là hết. Nhưng khi trở thành Giáo hoàng, ngài ý thức để Phúc Âm có thể vượt đại dương thì phải ép mình vào cố gắng này, cố gắng ở tr�ng tâm sự chú ý của truy�n thông.

Ngay từ đầu giáo tri�u của ngài, tôi đã giải thích cho ngài, ngài phải dùng lại một dấu ấn chính thức, đến một lúc nào đó, các máy quay phim là cần thiết, nhưng chưa bao gi� ngài cho phép tôi làm đi�u này. �ó là con ngư�i ở ngoài tất cả m�i lý lẽ của sự làm màu mè. Ngài không thích mình ở tr�ng tâm, mình ở vị trí đầu tiên. �ương nhiên ngài hiểu, muốn ở gần các giáo dân ở xa thì phải ép mình vào khổ hình của các máy quay phim đi theo mình, có khi gần như đuổi theo mình.

�ức Giáo hoàng ăn hình khi lên truy�n hình, nhưng chính ngài lại không xem truy�n hình…

�úng, ngược đ�i vậy! Vì phong cách của ngài nổi hẳn trên toàn cảnh màn hình, nơi mà chỉ có tiếng hét, l�i nói thư�ng trống rỗng: gi�ng của ngài chìm lỉm, âm điệu lại thấp, nhịp lại chậm. Sự tương phản này lại gây chú ý nơi ngư�i tin cũng như ngư�i không tin, nhất là khi ngài đ� cập đến những vấn đ� chính yếu của nam giới cũng như nữ giới. Tôi nghĩ đến công việc, đến tình cảm bị tổn thương, đến các giấc mơ của hy v�ng.

Sau tài khoản trên Twitter, bây gi� là trên Instagram là tài khoản chỉ có hình. Có thể nói đây là bước đột phá mới trong nghệ thuật truy�n thông của các Giáo hoàng không?

�úng, tôi tin như vậy. Có một khía cạnh rất hay khi đăng một bức hình. Như thế ý tưởng trình bày sinh hoạt của một tri�u giáo hoàng qua hình ảnh sẽ đánh động tâm hồn lòng ngư�i, tạo ra xúc cảm làm cho giáo dân cảm nhận mình gần gũi, mình ở trong tình nồng ấm của �ức Giáo hoàng. Và tôi phải thú nhận, lần đầu tiên tôi chứng kiến một trư�ng hợp duy nhất trong lịch sử Instagram: trong vòng mư�i hai gi�, chúng tôi bước qua con số một triệu ngư�i theo.

�ức Phanxicô được cả toàn thế giới yêu mến, kể cả những ngư�i không tin, tại sao? �âu là bí mật của ngài?

Tôi nghĩ bí mật ở điểm ngài là một ngư�i “thật�, ngư�i b� m�i cách diễn tả theo kiểu khuôn mẫu, ngài dùng lôgic của những “đi�u thuận lý�, để kể chuyện, để cho ví dụ. Cách ngài chú giải Phúc Âm trong các thánh lễ ở Nhà nguyện Thánh Mácta đã trở thành một loại văn chương. Ngài kể lại Phúc Âm bằng cách đặt các câu h�i mà các câu h�i này là của bạn, của tôi. Và đó là điểm tạo nên sức mạnh của ngài. Ngoài ra các l�i của ngài có một độ sâu, độ dày như câu chuyện của chính cuộc đ�i ngài. Ngay cả những ngư�i không tin cũng ngưỡng phục ngài ở cách ngài g�i tên h� cho những vấn đ� ngài đ� cập đến. Với một vài vấn đ�, có khi ngài cũng không biết phải trả l�i như thế nào. Khi trẻ em h�i ngài vì sao có những em bé vô tội phải bị chết, ngài nói: “Cha cũng không biết trả l�i cho con tại sao.� Nhưng ngài nói cho các em ngài làm gì trong trư�ng hợp này, đó là nhìn “Chúa Giêsu trên Thập giá�.

Các dự án nào của Giáo hoàng v� việc cải cách Giáo hội?

Ngài đã nói đi�u này với các ký giả ở Nhà nguyện Thánh Mácta ngay ngày hôm sau được bầu ch�n, và trong thánh lễ khai mạc tri�u giáo hoàng của mình ngày 19 tháng 3-2013: một Giáo hội nghèo cho ngư�i nghèo. Nói một cách khác, một Giáo hội b� phong cách hoàng gia, đại chúng để trở nên “muối� cho trái đất. Không ai ăn muối không. Muối làm tôn lên hương vị. Ngài muốn Giáo hội như “bệnh viện dã chiến�, một Giáo hội đi ra ngoài, một Giáo hội mà sức mạnh dựa trên các yếu đuối của mình. Giáo hội không phải là một cơ quan Phi Chính Phủ. Sự việc Giáo hội lo cho ngư�i nghèo, những ngư�i thấp kém nhất, những ngư�i ở ngoài l� không có nghĩa là Giáo hội có một chương trình xã hội, nhưng đó là chương trình của Phúc Âm. Qua Phúc Âm chúng ta biết, Chúa Giêsu quan tâm đến những đi�u này và đứng trước tội đã phạm, Chúa Giêsu không bao gi� nhìn đàng sau, nhưng nhìn đàng trước: “Tội của con đã được tha, con đứng dậy và đi�.

Xin cha nói v� công việc của cha với �ức Phanxicô. Cha quản lý công việc truy�n thông như thế nào?

Chúng tôi đang ở trong một thế kỷ rất phức tạp vì chúng tôi đang trong tiến trình cải cách. �ức Phanxicô rất quan tâm đến vấn đ� này. Với sự cố vấn của các tân hồng y, ngài muốn không những cải cách ngành truy�n thông, nhưng muốn cải cách cả hệ thống thông tin. Ngành truy�n thông của chúng tôi đang bị trễ, chúng tôi phải chạy. Chúng tôi chưa quen thuộc với các phương tiện thông tin khác, với các quần chúng khác nhau. Với �ức Phanxicô, các quan hệ là những buổi thảo luận chặt chẽ, vì có những chuyện ngài chấp nhận quay phim nhưng ngài không muốn lan truy�n nó đi.

Một mặt, ngài rất hiểu giá trị của một sự kiện được quay phim nhưng ngài thích có một sự đối thoại tự do, thẳng thắn và không thích phải b� các việc này. Mặt khác, ngài biết trong cương vị Giáo hoàng, trong đối thoại thẳng thắn và tự do cũng sẽ có những uyển chuyển, mà đứng v� quan điểm thần h�c thì sẽ không hoàn hảo. Vì thế luôn có những thảo luận. �ức Giáo hoàng là một ngư�i rất thông minh, cởi mở, thẳng thắn trong các trao đổi này. Còn chúng tôi, chúng tôi phục vụ ngài. Và chính �ức Giáo hoàng là ngư�i quyết định và cũng vì thế mà ngài là Giáo hoàng.

Tác phẩm Fedeltà è cambiamento. La svolta di Francesco raccontata da vicino được nhà xuất bản Eri Rai phát hành.

Marta An Nguyễn chuyển dịch