Câu chuyện cá»§a Manuel CubÃas – Jean Charles Putzolu
Các công ty Ä‘a quốc gia thưá»ng coi thưá»ng những nước gá»i là thế giá»›i thứ ba bằng cách chiếm Ä‘oạt tà i nguyên cá»§a há». Cuá»™c đấu tranh cá»§a những ngưá»i nông dân và ngưá»i dân bản địa chống lại những gã khổng lồ nà y dưá»ng như luôn thất bại như là định mệnh. Pablo Fajardo, từ nông dân đến luáºt sư, đã đảo ngược dòng chảy nà y.
Những từ như nghèo đói, ná»— lá»±c, dấn thân đã trở nên má»™t phần căn bản là m nên lịch sá» châu Mỹ Latinh. Nhiá»u ngưá»i nÆ¡i đây đã đặt niá»m tin và o thà nh quả cá»§a sá»± dấn thân nên hỠđặt cả cuá»™c sống từng ngà y cá»§a há» và o đó để biến ước mÆ¡ thà nh hiện thá»±c cho đất nước cá»§a há» hoặc cho cá»™ng đồng địa phương cá»§a há». Pablo Fajardo là má»™t trong những trưá»ng hợp như thế. Tình yêu cá»§a anh dà nh cho con ngưá»i và vùng đất cá»§a anh đã khiến anh trở thà nh má»™t luáºt sư và bảo vệ 30.000 cư dân cá»§a rừng Amazon, để chống lại gã khổng lồ ngà nh dầu khà bị cáo buá»™c gây ô nhiá»…m. Năm 2011, công ty Texaco-Chevron đã bị tuyên án phải trả 9 tá»· đôla để khắc phục những thiệt hại xã há»™i và môi trưá»ng.
Một gia đình nghèo
Pablo sinh ra tại má»™t là ng quê trên bá» biển Ecuador, từ má»™t gia đình nông dân trong Ä‘iá»u kiện đói nghèo cùng cá»±c. Äiá»u kiện sống nà y đã đẩy chÃn anh em Pablo cùng vá»›i cha mẹ tìm kiếm công ăn việc là m xa nhà , tại vùng Amazon. Má»™t thế giá»›i hoà n toà n má»›i đối vá»›i cáºu bé Pablo: “Amazon trà n đầy thần thái, nhẹ nhà ng, đầy hương vị, đầy nhiệt, nước, côn trùng và động váºt, nói ngắn gá»n là trà n đầy sức sốngâ€. Sau đó, anh phát hiện má»™t khu rừng khác: “má»™t Amazon khác bị ô nhiá»…mâ€. Sá»± tương phản nà y đã là m thay đổi váºn mệnh Ä‘á»i anh.
Vì lý do kinh tế, không ai trong số anh em cá»§a Pablo có thể há»c đến đại há»c. ChÃnh cái nghèo đã quyết định ai có thể và không thể há»c. Rồi Pablo đã nháºn được sá»± há»— trợ cá»§a ngưá»i dân, cá»§a các cha Dòng Phanxicô Capuchin và cá»§a má»™t số là ng. Má»i ngưá»i đã trở nên má»™t nÆ¡i nâng đỡ lạ thưá»ng cho anh ta, cả vá» kinh tế lẫn tinh thần.
Chuyển đến Amazon
Äối vá»›i những ngưá»i Ecuador tìm kiếm việc là m thì phÃa bắc mở ra nhiá»u cÆ¡ há»™i hÆ¡n. Thế là năm 14 tuổi, Pablo bắt đầu là m công việc đầu tiên cho má»™t công ty phát triển cây cá» châu Phi, sau đó cho má»™t công ty dầu má». Trong thá»i gian rảnh rá»—i, anh tham gia giáo xứ do các Cha Phanxicô Capuchin coi sóc. Giống như nhiá»u ngưá»i, anh là m rất nhiá»u nhưng lại được nháºn đồng lương Ãt á»i. Anh nói: “tôi đã nháºn ra có quá nhiá»u bất công và bóc lá»™tâ€.
Hai năm sau khi đến Amazon, vá»›i sá»± há»— trợ cá»§a giáo xứ và ngưá»i dân, Pablo đã láºp má»™t ban bảo vệ nhân quyá»n. “Chúng tôi là m Ä‘iá»u đó vì đã có nhiá»u trưá»ng hợp vi phạm nhân quyá»n đối vá»›i ngưá»i bản địa, vá»›i phụ nữ, nông dân và ngưá»i da Ä‘en. Há» không có ai để cáºy nhá» giúp đỡ.â€
Nháºn ra Æ¡n gá»i
ÄÆ°á»£c đặt là m trưởng ban, Pablo, mưá»i sáu tuổi, Ä‘i từ là ng nà y sang là ng khác vá»›i các cha Capuchin, để thu tháºp lá»i khai trá»±c tiếp vá» các vi phạm há» phải chịu. Và khi anh Ä‘i cùng các nạn nhân đến chÃnh quyá»n để khiếu kiện, thì câu trả lá»i nháºn được luôn luôn giống nhau: hỠđỠnghị Ä‘i tìm má»™t luáºt sư. “Thá»±c tế là và o thá»i Ä‘iểm đó không có luáºt sư nà o muốn giúp chúng tôi. Má»™t ngà y ná» tôi tá»± nhá»§: mình sẽ trở thà nh má»™t luáºt sư.†Nhưng tiá»n không đủ để chi trả cho việc há»c. Các cha Capuchin, Pedro José, José MarÃa và Charlie Azcona, cách nà o đó đã trở nên ngưá»i thân trong gia đình thứ hai cá»§a Pablo, đã quyên góp từ nhiá»u ngưá»i. Do đó, Pablo có thể Ä‘i há»c, tốt nghiệp và trở thà nh má»™t luáºt sư. Nhưng chặng đưá»ng gặp lắm chông gai.
Giá cá»§a sá»± thá»a hiệp
Pablo kể má»™t câu chuyện đánh dấu cuá»™c Ä‘á»i cá»§a anh: Má»™t lần ná», má»™t công ty dầu khà hoạt động trong khu vá»±c muốn thá»±c hiện các kiểm tra địa chấn. Những ngưá»i thợ đã và o khu vá»±c mà không quan tâm đến nông dân và tà i sản cá»§a há». Pablo đứng ra bênh vá»±c nông dân. Và để trả thù, công ty đã sa thải những ngưá»i thợ và đổ lá»—i cho anh luáºt sư trẻ. Những ngưá»i thợ đã muốn xá» anh, nhưng cuối cùng, hỠđã hiểu được vấn đỠvà cùng theo anh trong cuá»™c chiến pháp lý chống lại công ty.
Năm 2004, sau má»™t thá»i gian bị đà n áp và đe dá»a, má»™t ngưá»i anh cá»§a Pablo đã bị tra tấn dã man đến chết. Gia đình cá»§a Pablo đã được đưa Ä‘i má»™t nÆ¡i xa để đảm bảo an toà n. Và bản thân anh, trong nhiá»u tháng, không thể ngá»§ hai đêm liên tiếp ở cùng má»™t nÆ¡i. Sá»± tháºt, nạn nhân không phải là anh trai, mà chÃnh là Pablo. Những kẻ ám sát đã bị nhầm lẫn. Các mối Ä‘e dá»a vẫn chưa kết thúc. Anh nói: “Má»—i tối, tôi cảm Æ¡n Chúa vì tôi được sống thêm má»™t ngà y nữa. Và o buổi sáng, tôi cầu nguyện: Lạy Chúa, xin bảo vệ con để con có thể tiếp tục sốngâ€.
Liên hệ gắn chặt với Amazon
“Sau ba mươi năm, tôi đã nháºn ra rằng tôi đã há»c và vẫn còn tiếp tục há»c từ ngưá»i dân bản địa. Há» có rất nhiá»u Ä‘iá»u để dạy cho nhân loại. Ngưá»i bản địa cá»§a Amazon là các thư viện lưu độngâ€, Pablo mỉm cưá»i nói. Năm 2003, khi phiên tòa xét xá» chống lại công ty Chevron bắt đầu ở Ecuador, vùng Lago Agrio, dân chúng ra đưá»ng má»—i ngà y để biểu tình. Những ngưá»i già không bao giá» mang già y. Má»™t thanh niên Mỹ đến tham dá»± phiên tòa đã hết sức ngạc nhiên khi thấy nhiá»u ngưá»i Ä‘i chân đất. Trong sáu tháng, anh đã gom góp được năm ngà n đôi già y và gá»i cho những ngưá»i thổ dân nà y, tuy nhiên, há» cÅ©ng chẳng mang. Thá»±c tế, những ngưá»i già lão không Ä‘i già y không phải vì há» nghèo, nhưng vì chiếc già y là m đứt sá»± liên kết giữa ngưá»i và đất.
Trưá»ng hợp công ty Texaco-Chevron
Trong vụ án, ngưá»i bản địa cùng luáºt sư cá»§a hỠđã đưa ra bằng chứng vá» sá»± ô nhiá»…m đất và nước do những chất thải độc hại và dư lượng từ việc khai thác dầu thô. Chất thải há»§y diệt cá, động váºt rừng và ngưá»i dân bản địa. Äối diện vá»›i thảm kịch môi trưá»ng nà y, ngưá»i dân cảm thấy bất lá»±c vì không biết phải đối phó vá»›i gã khổng lồ dầu má» nà y như thế nà o. Dưá»ng như ngay cả nhà nước cÅ©ng không bảo vệ quyá»n cá»§a ngưá»i bản địa hoặc thông báo cho há» biết vá» những háºu quả tiêu cá»±c do chúng gây ra.
Pablo giải thÃch rằng trưá»ng hợp công ty Texaco-Chevron thể hiện sá»± thiếu hiểu biết nghiệm trá»ng và thiếu tôn trá»ng đối vá»›i các dân tá»™c tổ tiên ở đây. Äồng thá»i, vụ án cÅ©ng cho thấy sá»± kiên cưá»ng đấu tranh cá»§a các dân tá»™c nà y vì quyá»n lợi cá»§a há». “Äiá»u quan trá»ng là nhìn xem cách chúng tôi thá»±c hiện để duy trì sá»± Ä‘oà n kết trong cuá»™c đấu tranh. Sáu dân tá»™c bản địa vá»›i ngôn ngữ, truyá»n thống, phong tục và lãnh thổ khác nhau đã cùng nhau đấu tranh.†Nhiá»u ngưá»i bản địa đã không đủ may mắn để có thể há»c táºp. Giống như cha cá»§a Pablo, nhiá»u ngưá»i không biết Ä‘á»c hoặc viết. Há» không tin các tà i liệu bằng văn bản lắm, nhưng coi trá»ng giá trị cá»§a lá»i nói. Cha cá»§a Pablo thưá»ng nói Ä‘iá»u nà y khi các con ông còn nhá»: “tá» giấy có thể bị xé. Còn lá»i nói thì khôngâ€. Ngà y nay má»i thứ đã thay đổi, má»i thứ phải được ghi chép thà nh văn bản, ký tên, đóng dấu. Không có văn bản chÃnh thức, lá»i nói không còn giá trị. Äể bảo vệ những ngưá»i thổ dân bản địa, Pablo là cầu nối giữa lá»i nói cá»§a anh, được dạy cho ngưá»i thổ dân và án văn được viết trong các phiên toà xét xá» công ty Texaco-Chevron.
Tại Amazon, cuá»™c sống cá»§a các dân tá»™c và các thế hệ tương lai Ä‘ang bị Ä‘e dá»a: “Có lẽ, nhiá»u ngưá»i ở Mỹ, Châu Âu hoặc những nÆ¡i khác trên thế giá»›i không nháºn ra Amazon có ý nghÄ©a thế nà o đối vá»›i thế giá»›i và hà nh tinh. Cuá»™c sống cá»§a các thế hệ tương lai Ä‘ang bị Ä‘e dá»aâ€. Những lá»i kết luáºn cá»§a Pablo Fajardo, má»™t nông dân đã trở thà nh luáºt sư cá»§a và cho ngưá»i dân, mang lại hy vá»ng cho ngưá»i thổ dân: “cả thế giá»›i lắng nghe chúng taâ€.
Câu chuyện vá» Pablo Fajardo đã được xuất bản thà nh má»™t truyện tranh do nhà xuất bản Pháp “Les arènes”. Phiên bản tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha Ä‘ang được chuẩn bị xuất bản.







