Ngưá»i dân sắp hà ng ở má»™t trạm kiểm soát an ninh Hotan Bazaar ngà y 3 tháng 11 năm 2017, hình cá»§a Chá»§ tịch Táºp Cáºn Bình ở Hotan, phÃa tây khu vá»±c Tân Cương. (Hình: Ng Han Guan / AP.)
ChÃnh Thánh John Henry Newman là ngưá»i đã đưa ra từ “độc chất tốt†trong thuáºt ngữ cá»§a các nhà logic, như má»™t và dụ đặc biệt cá»§a thuáºt ngụy biện quen thuá»™c ad hominem, công kÃch ngưá»i truyá»n ý tưởng. à cá»§a ngà i là nếu mình không tin tưởng bên đưa ra láºp luáºn không có nghÄ©a là mình xem láºp luáºn đó vô giá trị.
Ngưá»i ta tá»± há»i, liệu Thánh Newman ở và o thá»i buổi nà y, ngà i có báo động cho Äức Phanxicô và nhóm cá»§a ngà i vá» các nguy hiểm nà y vá»›i Trung quốc không.
Gần đây trang Crux và nhiá»u trang thông tin khác đã cho biết, Äức Phanxicô Ä‘ang phải đối diện vá»›i áp lá»±c ngà y cà ng lá»›n lên vá» các hà nh vi sai phạm nhân quyá»n khác nhau cá»§a Trung Quốc, kể cả các hạn chế tá»± do tôn giáo. Trong má»™t cuá»™c phá»ng vấn gần đây vá»›i Crux, Äại sứ Mỹ tại Tổ chức Tá»± do Tôn giáo Quốc tế Sam Brownback đã nói thẳng, Vatican phải nháºn ra Trung quốc không thể tin tưởng được.
Ông Brownback kết hợp vá»›i má»™t số ngưá»i khác trong đó có ông Benedict Rogers, quan sát viên lâu năm vá» Trung quốc, trong má»™t bà i tiểu luáºn cá»§a tạp chà ChÃnh sách đối ngoại gần đây đã lấy là m tiếc vá» sá»± im lặng cá»§a Äức Phanxicô trong trưá»ng hợp số pháºn cá»§a ngưá»i thiểu số Hồi giáo Duy Ngô NhÄ© ở Trung Quốc.
Tuy nhiên, dưá»ng như việc Äức Phanxicô không muốn đối đầu vá»›i Trung quốc đã được ghi nháºn, ngay cả việc ngà i không Ä‘á»c tuyên bố vá» Hồng Kông trong má»™t bà i soạn trước trong giá» Kinh Truyá»n Tin ngà y chúa nháºt tuần rồi, ngà i cÅ©ng không công khai chống đối việc các tin tặc Trung quốc được Nhà nước háºu thuẫn xâm nháºp và o hệ thống máy tÃnh riêng cá»§a Vatican.
Sá»± khôn ngoan kÃn đáo thông thưá»ng cho rằng quyết định cá»§a giáo hoà ng có liên quan đến các cuá»™c đà m phán vá»›i Trung Quốc vá» việc đổi má»›i má»™t thá»a thuáºn tạm thá»i, liên quan đến việc bổ nhiệm các giám mục đã ký năm 2018, và được Vatican xem như bước đầu tiên để bình thưá»ng hóa quan hệ vá»›i Bắc Kinh, và như thế có thể bảo vệ cấu trúc cá»™ng đồng Công giáo trong nước.
Các nhà phê bình cho rằng kể từ khi thá»a thuáºn được ký kết, tình hình các nhóm thiểu số tôn giáo ở Trung quốc không tốt hÆ¡n mà còn xấu hÆ¡n, và chÃnh quyá»n Trung Quốc xem sá»± dè dặt cá»§a giáo hoà ng như dấu hiệu cá»§a sá»± yếu Ä‘uối và như thế là báºt đèn xanh cho há» Ä‘i tá»›i.
Tháºt là vô cùng phức tạp để quyết định khi nà o nói mà không là m mất lòng thế lá»±c nước ngoà i, vì má»™t giáo hoà ng không chỉ nghÄ© vá» danh tiếng cá»§a mình mà còn nghÄ© đến háºu quả lá»i nói cá»§a mình vá»›i ngưá»i dân địa phương. Vá» vấn đỠnà y, và dụ vá» các giám mục Hà Lan phản đối việc trục xuất ngưá»i Do Thái năm 1942 và việc bố ráp 92 ngưá»i Do Thái trở lại đạo kitô giáo, trong đó có Thánh Edith Stein là biểu tượng.
Bất cứ ai nghÄ© quyết định như váºy là hiển nhiên thì rõ rà ng há» chưa bao giá» cảm thấy gánh nặng trách nhiệm trên vai mình.
Äiá»u đó cho thấy, dù sao cÅ©ng có vẻ bất thưá»ng khi Äức Phanxicô bản thân là ngưá»i vô địch bênh vá»±c cho những ai bị áp bức lại ghìm lại khi đụng đến Trung Quốc. Bên cạnh ná»—i sợ vá» háºu quả không lưá»ng trước được, và bên cạnh mệnh lệnh ngoại giao phải cứu vãn thá»a thuáºn cá»§a ngà i vá»›i Bắc Kinh, liệu còn má»™t yếu tố nà o khác trong việc nà y không?
Äiá»u nà y đưa chúng ta trở lại vá»›i Thánh Newman, bởi vì khi ngưá»i ta nghi Äức Phanxicô và nhóm cá»§a ngà i có thể cá»± lại các lá»i khuyên vá» các chỉ trÃch Trung quốc thì thà nh tháºt mà nói, há» có những lý do hoà i nghi vá» việc ai nói lên lá»i chỉ trÃch đó.
Vá» Ä‘iểm nà y, Brownback là má»™t và dụ rất tốt. Ông là ngưá»i công giáo sốt sắng nổi tiếng và được kÃnh trá»ng ở Vatican, và ông rõ rà ng đạo đức, ông đến từ Kansas.
Tuy nhiên, Brownback cÅ©ng là ngưá»i á»§ng há»™ chÃnh cá»§a Trump, đây không phải là má»™t vị trà thÃch hợp vá»›i nhiá»u ngưá»i trong vòng hạn chế cá»§a giáo hoà ng. Ông cÅ©ng là ngưá»i công giáo Mỹ bảo thá»§ phò sá»± sống, bị linh mục Antonio Saparo, cố vấn chá»§ chốt cá»§a giáo hoà ng chỉ trÃch trong má»™t bà i viết năm 2017 cá»§a tạp chà Văn minh Công giáo.
Nói chung, nhiá»u tiếng nói hiện Ä‘ang thúc đẩy Äức Phanxicô Ä‘i theo Trung Quốc có xu hướng trở thà nh các con diá»u hâu trong chÃnh sách đối ngoại, thưá»ng cÅ©ng chỉ trÃch rất mạnh vỠ“nạn khá»§ng bố hồi giáo†(má»™t khái niệm mà Äức Phanxicô đã bác bá» trên nguyên tắc, cho rằng khá»§ng bố luôn là sá»± đồi bại cá»§a tôn giáo chứ không phải là biểu hiệu tôn giáo). Há» cÅ©ng có xu hướng bảo thá»§ văn hóa, thưá»ng nguá»™i lạnh vá»›i đưá»ng lối xã há»™i và chÃnh trị cá»§a Äức Phanxicô, như đấu tranh chống biến đổi khà háºu, chống án tá» hình và buôn bán vÅ© khÃ.
Nhìn rá»™ng hÆ¡n, chúng ta có thể có cùng nháºn xét vá» lý do Äức Phanxicô đã không thẳng thắn hÆ¡n vá» vấn đỠđà n áp kitô giáo. Bên cạnh thá»±c tế là ngà i có thể không quan tâm đến bản chất cá»§a việc đóng khung vấn đỠtheo cách đó, và cÅ©ng đúng, những ngưá»i thúc đẩy ngà i Ä‘i xa hÆ¡n, không nhất thiết là đồng minh cá»§a ngà i trong các vấn đỠkhác.
Không có gì trong số nà y muốn nói các giáo hoà ng phải đưa ra các quyết định dá»±a trên các cân nhắc có vẻ chÃnh trị như váºy, cả Äức Phanxicô và nhóm cá»§a ngà i tháºm chà còn suy nghÄ© có ý thức trong các chuyện nà y. Tuy nhiên, bản chất cá»§a con ngưá»i là như váºy, chúng ta tất cả chỉ đơn giản có khả năng cởi mở hÆ¡n vá»›i những lá»i chỉ trÃch xây dá»±ng từ những ngưá»i mà chúng ta biết há» nâng đỡ chúng ta.
Như váºy, có hai cách.
Äầu tiên, việc nhiá»u ngưá»i thúc giục Äức Phanxicô thách thức Trung Quốc mạnh hÆ¡n có thể không có uy tÃn cao trong triá»u giáo hoà ng nà y, xét theo diá»…n biến lâu nay, không hẳn nghÄ©a là há» sai lầm. Cuá»™c tranh luáºn phải được giải quyết dá»±a trên các giá trị cá»§a nó, không phụ thuá»™c và o ngưá»i thúc đẩy nó.
Thứ hai, những ngưá»i mong muốn Äức Phanxicô tiếp cáºn cứng rắn hÆ¡n vá»›i Trung quốc, có thể há» muốn cải thiện mình má»™t chút, để ná»—i sợ độc dược không thể cản trở phương cách chữa trị được đỠxuất.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch
Phanxicovn

