Tư tưởng phân lằn ranh giữa Ä‘á»i tu và đá»i thế tục đã có nguồn gốc thá»i xa xưa, khi xã há»™i con ngưá»i bắt đầu có xu hướng phân chia lao động. Má»™t nhóm ngưá»i có há»c thức được chá»n để cai quản; má»™t nhóm khác là bá»™ pháºn lo lao động để cung cấp thức ăn cho má»i ngưá»i; má»™t nhóm khác nữa có sức mạnh thể lý trở thà nh nhóm lo bảo vệ cá»™ng đồng khá»i bạo lá»±c trong ná»™i bá»™ cÅ©ng như khá»i sá»± xâm lược cá»§a ngoại bang. Trong tất cả những nhóm nà y, sẽ có má»™t số ngưá»i được cho là có khả năng giao tiếp vá»›i thần linh, phụ trách những vấn đỠtế tá»±. HỠđóng vai trò như trung gian giữa thần và ngưá»i. Má»™t cách tá»± nhiên, nhóm ngưá»i nà y trở thà nh má»™t phần trong bá»™ máy lãnh đạo, chăm lo Ä‘á»i sống tâm linh cho ngưá»i dân. Những ngưá»i khác trong cá»™ng Ä‘oà n phải dà nh cho há» má»™t chá»— đứng quan trá»ng và má»™t sá»± tôn kÃnh đặc biệt, bởi nếu không, sẽ chẳng có ai cầu khẩn thần linh cho mình. Các tư tế được xem là “ngưá»i cá»§a thầnâ€. Xúc phạm há» là xúc phạm đến thần. Ngưá»i ta có thể là m má»i thứ, nhưng chẳng ai dám là m Ä‘iá»u gì có lá»—i vá»›i thần linh. Sá»± phân cá»±c cà ng trở nên rõ rà ng khi há»c thuyết nhị nguyên ra Ä‘á»i: phân chia giữa thân xác vá»›i linh hồn, giữa Ä‘iá»u thiêng liêng vá»›i Ä‘iá»u phà m tục.
Khi ngưá»i ta đỠcao Ä‘á»i tu thì cÅ©ng đồng thá»i có má»™t thái độ “hạ thấp†dà nh cho Ä‘á»i thế tục, những ngưá»i bị gán cho cái tên “sống ngoà i Ä‘á»iâ€. Trong nhiá»u ná»n văn hoá, má»™t cái nhìn phân cá»±c dà nh cho Æ¡n gá»i dâng hiến và ơn gá»i thế tục vẫn còn tồn tại. Khi lược lại lịch sá» Ä‘á»i tu, chúng ta đã biết rằng sở dÄ© thá»i xưa có nhiá»u ngưá»i và o sa mạc để tu là vì há» muốn trốn tránh cuá»™c sống Ä‘á»i thưá»ng vá»›i nhiá»u bon chen phức tạp. Äối vá»›i há», Ä‘á»i sống gia đình là má»™t cái gì đó khiến cho tâm hồn há» không được thanh tịnh, không thể chuyên tâm để chiêm niệm Thiên Chúa. CÅ©ng không quá khó để ta có thể hiểu được Ä‘iá»u nà y. Ngưá»i Ä‘i tu thì chỉ chăm lo chuyện thiêng liêng; há» Ä‘á»c kinh, dá»± lá»…, suốt ngà y chỉ hướng đến những Ä‘iá»u thánh thiêng, chăm lo nhà thá» nhà thánh. Trong khi những ngưá»i sống cuá»™c sống thế tục phải là m việc, và trong khi là m việc, há» không sao tránh khá»i những lúc phải dối gian, phải lượn lẹo để kiếm đồng tiá»n. Bản thân ngưá»i Ä‘i tu tá»± đỠcao chÃnh mình, và ngưá»i sống Ä‘á»i thế tục cÅ©ng tá»± hạ thấp mình.
Thái độ nà y không phải là chuyện bây giá» má»›i có, hay chỉ tồn tại nÆ¡i những ngưá»i “phà m phu tục tá»â€ như chúng ta. Ngay từ lúc bình minh cá»§a Ä‘á»i dâng hiến, nhiá»u vị thánh cÅ©ng đã có những tư tưởng kiểu nhị nguyên nà y. Tác phẩm Quy luáºt cá»§a Tôn Sư (The Ruler of Master) cho rằng cần phải có sá»± phân biệt giữa ngưá»i Ä‘i tu và ngưá»i Ä‘á»i trong cách ăn mặc và nói năng: Ä‘i tu thì quý giá hÆ¡n, sống tiết độ hÆ¡n, thánh thiện hÆ¡n, tốt là nh hÆ¡n và là mối lo sợ cá»§a ma quá»·; ngưá»i Ä‘i tu thì là m những việc thiêng liêng còn ngưá»i không Ä‘i tu thì là m những chuyện thấp hèn. Thánh Biển Äức gá»i ngưá»i Ä‘i tu là những ngưá»i sống trung tÃn vá»›i Tin Mừng. Thánh Basiliô má»i gá»i những ai muốn Ä‘i tu thì phải từ bá» những gì cản trở và phải xa tránh luôn cả ngưá»i Ä‘á»i vì há» không sống gắn kết vá»›i Tin Mừng. Vá»›i thánh Giêrônimô, hôn nhân là rà o cản, khiến ngà i không thể toà n tâm toà n ý cho Chúa. Äức Urbano II cÅ©ng có ý tương tá»± khi nói rằng trong Giáo Há»™i có hai lối sống: má»™t dà nh cho ngưá»i yếu kém, má»™t dà nh cho ngưá»i mạnh mẽ. CÅ©ng có má»™t số ngưá»i cho rằng hôn nhân là xấu, là háºu quả cá»§a tá»™i. Há» chú giải Mt 19,16-22 theo hướng rằng Äức Giêsu nói đến hai báºc sống: ngưá»i Ä‘i tu được xếp ở báºc hoà n thiện, còn ngưá»i không Ä‘i tu (ngưá»i thanh niên già u có chỉ giữ luáºt mà không chịu bá» tất cả để theo Chúa) thì chỉ được Æ¡n cứu độ chứ không hoà n thiện.
Tháºt ra, Æ¡n gá»i dâng hiến và ơn gá»i thế tục tuy khác nhau vá» lối sống nhưng không nên bị xếp báºc theo kiểu cái nà y hÆ¡n cái kia. Không có sá»± phân biệt gì vá» mức độ hoà n thiện giữa ngưá»i Ä‘i tu và ngưá»i Ä‘á»i, vì cả giáo dân và giáo sÄ© Ä‘á»u có nghÄ©a vụ phải sống hoà n thiện. Luáºt cá»§a Tin Mừng dà nh cho tất cả má»i ngưá»i, không trừ ai. Má»i đặc sá»§ng trong Giáo Há»™i Ä‘á»u từ Thiên Chúa mà ra. Các Æ¡n gá»i khác nhau trong Giáo Há»™i thể hiện sá»± phong phú cá»§a Thánh Thần. Thánh Tôma Aquinô cho rằng má»i ngưá»i Ä‘á»u phải hướng đến sá»± hoà n thiện, mà sá»± hoà n thiện hệ ở đức ái, Lá»i Chúa và bà tÃch, chứ không phải ở báºc sống. Công đồng Vatican II, trong văn kiện Lumen Gentium, cÅ©ng má»i gá»i các tÃn hữu nên hoà n thiện trong Æ¡n gá»i cá»§a mình. Tất cả Ä‘á»u phải cố gắng cá»™ng tác vá»›i Æ¡n Chúa, sống theo ý Chúa và phục vụ anh em như Äức Kitô đã là m. Báºc sống chỉ là phương tiện giúp con ngưá»i hướng vá» Chúa. Tá»± bản thân nó không phải cùng Ä‘Ãch.
Có thể nói, thế tục và dâng hiến là hai cách thức khác nhau thi hà nh Æ¡n gá»i Kitô hữu. Những ngưá»i sống Ä‘á»i thế tục thì là m việc trong tương quan vá»›i những ngưá»i khác má»™t cách mạnh mẽ qua mối dây gia đình mà mình tạo láºp hay trong môi trưá»ng lao động, nghá» nghiệp. Há» cùng cá»™ng tác vá»›i công trình tạo dá»±ng cá»§a Thiên Chúa qua việc sinh sản và giáo dục con cái. HỠđáp lại lá»i má»i gá»i cá»§a Thiên Chúa qua niá»m tin, cáºy, mến, chu toà n bổn pháºn hà ng ngà y, phục vụ Chúa qua những hy sinh cho gia đình, đóng góp tà i năng và sức lá»±c để xây dá»±ng xã há»™i cách trá»±c tiếp nÆ¡i môi trưá»ng mình sống. Còn ngưá»i sống Ä‘á»i dâng hiến thì xây dá»±ng tương quan vá»›i Chúa như tiêu chà độc nhất kiến tạo Ä‘á»i mình. Há» chá»n sống độc thân để chỉ lo việc cá»§a Chúa và say mê yêu mến Chúa bằng má»™t con tim không chia sẻ. Há» biểu lá»™ giá trị Thiên ÄÆ°á»ng Ä‘ang hiện diện trong thế giá»›i nà y. Bằng lối sống cá»§a mình, há» là chứng nhân cho sá»± sống má»›i, tiên báo sá»± phục sinh trong tương lai và vinh quang Nước Thiên Chúa.
Trong tương quan vá»›i thế giá»›i bên ngoà i, những ngưá»i sống Ä‘á»i thế tục có nhiệm vụ là m sinh ra những mầm sống má»›i, tiếp nối công cuá»™c tạo dá»±ng cá»§a Äấng Tạo Hoá. Còn ngưá»i sống Ä‘á»i dâng hiến thì biểu lá»™ má»™t sá»± tá»± do, cho thấy con ngưá»i không bị trói buá»™c bởi cấu trúc gia đình. Há» cÅ©ng đóng góp cho sá»± phong phú cá»§a Tạo Hoá qua việc hướng con ngưá»i đến những giá trị nhân văn, và mở con ngưá»i mình ra, hướng đến sá»± hiệp thông cá»§a đức ái Tin Mừng.
Bởi váºy, đừng bao giá» cho rằng tôi không Ä‘i tu nên không cần phải sống tốt, hay tôi Ä‘i tu nên tôi thánh thiện hÆ¡n ngưá»i khác. Tu Ä‘i hay không Ä‘i tu, không phải chỉ là chá»n lá»±a xuất phát từ ý muốn cá nhân mình, nhưng trên hết và trước hết, nó là má»™t tiếng gá»i từ trên cao. Tá»± bản thân nó không là m cho ngưá»i ta tốt hÆ¡n hay xấu Ä‘i. Cả Æ¡n gá»i thế tục và ơn gá»i dâng hiến Ä‘á»u cao quý. Sống trá»n vẹn Æ¡n gá»i cá»§a mình chÃnh là phương thức để nên thánh. Ta vẫn thấy có rất nhiá»u vị thánh trong Giáo Há»™i là những ngưá»i bình dân, giản dị, những ngưá»i cha, ngưá»i mẹ, giáo lý viên, thanh niên thiếu nữ, trẻ em. Trên bình diện thiêng liêng, ta có thể nói thế nà y: chÃnh bà tÃch Rá»a Tá»™i là cá»a ngõ và cÅ©ng là ná»n tảng cho Ä‘á»i sống đức tin và sá»± nên thánh cá»§a chúng ta. Lãnh nháºn bà tÃch Rá»a Tá»™i cÅ©ng là nháºn lãnh lá»i má»i gá»i Ä‘i và o trong sá»± hiệp thông trá»n vẹn vá»›i Thiên Chúa. Nên má»™t vá»›i Thiên Chúa là cùng Ä‘Ãch cá»§a má»i loà i thụ tạo, Ä‘á»i tu hay Ä‘á»i thế tục chỉ là phương tiện (con đưá»ng) giúp ta đạt đến cùng Ä‘Ãch nà y.
Pr. Lê Hoà ng Nam, SJ
dongten

