Tông huấn Amazon yêu quý, �ức Phanxicô m�i chúng ta đừng nghĩ m�i thứ từ linh mục

Trong khi m�i ngư�i mong ch� tông huấn hậu Thượng hội đồng Amazon sẽ đ� cập đến vấn đ� phong chức cho các ông đã lập gia đình và phụ nữ làm phó tế thì �ức Phanxicô không đi theo các con đư�ng này, ngài m�i g�i chúng ta ra kh�i cách tiếp cận giáo sĩ và tập trung vào các vấn đ� cụ thể khác của vùng này trên thế giới.

Trang CNS loan tin: “Những ngư�i tập trung vào khả thể phong chức các ông đã lập gia đình và phụ nữ phó tế cho vùng Amazon sẽ thất v�ng với tông huấn hậu thượng hội đồng�, đó là những l�i �ức Phanxicô nói trước hôm công bố tông huấn với một nhóm giám mục Mỹ có mặt tại Rôma trong chuyến đi ngũ niên ad limina của h�. ��c Tông huấn Amazon yêu quý (Querida Amazonia) chúng ta hiểu l�i báo trước này. Mặc dù chủ đ� được các giám mục tranh luận rất nhi�u tại Thượng hội đồng h�p ở Rôma từ ngày 6 đến 27 tháng 10, nhưng tài liệu không có một điểm nào nhắc đến “viri probati� (các ông đã lập gia đình có thể được phong chức linh mục ở những vùng thiếu linh mục) hay có thể phong chức cho các phó tế vĩnh viễn đã lập gia đình và tài liệu cũng chận lại vấn đ� phó tế phụ nữ.

Chúng ta có nên xem đây là hiệu ứng từ quyển sách của hồng y Robert Sarah, cùng cộng tác với �ức Bênêđictô XVI (Từ sâu thẳm lòng chúng tôi) phát hành cách đây một tháng không? Không chắc chắn, vì ít nhất có ba lý do. �ầu tiên là bản văn tông huấn được trao cho các dịch giả và các bộ có thẩm quy�n ngày 27 tháng 12 năm 2019, trước khi quyển sách trên xuất bản. Thứ hai là �ức Phanxicô đã nhi�u lần nói, không thể “đến trước mặt Chúa� mà chạm đến quy tắc độc thân, dù ngài không đóng cánh cửa cho các ngoại lệ – giống như �ức Bênêđictô XVI vào th�i tại chức đã chấp nhận phong chức cho các linh mục Anh giáo đã lập gia đình được là linh mục trong Giáo hội công giáo, nhân danh sự trở lại của h� trong hiệp thông. Cuối cùng, lý do thứ ba, một trong những ngư�i thân cận của �ức Phanxicô là linh mục Guzman Carriquiry, ngư�i từ lâu giữ một vị trí quan tr�ng tại Ủy ban Giáo hoàng v� Châu Mỹ La tinh, đã giải thích ngay cả trước khi có Thượng hội đồng Amazon, �ức Phanxicô “rất ghét� việc “giáo sĩ hóa� giáo dân. Báo La Vie có bài ph�ng vấn linh mục Guzman Carriquiry v� vấn đ� này.

Do đó, khi giáo hoàng đưa ra “giấc mơ� của mình cho Giáo hội Amazon, ngài phê phán chủ nghĩa giáo quy�n và v� một tầm nhìn cấu trúc quá mức của Giáo hội. �i�u gì là đặc nét của linh mục và không thể được ủy thác? �ó là: bí tích Thánh Thể và bí tích hòa giải. Tuy nhiên, tại một số khu vực đặc biệt cô lập, ngư�i giáo dân không có hai bí tích này. Vậy phải làm sao? �ức Phanxicô khẳng định: “Nhu cầu cấp thiết này buộc tôi phải xin tất cả các giám mục, đặc biệt các giám mục Châu Mỹ La Tinh, không chỉ thúc đẩy cầu nguyện cho ơn g�i mà còn quảng đại hơn với những ngư�i có ơn g�i truy�n giáo trong vùng Amazon.� Thật vậy, trong một ghi chú (132) – �ức Phanxicô lưu ý: “Tôi chú ý đến thực tế, trong một vài nước thuộc lưu vực sông Amazon, ở đây có nhi�u nhà truy�n giáo gởi đi Âu châu, đi Mỹ hơn là đến các Giáo hạt riêng của h� ở Amazon.� Một vấn đ� đã được linh mục Guzman Carriquiry nêu lên năm ngoái. 

Kết thúc tranh luận v� việc phong chức các ông đã lập gia đình?

�ể phát triển ơn g�i, và nhất là để khuyến khích các ơn g�i địa phương và bản địa, �ức Phanxicô đ� nghị một sự đào tạo tốt hơn – lâu dài và liên tục – với các linh mục, để công việc hội nhập văn hóa được làm tốt hơn với ngư�i bản xứ. Vì theo �ức Phanxicô, để bí tích Thánh Thể, “nguồn và đỉnh� của đ�i sống kitô hữu phát triển phải có mảnh đất màu mỡ, các cộng đồng có thể sinh hoạt và xây dựng bởi các phó tế vĩnh viễn – ngư�i mà theo ngài “nên có mặt nhi�u hơn ở Amazon� -, và được các nữ tu và giáo dân cùng làm việc với h�. Trong một ghi chú khác, ngài nhấn mạnh đến việc thiếu các cuộc hội thảo cho ngư�i dân bản địa.

�ức Phanxicô khẳng định, chỉ tập trung vào sự hiện diện nhi�u hơn của các thừa tác viên có thể cử hành bí tích Thánh Thể là “một mục tiêu rất hạn chế�, nếu Giáo hội không cố gắng “tạo một đ�i sống mới trong cộng đoàn.� Vì vậy, đi�u cần biết là vấn đ� nằm ở đâu. Thay vì muốn làm linh mục bằng m�i giá, �ức Phanxicô nghĩ cần phải bắt đầu bằng cách giúp đỡ dân chúng địa phương tiếp cận với L�i Chúa, với Thánh Kinh, với Tin Mừng và “trưởng thành trong thánh thiện.�  Như thế Giáo hội với các khuôn mặt Amazon sẽ có nét “thế tục rõ rệt� riêng của mình.

Vậy đây có phải là kết thúc cuộc tranh luận v� “viri probati� không? Có và không. Có, rõ ràng, trong tông huấn, �ức Phanxicô khuyên không nên nghĩ v� m�i thứ bắt đầu từ linh mục. Không, vì cuộc tranh luận là con rắn biển và ngài biết rõ, con rắn biển rồi nó sẽ trồi trên mặt. �i�u mà ông Andrea Tornielli, giám đốc ban biên tập của Truy�n thông Vatican tổng hợp như sau: chắc chắn, �ức Phanxicô đã quyết định, “sau khi cầu nguyện và suy niệm�, để không “dự trù các thay đổi hoặc các khả năng mới của sự vi phạm liên quan đến những gì đã được dự trù bởi kỷ luật giáo hội hiện tại�, nhưng “vấn đ� được tranh luận trong một th�i gian dài có thể được tranh luận lại trong tương lai�, vì “sự tiết dục hoàn toàn và vĩnh viễn� không “nhất thiết được yêu cầu bởi chính bản chất của chức thánh như Công đồng Vatican II đã tuyên bố.�

Không có vấn đ� “giáo sĩ hóa� phụ nữ

Cũng cùng lập luận tương tự trong việc công nhận chỗ đứng của phụ nữ. �ức Phanxicô ghi nhận, ở Amazon, nếu một số cộng đoàn được duy trì và đức tin tiếp tục được trao truy�n là nh� phụ nữ. “Phụ nữ rửa tội, dạy giáo lý, cầu nguyện, h� là những ngư�i truy�n giáo, chắc chắn được Chúa Thánh Thần kêu g�i để hoạt động. Nhưng làm thế nào chúng ta nhận ra một cách cụ thể hơn vai trò của h� và cam kết của h�? Thượng hội đồng đã đặt vấn đ� này và thậm chí �ức Phanxicô đã tuyên bố vào cuối hội nghị, việc tái thành lập ủy ban có trách nhiệm nghiên cứu vấn đ�, đi�u này cho thấy sẽ có các tiến trình v� vấn đ� này. Tuy nhiên, ở đây, dư�ng như ngài muốn đóng lại chương này. Tại sao? Vì nghĩ rằng phụ nữ sẽ có chỗ đứng và tham gia nhi�u hơn vào Giáo hội “chỉ khi nào h� được phong phó tế� thì theo ngài đây chỉ là “một cách giản lược�.

Nói tóm lại, không có vấn đ� “giáo sĩ hóa� phụ nữ khi phong phó tế cho h�, trong khi các giáo sĩ đã “giải giáo sĩ hóa�, không giảm sứ vụ bằng vấn đ� quy�n lực, linh mục Dòng �a Minh Thomas Michelet, giáo sư giáo hội h�c và thần h�c bí tích ở Angelicum giải thích. “Vì, bằng cách chia sẻ quản trị nhi�u hơn, chúng ta tránh được cả hai: vấn đ� chủ nghĩa giáo quy�n của giáo sĩ cũng như của giáo dân, những ngư�i sẽ mơ mình là giáo sĩ.� Ngược lại, �ức Phanxicô m�i g�i phụ nữ truy�n giáo ở những nơi “h� có tác động thực sự và hiệu quả trong tổ chức, trong các quyết định quan tr�ng nhất và trong cách ứng xử của cộng đoàn�. Nhưng ngài nói rõ, phụ nữ luôn làm đi�u này với phong cách riêng mang đặc nét nữ tính của h��. Phong cách nào? Từ một cách tiếp cận quy�n lực khác nhau, “mạnh mẽ và dịu dàng�, ngài giải thích: “Không có phụ nữ , cấu trúc thiết thực của Giáo hội sẽ sụp đổ, nhi�u cộng đoàn ở Amazon sẽ rơi rụng nếu không có phụ nữ ở đó, không nâng đỡ, không duy trì, không chăm sóc nó. Và đó là đi�u chứng t� đặc nét quy�n lực của h��.

Tầm nhìn này v� Giáo hội công giáo, giấc mơ này, �ức Phanxicô không chỉ nói với vùng Amazon, nhưng ngay từ những chữ đầu tiên của Tông huấn Amazon yêu quý, ngài đã nói tông huấn này là dành “cho toàn thế giới�. Từ quan điểm này, chúng ta có thể thấy thực tế, ngôn ngữ chính thức của văn bản là tiếng Tây Ban Nha chứ không phải tiếng Latin, phù hợp với đặc tính của vùng Amazon, như một cách đưa Amazon đến trung tâm thế giới. Tông huấn như điệp khúc của l�i nói nổi tiếng “Tôi có một giấc mơ� của mục sư Martin Luther King. Ngài viết: “Tôi mơ một Amazon đấu tranh cho quy�n của những ngư�i nghèo, ngư�i bản địa, ngư�i cuối cùng, nơi tiếng nói của h� được lắng nghe và phẩm giá của h� được phát huy. Tôi mơ một Amazon gìn giữ được sự phong phú v� văn hóa đặc biệt này, nơi vẻ đẹp của con ngư�i t�a sáng theo nhi�u cách khác nhau. Tôi mơ một Amazon gìn giữ được nét đẹp tự nhiên huy hoàng của vùng, cuộc sống tràn đầy với sông ngòi và rừng già của nó. Tôi mơ các cộng đồng kitô giáo có khả năng hiến thân và tái sinh ở Amazon, để Giáo hội có các khuôn mặt mới với những các nét đặc trưng của Amazon�.

Bốn “giấc mơ�

Vì thế bản văn được cấu trúc thành nhi�u “giấc mơ�: giấc mơ xã hội, giấc mơ văn hóa, giấc mơ sinh thái và giấc mơ giáo hội. Nhất là ngài đặc biệt xin hội nhập văn hóa, với nét táo bạo đôi khi dám làm ngược lại. Ngài nhắc, kitô giáo không có �mô hình văn hóa duy nhất�, ngài kêu g�i các nhà truy�n giáo đừng nhầm lẫn việc loan báo Tin Mừng với việc áp đặt mô hình văn hóa trong những nước ngư�i dân lớn lên. Với Amazon, �ức Phanxicô đặc biệt kêu g�i lắng nghe ngư�i lớn tuổi và dựa trên sự khôn ngoan của các n�n văn hóa ti�n Columbus.

Ngài nói: “Mối tương quan với Chúa Kitô không đi ngược với tầm nhìn vũ trụ mạnh mẽ đặc biệt của dân tộc này, vì �ấng Phục sinh thấm nhập vào m�i thứ ở đây. Ngài hiện diện vinh quang và huy�n ẩn trên sông, trên cây, trong cá, trong gió, giống như Chúa ngự trị trong sáng tạo mà không mất đi các vết thương được biến hình và trong bí tích Thánh Thể, Ngài đảm đương m�i yếu tố của thế giới bằng cách mang ý nghĩa phục sinh đến cho từng thứ.�

Các l�i nói này đặc biệt mạnh khi chúng ta nghĩ Thượng Hội đồng đã bị đánh dấu bởi cuộc tranh cãi xung quanh các bức tượng Pachamama – nữ thần trái đất trong văn hóa ngư�i bản địa – và bị đánh cắp trong một nhà th� La Mã, nơi các bức tượng được trưng trong th�i gian thượng hội đồng và bị ném xuống dòng sông Tiber, cảnh này được quay video và nhanh chóng gây sốt trên mạng xã hội. �ức Phanxicô giải thích, thay vì bực tức trước một biểu tượng bản địa, ngư�i truy�n giáo sốt sắng phải tìm cách hiểu “các khát v�ng chính đáng khi ngư�i bản địa đi tìm một con đư�ng để h� biểu lộ lòng tin, đôi khi không hoàn hảo, phiếm diện hoặc không rõ ràng�. Vì nếu h� không làm đi�u này, h� có nguy cơ thấy ngư�i dân đi tìm các con đư�ng thiêng liêng khác xa với Giáo hội công giáo để đáp ứng các mong ch� của mình.

Với tuyên bố đích thực v� tình yêu đối với trái đất và với các dân tộc Amazon, �ức Phanxicô mong đặt h� ở trung tâm sự chú ý thế giới qua thượng hội đồng này, ngài đã ký một bản văn nhất quán với ý định ban đầu của mình. Một cách cụ thể, cách tiếp cận này đặt vào tr�ng tâm các chủ đ� đã làm cho giới truy�n thông chú ý… và kỳ v�ng. Từ quan điểm này, chắc chắn sẽ có một số ngư�i cho rằng �ức Phanxicô không đi đủ xa và sẽ thấy Tông huấn Amazon yêu quý làm h� thất v�ng, vì nó không đưa ra các cách mạng v� cuộc sống độc thân và phong chức cho phụ nữ. Những ngư�i khác ngược lại chắc chắn sẽ thấy ngài đi quá xa, h� bực mình với tính cách hội nhập văn hóa của ngài. Dù sao, l�i m�i g�i không nghĩ v� m�i thứ khởi đi từ linh mục khi nghĩ v� cải cách Giáo hội có thể chứng minh cho thấy những gì �ức Phanxicô đã viết là chính xác và mang tính cách lật đổ nhất trong cuộc chiến chống lại chủ nghĩa giáo quy�n.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn