��i tu và thế tục

Tư tưởng phân lằn ranh giữa đ�i tu và đ�i thế tục đã có nguồn gốc th�i xa xưa, khi xã hội con ngư�i bắt đầu có xu hướng phân chia lao động. Một nhóm ngư�i có h�c thức được ch�n để cai quản; một nhóm khác là bộ phận lo lao động để cung cấp thức ăn cho m�i ngư�i; một nhóm khác nữa có sức mạnh thể lý trở thành nhóm lo bảo vệ cộng đồng kh�i bạo lực trong nội bộ cũng như kh�i sự xâm lược của ngoại bang. Trong tất cả những nhóm này, sẽ có một số ngư�i được cho là có khả năng giao tiếp với thần linh, phụ trách những vấn đ� tế tự. H� đóng vai trò như trung gian giữa thần và ngư�i. Một cách tự nhiên, nhóm ngư�i này trở thành một phần trong bộ máy lãnh đạo, chăm lo đ�i sống tâm linh cho ngư�i dân. Những ngư�i khác trong cộng đoàn phải dành cho h� một chỗ đứng quan tr�ng và một sự tôn kính đặc biệt, bởi nếu không, sẽ chẳng có ai cầu khẩn thần linh cho mình. Các tư tế được xem là “ngư�i của thần�. Xúc phạm h� là xúc phạm đến thần. Ngư�i ta có thể làm m�i thứ, nhưng chẳng ai dám làm đi�u gì có lỗi với thần linh. Sự phân cực càng trở nên rõ ràng khi h�c thuyết nhị nguyên ra đ�i: phân chia giữa thân xác với linh hồn, giữa đi�u thiêng liêng với đi�u phàm tục.

Khi ngư�i ta đ� cao đ�i tu thì cũng đồng th�i có một thái độ “hạ thấp� dành cho đ�i thế tục, những ngư�i bị gán cho cái tên “sống ngoài đ�i�. Trong nhi�u n�n văn hoá, một cái nhìn phân cực dành cho ơn g�i dâng hiến và ơn g�i thế tục vẫn còn tồn tại. Khi lược lại lịch sử đ�i tu, chúng ta đã biết rằng sở dĩ th�i xưa có nhi�u ngư�i vào sa mạc để tu là vì h� muốn trốn tránh cuộc sống đ�i thư�ng với nhi�u bon chen phức tạp. �ối với h�, đ�i sống gia đình là một cái gì đó khiến cho tâm hồn h� không được thanh tịnh, không thể chuyên tâm để chiêm niệm Thiên Chúa. Cũng không quá khó để ta có thể hiểu được đi�u này. Ngư�i đi tu thì chỉ chăm lo chuyện thiêng liêng; h� đ�c kinh, dự lễ, suốt ngày chỉ hướng đến những đi�u thánh thiêng, chăm lo nhà th� nhà thánh. Trong khi những ngư�i sống cuộc sống thế tục phải làm việc, và trong khi làm việc, h� không sao tránh kh�i những lúc phải dối gian, phải lượn lẹo để kiếm đồng ti�n. Bản thân ngư�i đi tu tự đ� cao chính mình, và ngư�i sống đ�i thế tục cũng tự hạ thấp mình.

Thái độ này không phải là chuyện bây gi� mới có, hay chỉ tồn tại nơi những ngư�i “phàm phu tục tử� như chúng ta. Ngay từ lúc bình minh của đ�i dâng hiến, nhi�u vị thánh cũng đã có những tư tưởng kiểu nhị nguyên này. Tác phẩm Quy luật của Tôn Sư (The Ruler of Master) cho rằng cần phải có sự phân biệt giữa ngư�i đi tu và ngư�i đ�i trong cách ăn mặc và nói năng: đi tu thì quý giá hơn, sống tiết độ hơn, thánh thiện hơn, tốt lành hơn và là mối lo sợ của ma quỷ; ngư�i đi tu thì làm những việc thiêng liêng còn ngư�i không đi tu thì làm những chuyện thấp hèn. Thánh Biển �ức g�i ngư�i đi tu là những ngư�i sống trung tín với Tin Mừng. Thánh Basiliô m�i g�i những ai muốn đi tu thì phải từ b� những gì cản trở và phải xa tránh luôn cả ngư�i đ�i vì h� không sống gắn kết với Tin Mừng. Với thánh Giêrônimô, hôn nhân là rào cản, khiến ngài không thể toàn tâm toàn ý cho Chúa. �ức Urbano II cũng có ý tương tự khi nói rằng trong Giáo Hội có hai lối sống: một dành cho ngư�i yếu kém, một dành cho ngư�i mạnh mẽ. Cũng có một số ngư�i cho rằng hôn nhân là xấu, là hậu quả của tội. H� chú giải Mt 19,16-22 theo hướng rằng �ức Giêsu nói đến hai bậc sống: ngư�i đi tu được xếp ở bậc hoàn thiện, còn ngư�i không đi tu (ngư�i thanh niên giàu có chỉ giữ luật mà không chịu b� tất cả để theo Chúa) thì chỉ được ơn cứu độ chứ không hoàn thiện.

Thật ra, ơn g�i dâng hiến và ơn g�i thế tục tuy khác nhau v� lối sống nhưng không nên bị xếp bậc theo kiểu cái này hơn cái kia. Không có sự phân biệt gì v� mức độ hoàn thiện giữa ngư�i đi tu và ngư�i đ�i, vì cả giáo dân và giáo sĩ đ�u có nghĩa vụ phải sống hoàn thiện. Luật của Tin Mừng dành cho tất cả m�i ngư�i, không trừ ai. M�i đặc sủng trong Giáo Hội đ�u từ Thiên Chúa mà ra. Các ơn g�i khác nhau trong Giáo Hội thể hiện sự phong phú của Thánh Thần. Thánh Tôma Aquinô cho rằng m�i ngư�i đ�u phải hướng đến sự hoàn thiện, mà sự hoàn thiện hệ ở đức ái, L�i Chúa và bí tích, chứ không phải ở bậc sống. Công đồng Vatican II, trong văn kiện Lumen Gentium, cũng m�i g�i các tín hữu nên hoàn thiện trong ơn g�i của mình. Tất cả đ�u phải cố gắng cộng tác với ơn Chúa, sống theo ý Chúa và phục vụ anh em như �ức Kitô đã làm. Bậc sống chỉ là phương tiện giúp con ngư�i hướng v� Chúa. Tự bản thân nó không phải cùng đích.

Có thể nói, thế tục và dâng hiến là hai cách thức khác nhau thi hành ơn g�i Kitô hữu. Những ngư�i sống đ�i thế tục thì làm việc trong tương quan với những ngư�i khác một cách mạnh mẽ qua mối dây gia đình mà mình tạo lập hay trong môi trư�ng lao động, ngh� nghiệp. H� cùng cộng tác với công trình tạo dựng của Thiên Chúa qua việc sinh sản và giáo dục con cái. H� đáp lại l�i m�i g�i của Thiên Chúa qua ni�m tin, cậy, mến, chu toàn bổn phận hàng ngày, phục vụ Chúa qua những hy sinh cho gia đình, đóng góp tài năng và sức lực để xây dựng xã hội cách trực tiếp nơi môi trư�ng mình sống. Còn ngư�i sống đ�i dâng hiến thì xây dựng tương quan với Chúa như tiêu chí độc nhất kiến tạo đ�i mình. H� ch�n sống độc thân để chỉ lo việc của Chúa và say mê yêu mến Chúa bằng một con tim không chia sẻ. H� biểu lộ giá trị Thiên �ư�ng đang hiện diện trong thế giới này. Bằng lối sống của mình, h� là chứng nhân cho sự sống mới, tiên báo sự phục sinh trong tương lai và vinh quang Nước Thiên Chúa.

Trong tương quan với thế giới bên ngoài, những ngư�i sống đ�i thế tục có nhiệm vụ làm sinh ra những mầm sống mới, tiếp nối công cuộc tạo dựng của �ấng Tạo Hoá. Còn ngư�i sống đ�i dâng hiến thì biểu lộ một sự tự do, cho thấy con ngư�i không bị trói buộc bởi cấu trúc gia đình. H� cũng đóng góp cho sự phong phú của Tạo Hoá qua việc hướng con ngư�i đến những giá trị nhân văn, và mở con ngư�i mình ra, hướng đến sự hiệp thông của đức ái Tin Mừng.

Bởi vậy, đừng bao gi� cho rằng tôi không đi tu nên không cần phải sống tốt, hay tôi đi tu nên tôi thánh thiện hơn ngư�i khác. Tu đi hay không đi tu, không phải chỉ là ch�n lựa xuất phát từ ý muốn cá nhân mình, nhưng trên hết và trước hết, nó là một tiếng g�i từ trên cao. Tự bản thân nó không làm cho ngư�i ta tốt hơn hay xấu đi. Cả ơn g�i thế tục và ơn g�i dâng hiến đ�u cao quý. Sống tr�n vẹn ơn g�i của mình chính là phương thức để nên thánh. Ta vẫn thấy có rất nhi�u vị thánh trong Giáo Hội là những ngư�i bình dân, giản dị, những ngư�i cha, ngư�i mẹ, giáo lý viên, thanh niên thiếu nữ, trẻ em. Trên bình diện thiêng liêng, ta có thể nói thế này: chính bí tích Rửa Tội là cửa ngõ và cũng là n�n tảng cho đ�i sống đức tin và sự nên thánh của chúng ta. Lãnh nhận bí tích Rửa Tội cũng là nhận lãnh l�i m�i g�i đi vào trong sự hiệp thông tr�n vẹn với Thiên Chúa. Nên một với Thiên Chúa là cùng đích của m�i loài thụ tạo, đ�i tu hay đ�i thế tục chỉ là phương tiện (con đư�ng) giúp ta đạt đến cùng đích này.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ

dongten