�ã đến lúc �ức Phanxicô cần xem lại th�a thuận với Trung quốc

�ức Phanxicô gặp giáo dân Trung Hoa trong một buổi tiếp kiến chung ở quảng trư�ng Thánh Phêrô

Vatican cần xem lại các th�a thuận của các giám mục khi Bắc Kinh gia tăng đàn áp tín hữu kitô và hồi giáo

Cứ mỗi tuần trôi qua lại có thêm một chuyện mới v� sự đàn áp các ngư�i công giáo cũng như các tín hữu tin lành và hồi giáo ngày càng gia tăng ở Trung quốc, chính sách “hán hóa� tôn giáo không thương tiếc của chủ tịch Tập Cận Bình tiếp tục thực hiện.

�i�u này càng ngày càng trở nên rõ ràng với Vatican, và sẽ là vấn đ� trong chuyến tông du sắp tới của ngài ở Thái Lan và Nhật bản. Ngư�i công giáo trong vùng, đặc biệt là ở Trung quốc, Hồng Kông và �ài Loan muốn ngài đ� cập đến vấn đ� này trong chuyến đi của ngài.

Sẽ khó tin nếu các ký giả không đặt câu h�i này trên chuyến bay giáo hoàng và truy�n thống của giáo hoàng cho chúng ta biết ngài sẽ có câu trả l�i. Thật sự là khá đặc biệt vì chuyến đi bắt đầu 14 tháng sau ngày ký kết th�a hiệp lịch sử nhưng lại gây nhi�u tranh cãi giữa Bắc Kinh và Tòa Thánh v� việc bổ nhiệm các giám mục.

Th�a thuận này đã được thực hiện trong nhi�u năm, và thoạt đầu cho thấy Vatican đã nhượng bộ nhi�u ở bàn thương thuyết: �ức Phanxicô đã phục hồi bảy giám mục bị vạ tuyệt thông (và một giám mục đã qua đ�i). �ó là các giám mục của Hội Công giáo Yêu nước (CCPA) và bây gi� Hội này do Bộ Công tác Mặt trận thống nhất của �ảng Cộng sản và Hội đồng Giám mục Trung Quốc Công giáo kiểm soát, mà Vatican không công nhận.

Nhưng quyết định của Bắc Kinh để nhận khoảng 30 giám mục do Vatican chỉ định và làm việc “chui�, hoạt động và nằm ngoài sự kiểm soát của Giáo hội Công giáo Yêu nước đã bị chậm lại. Bắc Kinh chỉ công nhận hai trong số h�, và chỉ mới bắt đầu vào tháng tám. Vào th�i điểm th�a thuận, nhi�u ngư�i nghĩ đây là khởi đầu cho một tiến trình sẽ thấy nhi�u giám mục được Bắc Kinh tiếp tục thêm vào danh sách, nhưng tất cả lại im lặng thêm một lần nữa.

Những gì chúng ta biết, đó là các nhà đàm phán Vatican đã làm việc cật lực để làm sáng t� các chi tiết còn giữ bí mật, nhất là hội nhập các giáo phận được Vatican phê chuẩn và những ngư�i được Bắc Kinh phê chuẩn. �i�u này rõ ràng ảnh hưởng đến các giám mục. Các giáo phận của Vatican có từ những năm 1940 trước khi cộng sản thắng trong cuộc nội chiến. Nói rằng từ đó Trung quốc thay đổi chỉ là một cách nói, với các thay đổi nhân khẩu h�c khổng lồ liên quan đến hàng trăm triệu ngư�i. Thật đơn giản để Vatican thuận theo địa lý của các giáo phận của Bắc Kinh.

Nhưng trong khi các chuyện như ranh giới giáo phận và việc bổ nhiệm các giám mục tương đối dễ đàm phán thì vấn đ� chia rẽ giữa giáo hội chui và giáo hội chính thức lớn hơn nhi�u. Giáo hoàng khuyến khích hội nhập, ngài cũng cho phép các linh mục, giám mục trong cương vị ngư�i công dân quyết định vào Hội Công giáo Yêu nước hay không, theo lương tâm của h�.

Các báo cáo cho thấy, nhi�u ngư�i trong giáo hội chui vẫn ở lại giáo hội chui và quan tâm chính mà Bắc Kinh hy v�ng có được với thoả hiệp vẫn còn ở ngoài tầm tay.

Kể từ khi th�a thuận được ký kết, Bắc Kinh và các chính quy�n tỉnh khác nhau của Trung quốc, đặc biệt là Hà Bắc, tỉnh gần với Bắc Kinh và có nhi�u tín hữu kitô nhất tiếp tục chương trình hán hóa, nhằm thúc đẩy tín hữu trung thành với Bắc Kinh. �ây là một loại quốc hữu hóa tôn giáo rất hiệu quả nhưng không phải là một việc chưa từng có. Chẳng hạn, trong Giáo hội Anh giáo, quốc vương trị vì hiện nay là Nữ Hoàng Anh, bà đứng đầu Giáo hội Anh giáo.

Hiện nay các hình ảnh của cựu chủ tịch độc tài Mao Trạch �ông và nhà lãnh đạo độc đoán Tập Cận Bình vẫn được treo trong nhà th� và c� Trung quốc được treo bên ngoài. �ối với ngư�i công giáo chui và các tín hữu tôn giáo khác, đây là lý do vì sao h� ch�n ở lại với giáo hội không chính thức. Có một sự tách biệt rõ ràng giữa đ�i sống thiêng liêng của h� với quốc gia. Vì thế đã tạo nên một sự đè nặng không tả bên trong nội bộ Vatican.

Quả tim truy�n giáo

Bắc Kinh cũng dùng các biện pháp luật lệ nhà nước, đặc biệt là luật tài sản và luật cấm trẻ vị thành niên tham gia các buổi lễ tôn giáo, trong các lớp h�c hè và các sinh hoạt khác.

�i�u này như một mũi tên bắn vào chính tr�ng tâm truy�n giáo, phá vỡ một thế hệ tương lai những ngư�i lo việc th� phụng và các ngư�i có trách nhiệm trong giáo hội. Nếu Vatican lo lắng v� các hình ảnh của các nhà độc tài treo trong nhà th� thì Vatican cũng phải lo đến lệnh cấm trên các trẻ vị thành niên này. Hàng loạt quy định đã được ban hành, thư�ng đặc biệt lập ra để đưa các giáo xứ nghèo ở nông thôn còn xung đột với Bắc Kinh v� với pháp luật qua nhi�u áp đặt quy định trên h�.

Một số linh mục bị giam tù. Nhà cầm quy�n Trung Hoa tiếp tục giam giữ các linh mục bị cho là có vấn đ� hoặc ngăn cản h� tham gia các buổi lễ tôn giáo. Việc bán sách đạo và Thánh Kinh trên mạng cũng bị cấm.

Bắc Kinh hy v�ng th�a thuận với các giám mục giúp h� kiểm soát lớn hơn với 10 đến 12 triệu ngư�i công giáo với sự hỗ trợ của Vatican. Con số chính xác giữa những ngư�i theo giáo hội chui và chính thức rất khó xác định, nhưng thư�ng con số này được chia đôi cho cả hai.

Bắc Kinh hy v�ng sau sự kiểm soát này sẽ đưa đến việc công nhận ngoại giao của Tòa Thánh, Vatican là quốc gia châu Âu duy nhất công nhận �ài Loan. Kết hợp các sự kiện đã làm cho Hồng Kông chống lại ông chủ độc tài của mình ở Bắc Kinh, là l�i cảnh báo �ài Loan rằng Tập Cận Bình đang nhắm đến h�. Trên tất cả, sự thống nhất lục địa vẫn là mong muốn lớn nhất của �ảng cộng sản.

Cuối cùng có một nỗi kinh hoàng không thể nào tả xiết v� cách đối xử của Bắc Kinh đối với ngư�i hồi giáo Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) ở bang Tân Cương. Ước tính có từ 1 đến 2 triệu ngư�i đã bị gom lại và cưỡng bức vào các trại tập trung, bắt h� phải b� đạo của h�. Một báo cáo gần đây xác nhận có 150 ngư�i bị chết trong các trại. Con số thực sự chắc chắn nhi�u hơn, đó là bản báo cáo tin cậy không nói đến v� các vụ tra tấn và hãm hiếp có hệ thống.

�i�u này đã đưa Tập Cận Bình vào danh sách duy nhất của các kẻ giết ngư�i hàng loạt ở các trại trừng giới, cùng với Adolf Hitler và Joseph Stalin. Và bây gi� có khả năng các đối xử tương tự sẽ giáng lên các tín hữu kitô không tuân theo luật lệ Nhà nước.

Với các bằng chứng này, �ức Phanxicô và hồng y Quốc Vụ Khanh Pietro Parolin, kiến trúc sư của th�a thuận Bắc Kinh sẽ phải nghiêm túc tự h�i, với lương tâm kitô giáo, liệu mối liên kết của Vatican và Trung quốc có thể đi xa hơn nữa không.

Hy v�ng trong một tuần nữa hay hơn chúng ta sẽ có vài thấu suốt hiếm hoi trong suy nghĩ của các ngài.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

international.la-croix.com, Michael Sainsbury, 2019-11-12