Cuộc gặp gỡ độc quy�n với �ức Phanxicô

Phóng sự của nhà báo Caroline Pigozzi, hình ảnh của nhiếp ảnh gia Guillaume Clavières, Virginie Clavières, video của Jérémy Larquet-Vezin

�ể kỷ niệm 70 năm sinh nhật báo Paris Match, �ức Phanxicô tiếp các các ký giả báo Paris Match tại Nhà Thánh Marta.

Ngư�i đứng đầu một cộng đồng có hơn một tỷ tín hữu, nhưng tu sĩ Dòng Tên không bao gi� quên l�i khấn khiêm như�ng của mình. Xa dinh tông tòa long tr�ng, ngài sống, làm việc, dâng thánh lễ ở căn nhà đơn sơ dành cho các giáo sĩ khi h� có công việc v� Rôma. Cũng trong tinh thần đơn sơ này, ngài mừng sinh nhật 70 năm t� báo chúng tôi, một t� báo mà từ tri�u giáo hoàng Piô XII đã luôn dành một chỗ trang tr�ng cho các giáo hoàng. Tháng 10 năm 2015, �ức Phanxicô đã dành cho chúng tôi buổi ph�ng vấn đầu tiên với báo Pháp. Năm nay, ngài thốt lên: “70, một con số thật đẹp!�

Ngày 1 tháng 5, điện thoại cầm tay của tôi reng lúc 15 h 30, tôi nghe gi�ng nói ấm áp “Buongiorno Carolina� (Chào Carolina), tôi nghĩ mình đã quen gi�ng nói của giáo hoàng, nhưng chuyện này gần như tôi không nghĩ ra được. Tôi lặng ngư�i. Trước sự im lặng này, đầu giây bên kia lên tiếng: “�ây là Giáo hoàng Phanxicô. Trước hết tôi xin lỗi, đây là lỗi của tôi vì tôi không chú ý đủ đến thư của con, tôi nghĩ con đã ở nhà con hôm nay. Tôi thú thật là tôi quá bận với tuần lễ Phục Sinh và chuyến đi vùng vịnh Balkans. Hạn chót của con cho bài bào này là ngày nào? Tôi xem lại kỹ lịch làm việc rồi sẽ g�i lại cho con. Trong lúc ch� đợi, tôi không chúc con “làm việc tốt� vì hôm nay là ngày lễ lao động. Con cố gắng tìm một giây phút thanh thản để cầu nguyện cho cha. Chúng ta sẽ sớm gặp lại nhau.�

� tưởng cho một cuộc hẹn với giám mục giáo phận Rôma được nảy sinh hai tháng trước đây. Năm mươi trang báo bìa và vô số bài báo từ th�i giáo hoàng Piô XII từ năm 1949 đến nay, do đó chúng tôi có ý định m�i vị kế nhiệm Thánh Phêrô tham dự theo cách của ngài vào ngài sinh nhật 70 của chúng tôi. Vì thế trên chuyến Airbus đi Marốc ngày 30 tháng 3 vừa qua, tôi cả gan nói vào tai ngài: “Tr�ng kính �ức Thánh Cha, sẽ là một vinh dự lớn lao cho chúng con nếu chúng con được cha tiếp trong dịp này.� Ngài cư�i: “Cha sẽ suy nghĩ, nhưng tại sao lại không!� Tôi biết khi �ức Jorge Mario Bergoglio nhíu mày là ngài không bằng lòng, vì thế tôi lạc quan dù tôi biết, ngài là nguyên thủ Quốc gia bận rộn nhất hành tinh.

Ngày 21 tháng 5, lúc 7 h 37 sáng, ngạc nhiên! Trên điện thoại cầm tay của tôi có e-mail với tiêu đ� “Del Papa Francesco�, “Cara Carolina, cha ch� con ngày 25 lúc 4 gi� chi�u ở Nhà Thánh Marta…� Ba ngày sau cùng với ông Guillaume Clavières, giám đốc hình ảnh, bà Virginie Clavières, nhiếp ảnh gia, chúng tôi đến Rôma. �ức Phanxicô tiếp chúng tôi không nghi thức gì. Các cuộc hẹn chi�u thứ bảy là các cuộc hẹn không có trong lịch chính thức, �ức Phanxicô có một nhịp làm việc khác. Theo ông Hernan Reyes Alcaide, ngư�i đồng nghiệp ngư�i uruguay-argentina theo dõi ngài hàng ngày thì trong tuần ngài rất bận.

�ức Phanxicô nhìn chăm vào 50 trang bìa dành riêng cho các giáo hoàng của báo Paris Match từ ngày ra đ�i. Ngài ngần ngại: “Tôi nói tiếng � hay tiếng Tây Ban Nha?� Ngài dùng cả hai. © Virginie Clavières / Paris Match

“Với chuyến thăm của hội đồng giám mục �, các tiếp kiến, các buổi trình ủy nhiệm thư của các tân đại sứ, thánh lễ cho Caritas, tiếp 5 000 thành viên Hiệp hội túc cầu �…� đó là không kể các buổi tiếp kiến chung ngày thứ tư hàng tuần với hàng chục ngàn giáo dân, trong đó có rất nhi�u linh mục, nữ tu đến nghe bài giáo lý của ngài. Và đó cũng là lúc các nhân vật ở nhi�u nơi trên thế giới đến ngồi hàng đầu để được gặp ngài. �ối với �ức Phanxicô, gặp giáo dân hành hương hàng tuần là ni�m hạnh phúc của ngài. Ngài thư�ng giữ một giao tiếp trực tiếp với thế giới bên ngoài để luôn có phản xạ của một ngư�i ở hiện trư�ng. Ngài ban phép lành cho các cặp vợ chồng mới cưới, an ủi ngư�i bệnh, ôm hôn trẻ con, vui đùa chụp hình với từng nhóm, nói chuyện thân mật như nói chuyện riêng với từng ngư�i.

�ức Phanxicô ký: “Chúc mừng sinh nhật 70 năm báo Paris Match với l�i chúc tốt đẹp nhất của tôi và phép lành của tôi. Thân mến, Phanxicô� © Paris Match

Ngày thứ bảy 25 tháng 5, theo nghi thức, chúng tôi mặc áo màu sẫm và đến cổng Sant’Uffizio. Qua các hàng rào chắn, một cận vệ Thụy Sĩ trong bộ đồng phục vàng và xanh kiểm tra thẻ căn cước chúng tôi. Chúng tôi đi bộ đến Nhà Thánh Marta, căn nhà được xây từ th�i �ức Karol Wojtyla. Khác với dinh thự giáo hoàng trang tr�ng, �ức Phanxicô ch�n ở nơi khiêm tốn này kể từ ngày ngài được bầu ch�n 13 tháng 3 năm 2013. Ngài sợ mình bị giam hãm trong căn hộ sang tr�ng, gần đây ngài còn tuyên bố: “Chính quy�n Vatican vẫn còn là tri�u quân chủ tuyệt đối của Âu châu, các chính quy�n khác bây gi� đã là quân chủ lập hiến. Chính vì thế cấu trúc này phải được biến mất.� �ức Phanxicô ở tầng thứ nhì với ba phòng có bàn ghế bình thư�ng. Ngài thư�ng ăn ở phòng ăn chung tầng trệt. Bàn của ngài nằm riêng ở phía trái, thỉnh thoảng có khách ngồi ăn chung với ngài. Dù được phục vụ, nhưng đôi khi ngài cũng muốn tham dự vào bầu khí chung quanh, ngài tự tay đi hâm thức ăn. �ó là lúc m�i ngư�i bắt chước ngài, đến gần ngài, chào ngài. Một ‘đám rước’ đặc biệt!

�ức Phanxicô ngạc nhiên trước trang bìa “Thật đẹp; 50 trang bìa, không phải là ít!�  

Rồi thì chúng tôi đứng trước Nhà Thánh Marta, một tòa nhà hiện đại. Chúng tôi không gặp ai vì chỉ có một vài giám chức làm việc cuối tuần.  Một ngư�i dẫn đư�ng đưa chúng tôi vào căn phòng nh�. Và đúng 4 gi�, �ức Phanxicô mở cửa. Ngài không có thư ký đi theo, cũng không có nhân viên hay hai quản gia theo ngài. Với �ức Phanxicô, ngư�i đến từ Thế giới Mới, không có chuyện quỳ hay hôn nhẫn giáo hoàng. Chỉ cúi nhẹ đầu biểu hiệu sự tôn kính. Ngài đi đôi giày cũ, áo chùng để lộ chiếc quần đen của tu sĩ Dòng Tên. Ngài tiến v� chúng tôi. Tôi nói với ngài bằng tiếng �, giới thiệu nhóm nhà báo Paris Match với ngài và tặng ngài chai sâm-banh. “Kính �ức Thánh Cha, để cha kỷ niệm sinh nhật của chúng con với các bạn của cha�. Chỉ để đùa. Cha nhắc chúng tôi nhớ, theo truy�n thống thì một tu sĩ Dòng Biển �ức là ngư�i phát minh ra rượu sâm banh, sau đó cha để chai rượu trên chiếc bàn thấp. Tôi xin phép ngài: “Kính cha, chúng ta có thể thay đổi căn phòng, căn phòng này hơi buồn và không có nhi�u chỗ… – Tôi có nhi�u gi��, ngài vui vẻ trả l�i để trấn an chúng tôi.

Ngài đưa chúng tôi qua phòng tiếp tân, tôi giới thiệu cho ngài bức hình 50 trang bìa. Ngài thốt lên: “Thật đẹp; 50 trang bìa, không phải là ít!� Ngài chăm chú nhìn, ngài không tìm ba tấm hình của mình. Tôi chỉ cho ngài nhưng rõ ràng ngài để ý đến các tấm hình khác, nhất là hình của �ức Phaolô-VI, ngài nói, “đó là ngư�i bạn tuyệt v�i của nước Pháp�. Ngài vui đùa làm bài toán: “Khi t� báo của các bạn ra đ�i, tôi mới 12 tuổi rưỡi!� rồi ngài ôm tài liệu trong tay, đến bàn ngồi và xin tôi ch�n cây bút, ngài nói: “Cha viết tiếng � hay tiếng Tây Ban Nha? – Tr�ng kính cha, xin tùy cha quyết định. – Tiếng Tây Ban Nha là tiếng mẹ đẻ của cha.� Và ngài bắt đầu viết. “Tôi nhận ra, tôi tự nhiên chuyển từ tiếng Tây Ban Nha sang tiếng �!� Kết quả: “Chúc mừng sinh nhật 70 năm báo Paris Match với l�i chúc tốt đẹp nhất của tôi và phép lành của tôi. Thân mến.�

Ngài cho tôi biết vì sao ngài không đến Paris khi Nhà th� �ức Bà bị cháy. “Dù khi tổ chức Nhà nước Hồi giáo tấn công vào các nhà th�, tôi mạnh mẽ lên án các hành động khủng bố, cầu nguyện cho các nạn nhân, các gia đình và toàn cộng đoàn kitô, nhưng tôi không đi đến. Giáo hoàng áp dụng cùng nguyên tắc cho m�i nơi. Tôi đã giải thích cho tổng thống Macron và ông đã hiểu.�

Ngài đi ra với bước chân quả quyết, rồi ngài trở lại với chiếc m� đay, một tràng chuỗi cho em bé

Tôi nhân cơ hội để h�i có ngày nào đó, ngài sẽ đến thăm đất nước tôi không. “Tôi sẽ suy nghĩ… Tôi thích đi nhưng cho đến bây gi�, tôi còn nhi�u ưu tiên khác. A! Teresina!� Mắt ngài sáng lên, Thánh Têrêxa Lisiơ là vị một trong các thánh ngài yêu kính. Tôi nói tiếp: “Tr�ng kính �ức Thánh Cha, vì sao ở đây có bức ảnh �ức Mẹ Tháo gỡ nút thắt?� – Bức này là bản sao của Schmidtner. Bản gốc ở một nhà th� ở Bavaria. Quý vị biết sự tích bức tranh này không? – Dạ ít biết. Xin cha kể cho chúng con. – Có rất nhi�u nút thắt trong đ�i sống: nút thắt trong đ�i sống hàng ngày, trong gia đình, chung quanh chúng ta… Quan tr�ng là phải gỡ nút thắt cho được, vì vậy tôi thích bức tranh �ức Mẹ gỡ nút thắt với ân sủng. – Còn tượng �ức Mẹ thinh lặng giữa hai thang máy của dinh tông tòa? – Tôi đặt ở đó vì đó là một biểu tượng mạnh. Biết im lặng, tránh nhi�u chuyện; khi chúng ta nói v� ngư�i khác, chúng ta thư�ng hay nói xấu và như thế là hủy hoại h�. Tốt hơn là ki�m chế không nên bình phẩm v� ngư�i khác. Quý vị ở đây, tôi lên phòng lấy quyển sách nh� v� �ức Mẹ thinh lặng để quý vị xem.� Chính lúc này, tôi tặng ngài một tác phẩm v� Thánh Têrêxa Lisiơ.

Ngài nói một vài câu bằng tiếng Pháp. “Tôi h�c tiếng Pháp ở Trung tâm Văn hóa Pháp khi còn nh� nhưng bây gi� tôi quên hết rồi. – Có thể, nhưng cha phát âm hay.� Ngài có vẻ ngạc nhiên. Tôi kể cho ngài cha tôi là ngư�i vùng Piémont, ông nói tiếng địa phương, ngài nói: “�ây là tiếng của bà nội tôi.� Sau đó là cuộc nói chuyện riêng. Ngài quan sát “hộp ánh sáng� của nhiếp ảnh gia. Không có gì l�t ra kh�i mắt của ngài. “Thật đặc biệt, cái này hình tròn! – Tr�ng kính �ức Thánh Cha, Virginie rất sợ cuộc hẹn hôm nay rơi vào ngày bà ấy làm bà ngoại. – Bà là bà rồi sao! Tôi sẽ đi tìm một món quà cho cháu của bà, cháu tên gì?� Ngài ra kh�i phòng, ngài v� phòng ngài rồi trở lại với một m�-đay, một tràng chuỗi trên tay, một quyển sách v� �ức Mẹ thinh lặng để tặng mỗi chúng tôi, còn riêng tôi ngài tặng tập thơ vùng Piémont yêu quý của ngài và các bài viết của ngài v� Âu châu. Chúng tôi hài lòng. 

Ở tuổi 82, ngư�i mục tử của Giáo hội đối diện với hàng loạt tai tiếng

Chúng tôi ấn tượng trước sức sống của ngài… đã 82 tuổi, ngư�i mục tử của Giáo hội hoàn vũ đối diện với các tai tiếng hàng loạt. Các vụ ấu dâm, ti�n bạc dơ bẩn của các hồng y, các giám mục, các linh mục trên năm châu lục, các nữ tu nạn nhân các vụ lạm dụng tình dục… Ngài ôm vào và tiếp tục vạch con đư�ng của mình. Thực tiễn hơn giáo đi�u, ngài muốn cải cách Giáo hội, ngài muốn Giáo hội khiêm tốn hơn, minh bạch hơn, ít tập trung hơn, dành nhi�u chỗ hơn cho các hội đồng giám mục địa phương. Có tham v�ng đơn giản hóa các cấu trúc không được mến chuộng này – các ban bộ, các hội đồng cố vấn – thêm nữa ưu tiên của chủ quy�n là tuyệt đối, ngài đòi h�i kết quả. Ngay từ đầu, ngài đã không nhân nhượng với giáo tri�u. Mỗi hồng y đ�u giữ trong đầu bài phát biểu không thương xót, v� hình thức cũng như nội dung ngài đ�c ngày 22 tháng 12 năm 2014 ở phòng Clémentine, ngài kê ra 15 căn bệnh trong chính quy�n Giáo hội, buộc các hồng y phải xét mình triệt để. �au đớn cho các hoàng tử của Giáo hội; nhưng ngược lại, với chúng tôi thì ngài không ngừng gây ngạc nhiên.

Vài ngày trước khi phát hành số báo lịch sử này, các nhà Vatican h�c đã tháp tùng �ức Phanxicô trên chuyến bay đi Rumani. V� phần tôi, đây là chuyến đi thứ 24 bên cạnh ngài, luôn là một cuộc phiêu lưu tuyệt v�i. Dù phải dậy rất sớm và có lịch làm việc mệt m�i, �ức Phanxicô dư�ng như tỉnh táo hơn chúng tôi. Chú ý, lắng nghe các câu h�i trên độ cao 10 000 mét, vẻ như trong trắng ngây thơ, nhưng ngài là một trong các nhân vật nắm vững thông tin nhất trái đất.

Tập trung như một vận động viên cấp cao, phản xạ của một lãnh đạo quen với đám đông, ngài nhìn suốt đàng sau ca-bin, trả l�i cho chúng tôi không e dè, lần này ngài nói v� Âu châu: “Châu Âu phải nói, châu Âu không được nói: ‘Chúng tôi đoàn kết và tùy thuộc vào Bruxelles để tiến lên.’ Chúng ta tất cả đ�u có trách nhiệm với Liên hiệp Âu châu. […] Sự thay thế ban lãnh đạo không phải là một cử chỉ lịch sự, đó là biểu tượng của trách nhiệm mà mỗi nước phải có trên Âu châu. […] Nếu Âu châu không chú tâm nhìn các thách thức của tương lai thì Âu châu sẽ khổ, sẽ bị hạ thấp. […] Âu châu cần nhìn lại căn tính riêng của mình, vượt lên các chia rẽ, các biên giới. […] Hãy nghĩ v� Âu châu bị chia cắt giữa hai thế chiến. Chúng ta hãy rút tỉa bài h�c Lịch sử: thêm một lần nữa, con ngư�i là loài động vật duy nhất rơi hai lần vào một lỗ.�

Lịch sự tế nhị, �ức Phanxicô không bao gi� nhìn đồng hồ, dù chỉ thoáng qua

Là nhà báo được ủy nhiệm của Vatican từ 23 năm nay, tôi luôn xúc động mạnh khi đứng trước �ức Thánh Cha. Nếu ngư�i áo trắng luôn bắt ánh sáng thì sự gần gũi này khi nào cũng có những ngạc nhiên. Và còn nhi�u hơn với �ức Phanxicô. Ngài đã làm cho tôi xúc động ngay ngày hôm sau ngài được bầu ch�n, khi ngài nhìn thẳng vào mắt của những ngư�i vô gia cư, ngư�i di dân, h� tạm trú trong các thùng giấy trước văn phòng báo chí. Tôi thấy h� đứng dậy đầu ngẫng lên với phẩm giá. Nh� h�, tôi hiểu đã có một cái gì khác xảy ra với tu sĩ Dòng Tên đã từng phục vụ những ngư�i sống bên l� ở Achentina. Ở Vatican cũng vậy, chắc chắn ngài sẽ “hành ngh�� một cách khác, trước hết là với những ngư�i “sống ở ngoại vi� mà ngài không ngừng lên tiếng “loại b� ngư�i di dân là dấu hiệu của một sự xuống dốc đạo đức�.

Lịch sự tế nhị, ngài không bao gi� nhìn đồng hồ dù chỉ thoáng qua trong ba mươi lăm phút qua nhanh này. Với gi�ng nói êm dịu, một cách thiện cảm ngài nói tiếng � thư�ng chêm vào một vài cụm từ Tây Ban Nha, ngài truy�n ni�m vui cho chúng tôi, làm cho chúng tôi quên đi chúng tôi đang ở trước mặt nhà lãnh đạo thiêng liêng của 1,313 tỷ ngư�i công giáo.

�ức Thánh Cha tự tay mở cửa, để ý tắt đèn. Chúng tôi cùng đi qua hành lang rộng dẫn đến thang máy. Ngài cư�i và thân tình chào chúng tôi “Adiós!�. Một truy�n thống cổ xưa quy định trên văn thư do giám mục giáo phận Rôma gởi đi, bên mặt bì thư có chữ “F.R.�, “Felicemente Regnante� (Hạnh phúc cai trị). Khi từ giã �ức Phanxicô, tôi nghĩ công thức giao tiếp này thực sự áp dụng cho ngài.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn