Loại nhà nào các con muốn xây cho Ta?

�i�u gì đúng và đi�u gì không đúng? Chúng ta đấu tranh rất nhi�u v� các vấn đ� đạo đức, thư�ng là với một biện minh cho mình. Và đa số chúng ta rơi vào tình trạng tự cho mình là đúng mỗi khi tranh luận v� tội. �i�u gì cấu thành tội và đi�u gì cấu thành tội tr�ng? Các phái kitô giáo và các trư�ng phái tư tưởng khác nhau dựa trên nhi�u loại lý luận kinh thánh và triết h�c để cố gắng giải quyết vấn đ� này, thư�ng là có các bất đồng gay gắt và tạo ra nhi�u tức giận hơn là đồng thuận.

Phần nào đó là chuyện hẳn nhiên, vì các vấn đ� đạo đức phải tính đến sự bí ẩn của tự do con ngư�i, các hạn chế vốn có trong tình huống ngẫu nhiên và số lượng các tình huống tồn tại khác nhau giữa ngư�i này với ngư�i kia. Trong bất kỳ tình huống cụ thể nào cũng không dễ dàng phân biệt được đâu là đúng, đâu là sai, thậm chí còn khó hơn để phân biệt đâu là tội và đâu là không.

Dù không có ý định xúc phạm đến các tiếp cận các vấn đ� đạo đức một cách kinh điển của các giáo hội và các nhà tư tưởng đạo đức của chúng ta, tôi nghĩ rằng có một cách tốt hơn để tiếp cận lành mạnh hơn, xét đến tự do, đến các giới hạn của con ngư�i và hoàn cảnh hiện sinh đặc biệt của từng cá nhân. Cách tiếp cận không phải của riêng tôi, mà là cách tiếp cận được tiên tri Isaia đưa ra, ngài đưa ra câu h�i này của Chúa cho chúng ta: Các ngươi sẽ xây cho Ta ngôi nhà nào? (Isaia 66, 1) Câu h�i này là n�n tảng cho tinh thần môn đệ và tất cả các lựa ch�n đạo đức của chúng ta.

Các ngươi sẽ xây cho Ta ngôi nhà nào? Giáo dân có đức tin nói chung đã hiểu đi�u này theo nghĩa đen, và vì vậy từ th�i cổ đại cho đến ngày nay, h� đã xây đ�n th�, nhà th� chính tòa, vương cung thánh đư�ng, các đ�n thánh nguy nga tráng lệ để thể hiện đức tin của h� vào Chúa. �i�u đó thật tuyệt v�i, nhưng l�i m�i mà tiên tri Isaia nói, trước hết và quan tr�ng nhất, là loại ngôi nhà mà chúng ta có ý định xây dựng bên trong lòng mình. Làm thế nào để chúng ta giữ hình ảnh và sự giống Chúa trong cơ thể, trong trí tuệ, trong tình cảm, hành động của chúng ta? Loại “nhà th�� hay “thánh đư�ng� nào trong con ngư�i chúng ta? �ó là câu h�i sâu hơn v� lối sống đạo đức.

Vượt lên trình độ sơ đẳng, việc chúng ta có quyết định v� mặt đạo đức không còn được hướng dẫn bởi câu h�i đúng hay sai, đi�u này có tội hay không. Thay vào đó, nó nên được hướng dẫn và thúc đẩy bởi một câu h�i cao hơn: Các ngươi sẽ xây cho Ta ngôi nhà nào? Tôi muốn sống hết nhân tính và tư cách môn đệ của tôi ở mức độ nào? Tôi muốn tự phục vụ bản thân nhi�u hơn hay tôi muốn quảng đại hơn? Tôi muốn hèn hạ hay cao quý? Tôi muốn tự thương hại hay có tâm hồn cao thượng? Tôi muốn thực hiện các cam kết của mình hoàn toàn trung thực hay tôi cảm thấy thoải mái khi phản bội ngư�i khác và chính tôi một cách ẩn giấu? Tôi muốn nên thánh hay muốn tầm thư�ng?

Ở mức độ trưởng thành trong tư cách môn đệ (và trong sự trưởng thành của con ngư�i), câu h�i không còn đặt ra nữa, đi�u này có đúng không? �ó không phải là câu h�i của tình yêu. Câu h�i của tình yêu là, làm thế nào tôi có thể đi sâu hơn? Tôi có thể sống tình yêu, sự thật, ánh sáng và lòng chung thủy ở mức độ nào?

Tôi xin đơn cử một ví dụ đơn giản dễ hiểu để minh h�a đi�u này. Chúng ta hãy xem vấn đ� khiết tịnh tình dục: thủ dâm có sai và tội không? Tôi đã từng nghe một giáo sư đạo đức có quan điểm v� đi�u này, ông phản ánh sự thách thức của tiên tri Isaia. Ở đây, trong một cách diễn đạt, ông đã đưa ra vấn đ�: “Tôi không nghĩ việc ngữ cảnh hóa câu h�i này, cũng như các văn bản thần h�c đạo đức cổ điển là hữu ích, khi nói rằng đó là một rối loạn nghiêm tr�ng và tội nghiêm tr�ng. Tôi cũng không nghĩ sẽ hữu ích khi nói những gì n�n văn hóa và phần lớn tâm lý h�c đương đại đang nói, rằng đó là sự th� ơ v� mặt đạo đức. Tôi nghĩ, một cách hữu ích hơn để tiếp cận vấn đ� này là không nhìn nó qua lăng kính của đúng hay sai, tội hay không. Thay vào đó, hãy tự h�i mình câu h�i: tôi muốn sống ở mức độ nào? Tôi muốn thực hiện đức khiết tịnh, lòng trung thành và sự trung thực của tôi ở mức độ nào? Vào lúc nào trong cuộc đ�i, tôi muốn chấp nhận gánh thêm căng thẳng mà trong tư cách môn đệ và nhân tính của tôi đòi h�i tôi? Tôi muốn trở thành ngư�i như thế nào? Tôi muốn trở thành ngư�i hoàn toàn minh bạch hay ngư�i có những thứ phải che giấu? Tôi có muốn sống trong sự tiết độ hoàn toàn không?� Tôi muốn là “đ�n th�� nào? Tôi có thể xây loại nhà nào cho Chúa?

Tôi tin đây là cách lý tưởng mà chúng ta nên có, trước các lựa ch�n đạo đức trong cuộc đ�i. Chắc chắn đây không phải là linh đạo dành cho những ngư�i có sự phát triển đạo đức quá kém hoặc bị suy giảm đến mức h� vẫn còn đấu tranh với các đòi h�i căn bản nhất của Mư�i �i�u Răn. Những ngư�i như vậy cần trợ giúp khắc phục và đi�u trị và đó là một trách vụ khác (dù rất cần thiết).

Và một điểm nữa, sự lựa ch�n luân lý này đến với chúng ta, cũng như tất cả các l�i m�i từ Chúa, như một l�i m�i, chứ không như một mối đe d�a. Chính qua tình yêu chứ không qua đe d�a mà Chúa m�i g�i chúng ta vào đ�i sống và làm môn đệ, Ngài luôn nhẹ nhàng h�i chúng ta: loại nhà nào con muốn xây cho Ta?

Ronald Rolheiser

Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn