�ạo đức trong chua cay, mối nguy của những ngư�i tốt lành và thành tín

Trong một tuyệt tác viết v� ân sủng, Piet Fransen đ� nghị chúng ta làm một trắc nghiệm xem mình hiểu v� ân sủng đến mức như thế nào bằng cách  xem phản ứng của chúng ta với câu chuyện sau:

Hãy tưởng tượng một ngư�i, suốt đ�i hoàn toàn không quan tâm gì đến Thiên Chúa hay đạo đức. Ông ích kỷ, chối b� hết m�i giới răn, m�i chuyện tôn giáo, căn bản ông chỉ mưu cầu khoái lạc cho riêng mình với rượu, tình dục, ca hát. Rồi, chỉ vài gi� trước khi chết, ông hối hận vì sự vô trách nhiệm của mình, chân thành xưng tội, đón nhận các bí tích của Giáo hội, và chết với sự trở lại này.

Phản ứng bộc phát của chúng ta với câu chuyện này là gì? Chẳng phải là tuyệt v�i khi ông được ơn trở lại trước khi chết không? Hay, suy nghĩ của chúng ta là: Kẻ ăn mày may mắn! Ông ra đi cùng với ơn đó! Ông có đủ m�i khoái lạc mà vẫn vào thiên đàng!

Nếu chúng ta có cảm giác này, dù chỉ một lúc, thì có nghĩa chúng ta chưa bao gi� hiểu được sâu sắc khái niệm ân sủng. �úng hơn, chúng ta như ngư�i anh của đứa con hoang đàng, chúng ta vẫn xem cuộc sống ngoài căn nhà của Chúa vẫn tr�n vẹn hơn cuộc sống trong nhà Chúa, chúng ta vẫn làm những việc tốt lành nhưng vì bổn phận cay đắng, trong lòng thầm ghen với những ngư�i vô đạo đức. Nhưng, nếu thật như thế, chúng ta hẳn phải muốn tốt cho mình. �ây là một mối nguy riêng của những ngư�i tốt lành và thành tín.

Chính Chúa Giêsu đã chỉ ra đi�u này trong dụ ngôn v� những ngư�i làm công trong vư�n nho. Dụ ngôn này nhắm để trả l�i một câu h�i của thánh Phêrô. Thay mặt các môn đệ khác, thánh Phêrô h�i Chúa Giêsu h� sẽ được phần thưởng nào cho lòng trung tín của h�. Chúa Giêsu trả l�i bằng cách kể cho h� nghe câu chuyện v� ngư�i chủ vư�n nho giàu có và rộng rãi, ông ra chợ từ sáng sớm để kiếm ngư�i làm việc cho mình. Ông mướn vài ngư�i buổi sáng sớm, hứa cho h� ti�n lương cao, rồi tiếp theo lại mướn thêm những ngư�i khác, mỗi nhóm vào làm việc cách nhau vào gi�, và đến cuối ngày chỉ một gi� trước khi hết việc, ông lại mướn vài ngư�i khác nữa. Rồi ông bảo ngư�i quản lý trả cho tất cả m�i ngư�i một ngày công. �i�u này làm cho những ngư�i đã làm suốt ngày cảm thấy có cái gì chua cay trong lòng. H� kiện: “Thế này là không công bằng! Chúng tôi làm việc cả ngày, chịu nắng nôi thiêu đốt, còn nhóm làm cuối cùng chỉ làm có một gi� mà thôi. Như thế là bất công khi h� nhận ti�n lương giống chúng tôi!� Ngư�i chủ vư�n rộng rãi, rõ ràng là hình ảnh của Thiên Chúa, nhẹ nhàng trả l�i: “Bạn à, bạn đã chẳng đồng ý với mức lương này rồi hay sao? �ồng lương này không xứng hay sao? Hay bạn đang ghen tỵ và nổi giận vì tôi quá hào phóng?�

Chúng ta nên nhớ câu chuyện này là câu trả l�i của Chúa Giêsu cho thánh Phêrô… và, qua đó, cũng là cho tất cả ngư�i ngay lành đang chịu đựng nắng nôi cực nh�c v� mặt đạo đức và tôn giáo. Và Chúa Giêsu cam đoan với chúng ta rằng, chúng ta sẽ được nhận lãnh rất nhi�u khi làm việc đổ mồ hôi như thế. Nhưng, dụ ngôn cũng nói rõ, ở đó có một cái bẫy: �ơn giản là, chúng ta sẽ được thưởng thiên đàng, và đó là tuyệt v�i vinh phúc, nhưng, có một cái bẫy, là chúng ta có thể có m�i thứ nhưng chẳng vui vẻ hưởng dùng được cái gì, vì chúng ta đang chăm chăm xem ngư�i khác sẽ được nhận lãnh bao nhiêu!

Thỉnh thoảng trong những buổi giảng tĩnh tâm cho các linh mục và tu sĩ, tôi nhấn mạnh điểm này một cách sinh động hơn. Tôi muốn h� cân nhắc một kịch bản như thế này: Hãy tưởng tượng, bạn sống cả đ�i trung tín với l�i khấn độc thân, cũng là một hình thức chịu nắng nôi thiêu đốt, khi bạn lên thiên đàng, ngư�i đầu tiên bạn gặp là ông Hugh Hefner, ngư�i sáng lập tạp chí khiêu dâm Playboy. Quá sốc, bạn kiện lên Chúa: “Làm sao mà ông này lại ở đây? Thật là bất công, cuộc sống của ông và cuộc sống của con!� Và Thiên Chúa, ngư�i chủ vư�n quá đỗi rộng rãi, nhẹ nhàng trả l�i: “Con à, chẳng lẽ con không đồng ý cuộc sống độc thân sao, chẳng lẽ thiên đàng không phải là nơi tuyệt diệu cho con hay sao? Hay bạn đang ghen tỵ và nổi giận vì cha đã quá hào phóng?� Và phản ứng của những bậc thánh đích thực sẽ rất khác biệt, như ngư�i cha nhân hậu, h� sẽ vui sướng chạy đến ôm ngư�i đó và nói: “Tôi quá sức vui mừng khi anh đã làm được đi�u này!�

Thomas Halik, văn sỹ ngư�i Tiệp, cho rằng một trong những lý do mà nhi�u ngư�i trên thế giới quay lưng với các giáo hội là vì h� thấy chúng ta là những “ngư�i đạo đức đầy lòng chua cay�, ngư�i anh cả của đứa em oang đàng, chỉ biết giữ đạo, giữ đức hạnh vì bổn phận, nhưng trong lòng chua cay, và vì lòng ghen tỵ che giấu trong lòng, đi chỉ trích những ai không sống như mình. Hơn trăm năm trước, Nietzsche đã lên tiếng tố cáo gần như thế.

�áng buồn thay, l�i tố cáo này đúng, và không chỉ là đúng một chút mà thôi. Chúng ta quá thư�ng xuyên là ngư�i đạo đức đầy lòng chua cay, ngấm ngầm ghen tỵ với những ngư�i vô luân và phê phán thế giới này vì lòng mình đầy chua cay. �ó chính là mối nguy riêng của những ngư�i tốt lành và trung tín. Thánh Phêrô và các tông đồ tiên khởi đã phải đấu tranh với chuyện này. Như thế thì làm sao chúng ta tránh được mối nguy đó?

Chúng ta không thể tránh kh�i tình trạng nguy hiểm này, nhưng chúng ta cần phải thành tâm nhìn nhận rằng, cho dù chúng ta có thật sự tốt lành và thành tín, thì còn lâu chúng ta mới là những vị thánh cho tr�n.(Ronald Rolheiser,)

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn