Trong Phúc âm chúng ta Ä‘á»c thấy nhiá»u lần Chúa Giêsu khóc, thà dụ như khi đứng trước mồ cá»§a ông bạn Ladarô cá»§a mình, hay là Ngà i khóc thương Giêrusalem khi nghÄ© đến tá»›i số pháºn tang thương sẽ áºp xuống thà nh đó. Phúc âm có khi nà o nói tá»›i Chúa Giêsu cưá»i không?
Hồi má»›i và o chá»§ng viện, tôi cÅ©ng có đặt câu há»i như váºy. Và má»™t giáo sư triết há»c đã giúp tôi tìm câu trả lá»i qua sá»± suy diá»…n cá»§a tam Ä‘oạn luáºn như sau. Cái cưá»i là má»™t đặc trưng cá»§a con ngưá»i. Thế mà Chúa Giêsu là con ngưá»i. Cho nên Ngà i phải biết cưá»i. Cần thêm rằng và o thá»i đó, Kinh thánh chưa phải là quyển sách gối đầu giưá»ng như là từ hồi công đồng Vaticanô II trở vá» sau. DÄ© nhiên, ngà y nay, chúng ta không thể dùng cái tam Ä‘oạn luáºn như váºy nữa đẻ mà trả lá»i cho câu há»i: “có bao giá» Chúa Giêsu cưá»i hay không?â€; nhưng chúng ta phải khảo sát trong chÃnh bản văn Thánh kinh. Tuy nhiên, thiết tưởng trước khi mở Tân ước ra, chúng ta nên dừng lại chút xÃu để tìm hiểu ý nghÄ©a cá»§a cái cưá»i. Thá»±c váºy, có cái cưá»i chế nhạo khinh bỉ; chúng ta sẽ bá»±c mình khi gặp phải cái cưá»i đó. Tục ngữ Việt Nam đã khuyên: “cưá»i ngưá»i chá»› khá cưá»i lâu! Cưá»i ngưá»i hôm trước, hôm sau ngưá»i cưá»iâ€. Có cái cưá»i vô duyên: hay cÅ©ng hì dở cÅ©ng hì. Trong Kinh thánh, tác giả cá»§a sách Giảng viên (2,2; 3,4) đã nhắc nhở rằng cưá»i phải đúng lúc thôi, kẻo mà thà nh rởm. Chúng ta cÅ©ng chẳng ưa thÃch cái cưá»i đó! Cái cưá»i mà chúng ta muốn thấy là cái cưá»i tươi vui, biểu lá»™ tâm hồn thanh thản hồn nhiên, và ra như muốn má»i má»c ta cÅ©ng chia sẻ cái vui cá»§a há» nữa. Có lẽ chúng ta muốn tìm thấy cái cưá»i nà y trên môi Chúa Giêsu, chứ không phải là cái thứ cưá»i thuá»™c loại châm biếm chế nhạo.
Có phải Chúa cấm cưá»i chế nhạo ngưá»i khác không?
Xem ra ở trong Phúc âm theo thánh Luca (6,25) có lá»i khiển trách khá nặng như thế nà y: “khốn cho các ngươi là những kẻ bây giá» Ä‘ang được vui cưá»i, vì các ngươi sẽ phải sầu khổ khóc than!†Thá»±c ra những lá»i cảnh cáo những ai cưá»i nhạo kẻ tà n táºt, cô thân không thiếu trong các sách Cá»±u ước, đặc biệt là trong các sách Khôn ngoan. Thà dụ: sách Huấn ca 7,11: “đừng cưá»i kẻ Ä‘ang bị âu sầu; hãy nhá»› rằng có Äấng nhắc lên hạ xuốngâ€; sách Châm ngôn 17,5: “Kẻ cưá»i nhạo ngưá»i nghèo hèn nhục mạ Äấng tạo ra nó, kẻ diá»…u cợt ngưá»i hoạn nạn sẽ chẳng thoát khá»i hoạn nạnâ€. Dưới khÃa cạnh nà y thì quả là Chúa cấm cưá»i.
Nhưng có lúc Chúa cho phép cưá»i, thà dụ như khi Chúa hứa rằng: “Phúc cho anh em là những kẻ bây giá» Ä‘ang phải khóc, vì anh em sẽ được vui cưá»i†(Lc 6,21)
Có hai ý kiến giữa các nhà chú giải Kinh thánh vỠý nghÄ©a cá»§a cái cưá»i đó. Má»™t số ngưá»i cho rằng đó là cái cưá»i đắc thắng cá»§a ngưá»i là nh hả hê khi thấy quân thù phải rút lui nhục nhã. Trong các thánh vịnh, ta đã thấy tư tưởng đó rồi. Thà dụ trong thánh vịnh 35 (câu 15-21), má»™t ngưá»i công chÃnh gặp hoạn nạn đã đến kể lể vá»›i Chúa vì bị quân thù nhục mạ nhạo báng mình thay vì tá» thông cảm; nhưng thánh vịnh 58,11 lại nói rằng: “ngưá»i công chÃnh sẽ vui mừng thấy Chúa trả oán; há» sẽ rá»a chân trong máu ác nhânâ€. Hình ảnh đó xem ra tởm quá! Thánh vịnh 52, 8-9 có vẻ thanh nhã hÆ¡n: ngưá»i công chÃnh cưá»i khi thấy những hạnh phúc giả dối cá»§a đám ngu xuẩn (tá»±a như tiá»n bạc, quyá»n hà nh) đã tan tà nh ra mây khói hết. Tháºm chà thánh vịnh 2,4 nói rằng Thiên Chúa cÅ©ng báºt cưá»i khi thấy bá»n ngu xuẩn muốn nổi loạn chống nhà trá»i! Tuy nhiên, má»™t ý kiến khác cho rằng ở đây Chúa Giêsu không có ý nói tá»›i cái cưá»i khoái chà vì được trả đũa, nhưng chỉ là cái cưá»i bá»™c lá»™ niá»m vui thanh tao và bá»n bỉ, không bao giá» sợ mất nữa. Cái cưá»i vì được an á»§i, được má»™t bà n tay êm ái lau khô nước mắt. Cái cưá»i diá»…n tả niá»m vui và hạnh phúc mà Chúa hứa cho những nghèo đói: hỠđược hưởng chÃnh Chúa, cá»™i nguồn hạnh phúc.
Nãy giá» cha Ä‘i vòng quanh giáo đầu giáo Ä‘uôi nhưng mà chưa chịu Ä‘i và o Ä‘á»: Phúc âm có bao giá» nói Chúa Giêsu cưá»i không?
Tôi đã cố gắng lục lá»i tìm tòi qua máy vi tÃnh, nhưng không thấy Ä‘oạn văn nà o trong Phúc âm nói tá»›i Chúa Giêsu cưá»i. Tác giả cá»§a lá thư gá»i ngưá»i Do thái đã viết rằng: Chúa Giêsu đã trở nên hoà n toà n giống như chúng ta, chỉ trừ tá»™i lá»—i (4,25). Thế rồi khi muốn nêu báºt Ä‘iá»u kiện con ngưá»i cá»§a Chúa Giêsu, tác giả nhắc tá»›i sá»± kiện là “khi còn sống kiếp phà m nhân, Äức Giêsu đã lá»›n tiếng kêu van khóc lóc, mà dâng lá»i khấn nguyện nà i xin lên Äấng có quyá»n năng cứu Ngưá»i khá»i chết†(5,7). Như váºy, tác giả nháºn xét Chúa Giêsu đã tá» ra tÃnh con ngưá»i khi khóc lóc chứ không phải là lúc cưá»i! Thá»±c ra cÅ©ng nên biết là tác giả viết thư nà y cho má»™t cá»™ng Ä‘oà n tÃn hữu Ä‘ang bị bách hại để nâng đỡ lòng tin cá»§a há», vì thế không lạ gì mà tác giả không nói tá»›i chuyện Chúa cưá»i. – Tuy nhiên, mặc dù Phúc âm không có nói tá»›i việc Chúa cưá»i, nhưng có những Ä‘oạn văn cho phép chúng ta tưởng tượng được khuôn mặt tươi cưá»i cá»§a Chúa. Thá»±c váºy, Phúc âm không phải chỉ nói tá»›i việc Chúa Giêsu hấp hối trong vưá»n Cây dầu hay phải chịu khổ hình trên tháºp giá, nhưng biết bao nhiêu lần còn tá»›i tá»›i việc Chúa Ä‘em Tin vui đến cho Ä‘á»i, ngà i loan báo tin vui cá»§a Thiên Chúa là cha chăm sóc hết ná»i ngưá»i, cha vui mừng khi thấy đứa con lạc đưá»ng trở lại. Chúa Giêsu cÅ©ng đã mang niá»m vui cho bao nhiêu ngưá»i khi chữa là nh bệnh táºt cho há», hoặc Ä‘em lại niá»m vui cho bao nhiêu gia đình khi thấy thân nhân cá»§a mình được khá»i bệnh, được sống lại. Chúng ta có thể áp dụng ở đây má»™t lối nói đã gặp thấy ở trong Cá»±u ước: khi nói rằng Chúa ban Æ¡n cho ai thì ngưá»i ta nói rằng “Chúa cưá»i vá»›i ngưá»i ấyâ€. Thá»±c váºy, xưa nay, chúng ta thưá»ng mang ấn tượng là trong Cá»±u ước, Thiên Chúa hiện ra dưới cảnh uy nghi rá»±c rỡ, tá»±a như cảnh trên núi Sinai (sách Xuất hà nh chương 19) hay là trong Ä‘á»n thá» mà ngôn sứ Isaia và Edekiel thuáºt lại! Nhưng mà sách Sáng thế có Ä‘oạn nói tá»›i việc Chúa hiện ra và cưá»i vá»›i bà Sara. Lúc đầu, khi nghe báo tin rằng mình sẽ có con, thì cả ông Abraham và bà Sara Ä‘á»u cưá»i bởi vì tưởng Chúa nói giỡn (St 17,16; 18,12). Äến khi sinh được đứa con rồi, thì bà Sara lại nói rằng Chúa đã cưá»i vá»›i mình, nghÄ©a là đã an á»§i mình, đã mang lại niá»m vui cho mình. Và đứa con được đặt tên là Isaac có nghÄ©a là “Chúa đã cưá»i vá»›i tôi†(St 21,3-6). Như váºy, nói rằng Chúa cưá»i vá»›i ai thì có nghÄ©a là Chúa ban Æ¡n cho ngưá»i đó. Có lẽ vì váºy mà trong dân Israel, ngưá»i ta đã cầu chúc cho nhau: “Nguyện xin Thiên Chúa tá»a xuống trên bạn ánh tôn nhan Ngà i†(Sách Dân số 6,25; Tv 67,2; 4,7). DÄ© nhiên ở đây ta không hiểu là Chúa phóng tá»a sấm chá»›p lên ngưá»i đó, nhưng mà Ngưá»i tá» nụ cưá»i duyên vá»›i há», ban cho há» dồi dà o phúc lá»™c. Thế rồi, thánh Luca còn nói tá»›i việc Chúa Giêsu hoan hỉ trong Thánh thần khi dâng lá»i cảm tạ Chúa Cha đã mặc khải những bà nhiệm nước trá»i cho những bé nhá», Ä‘ang khi lại giấu ẩn những báºc hiá»n triết (10,21). Äây cÅ©ng là má»™t kiểu nói nữa đã thấy trong Cá»±u ước. Khi muốn biểu lá»™ niá»m vui sướng, ngưá»i ta nói rằng “tôi há»›n hở nhảy mừngâ€. Äừng kể rất nhiá»u thánh vịnh dùng lối nói nà y, ta có thể trưng dẫn chÃnh Mẹ Maria trong bà i ca Magnificat: “linh hồn ngợi khen Thiên Chúa, thần trà tôi nhảy mừng trong Thiên Chúa, Äấng Cứu độ cá»§a tôiâ€. Chị hãy tưởng tượng xem khuôn mặt cá»§a Mẹ khi thốt lên những lá»i đó chứ? Phúc âm cÅ©ng nói tá»›i việc Chúa Giêsu bị má»™t nhóm nhi đồng tá»›i quấn quÃt lấy, Ngà i đùa giỡn vá»›i chúng. Äiá»u đó đã khiến các môn đệ cau mà y, vì xem ra Chúa chÆ¡i trò trẻ con, thiếu tư cách đạo mạo! Thế nhưng Chúa lại bênh vá»±c các em bé ấy: “Ai không trở nên giống như các em bé ấy thì sẽ không được và o Nước trá»iâ€. Chị thá» tưởng tượng nét mặt cá»§a Chúa Giêsu lúc đó, và cÅ©ng đừng nên quên khuôn mặt cá»§a các tông đồ đứng bên cạnh. Nói thế không có nghÄ©a là khuôn mặt các tông đồ lúc nà o cÅ©ng đằng đằng sát khà đâu. Thánh Luca (10,17) thuáºt lại rằng sau khi Ä‘i giảng vá», các môn đệ tá»›i khoe vá»›i Chúa vì há» thấy từng đà n ma quá»· sa xuống như sung rụng. Chúa cÅ©ng cưá»i vá»›i há», nhưng mà Ngà i thêm rằng: “Các con đừng chỉ vui bởi vì thấy quá»· sợ tụi con; hãy vui hÆ¡n nữa vì tên các con đã được viết trên trá»i†(Lc 10,20). HÆ¡n thế nữa, có những Ä‘oạn văn xem ra không những là Chúa mỉm cưá»i, mà ra như Ngà i muốn chá»c cho ngưá»i khác cÅ©ng cưá»i theo.
Có lúc nà o Chúa chá»c cho ngưá»i ta cưá»i?
Nhiá»u Ä‘oạn lắm. Chúng ta hình dung cuá»™c đối thoại vá»›i ông Nicôđêmô vá» sá»± tái sinh. Ông há»i Chúa: Là m thế nà o mà tôi có thể chui và o bụng mẹ để sinh lại được? Chúa tá»§m tỉm trả lá»i: “Nà y, cụ là thầy giáo trong dân Israel, mà lại há»i câu ngây ngô như váºy hả?†CÅ©ng váºy, khi ông Phêrô há»i ngà i: “Con phải tha thứ bao nhiêu lần cho ngưá»i xúc phạm đến con? Tá»›i bảy lần ư?â€. Chúa Giêsu ngạo ông ta: “Äâu có phải bảy lần; bảy mưá»i lần bảy chứ!†CÅ©ng lại ông thánh Phêrô, khi đòi Ä‘i trên mặt nước để tá»›i vá»›i Chúa, và má»›i được có và i bước thì sợ quá té cái rụp; Chúa trêu ông: “Sao mà yếu tin quá váºy?â€. Chúng ta cÅ©ng có thể tưởng tượng sá»± ngạc nhiên cá»§a Chúa khi Ä‘i và o là ng kia, thấy ông Dakêu Ä‘ang trèo lên cây; Ngà i ngẩn lên: “Nà y bác Æ¡i, xuống Ä‘i; tôi định tá»›i thăm nhà bác đây!â€. Tóm lại, tuy rằng chúng ta không thấy trong Phúc âm có Ä‘oạn nà o nói tá»›i Chúa Giêsu cưá»i, nhưng chúng ta đừng nghÄ© rằng lúc nà o sắc mặt cá»§a Ngà i cÅ©ng hằm hằm hay là nhăn nhó. Không, chúng ta có cÆ¡ sở để nói rằng 99 phần trăm những lần gặp Ngà i, ta thấy nét mặt cá»§a Ngà i tươi vui, bởi vì Ngà i sống trong tình yêu cá»§a Chúa và muốn thông đạt cho ta tình yêu đó.
Lm. Giuse Phan Tấn Thà nh, op.
daminhvn

