Vì sá»± can thiệp cá»§a nhà cầm quyá»n trong các sứ vụ truyá»n giáo và vấn đỠchiếm đất ở Tân Thế Giá»›i đã khiến thổ dân da đỠnổi dáºy và Giáo Há»™i đã mất Ä‘i các nhà truyá»n giáo hăng say. Là ngưá»i cùng thá»i vá»›i Chân Phước Junipero Serra và trong thá»i gian cuá»™c Cách Mạng Hoa Kỳ, Phanxicô Garcés sinh ở Tây Ban Nha năm 1738, và ngà i gia nháºp Dòng Phanxicô ở đây.
Sau khi thụ phong linh mục năm 1763, ngà i được sai đến Má»… Tây CÆ¡. Năm năm sau, ngà i được bổ nhiệm vá» San Xavier del Bac gần Tucson, Hoa Kỳ, là má»™t trong các trung tâm truyá»n giáo do các cha dòng Tên đã thà nh láºp trước đây trong tiểu bang Arizona và New Mexico, mà sau đó, và o năm 1767, các cha dòng Tên đã bị trục xuất ra khá»i phần lãnh thổ thuá»™c quyá»n kiểm soát cá»§a vua Tây Ban Nha ngưá»i Công giáo.Ở Arizona, Cha Phanxicô là m việc cho các thổ dân da đỠngưá»i Papago, Yuma, Pima và Apache. Công cuá»™c truyá»n giáo đã đưa ngà i vượt qua rặng Grand Canyon và đến tiểu bang California.Cha Palou, ngưá»i cùng thá»i vá»›i cha Garcés, viết lại rằng cha Garcés được ngưá»i thổ dân rất quý mến, và ngà i sống vá»›i há» trong má»™t thá»i gian lâu mà không bị nguy hại gì. Há» thưá»ng Ä‘em thá»±c phẩm cho ngà i và má»—i khi gặp ngà i, há» thưá»ng chà o “Vạn Tuế Ãức Giêsu,†là câu tung hô mà ngà i đã dạy cho há».Ãể bảo vệ các thổ dân tân tòng, các nhà truyá»n giáo Tây Ban Nha dá»± định xây cất các trung tâm truyá»n giáo cách biệt vá»›i nÆ¡i trú đóng cá»§a binh lÃnh và thá»±c dân Tây Ban Nha. Nhưng quan chỉ huy ở Má»… Tây CÆ¡ quyết định rằng hai trung tâm truyá»n giáo dá»c theo sông Colorado, là Trung Tâm San Pedro y San Pablo và Trung Tâm La PurÃsima Concepcion, phải là nÆ¡i chung đụng giữa binh lÃnh và thổ dân.Má»™t cuá»™c nổi dáºy cá»§a ngưá»i Yumas chống vá»›i binh lÃnh Tây Ban Nha đã khiến các tu sÄ© Juan Diaz và Matias Moreno từ trần ở Trung Tâm San Pedro y San Pablo. Các cha Phanxicô Garcés và Juan Barreneche bị giết ở Trung Tâm La PurÃsima Concepcion.
Trong thế ká»· 18, các thổ dân vùng Tây Nam Hoa Kỳ coi đạo Công Giáo và quyá»n lá»±c Tây Ban Nha là má»™t. Khi há» muốn loại bá» quyá»n lá»±c thì tôn giáo má»›i cÅ©ng phải ra Ä‘i. Chúng ta có dám chấp nháºn những biến cải có thể chấp nháºn được vỠđức tin Công Giáo cá»§a các dân tá»™c khác không? Chúng ta có bá»±c mình vá» những phong tục cá»§a ngưá»i Công giáo trong các ná»n văn hóa khác không? Chúng ta có coi gương mẫu Ä‘á»i sống cá»§a chúng ta là má»™t đóng góp cho công cuá»™c truyá»n giáo không?
Trong chuyến tông du Phi Châu năm 1969, Ãức Giáo Hoà ng Phaolô VI nói vá»›i 22 ngưá»i Uganda tân tòng rằng “Trở nên má»™t Kitô Hữu là điá»u tốt nhưng không luôn luôn dá»… dà ng.â€
HÄÄM

