Nguồn gốc và ý nghĩa của đ�i tu

“Biến cố Giêsu� đã để lại một ấn tượng lớn trong Giáo Hội th�i kỳ đầu. Qua l�i rao giảng và các việc làm của các Tông �ồ, ngư�i ta bắt đầu tin vào �ức Giêsu như là Thiên Chúa và là �ấng Cứu �ộ trần gian. Giáo Hội nhanh chóng lan rộng. Ni�m tin, ni�m hy v�ng và tình yêu dành cho �ức Giêsu cũng dần dần thấm vào đ�i sống của các tín hữu. Bởi thế, khi đối diện với cuộc bách hại kinh khủng, nhi�u ngư�i vẫn sẵn sàng chịu chết, lấy máu mình làm của lễ dâng lên Chúa, chứ nhất quyết không chối b� ni�m tin vào �ức Giêsu. Thậm chí, ngư�i ta còn vui mừng khi chịu chết vì danh Chúa. H� xem đó là một vinh dự vì được kết hiệp mật thiết với �ức Giêsu Kitô chịu đóng đinh. Có thể nói, đối với h�, cuộc đ�i này chẳng còn mong ch� gì hơn, ngoài việc quy hướng tất cả v� Chúa, ch� đợi Ngư�i sẽ đến và kiện toàn Nước Tr�i như l�i Ngư�i đã nói.

Khi cuộc bách hại qua đi với chiếu chỉ của Constantine vào năm 313, các Kitô hữu được tự do sống ni�m tin của mình. �ây là một dấu hiệu tốt, nhưng cũng để lại một cuộc khủng hoảng trong lòng những ai muốn hiến dâng tất cả, kể cả mạng sống mình, cho Chúa. Không còn những bắt bớ cũng đồng nghĩa với việc không còn cơ hội để kết hiệp với �ức Kitô chịu khổ nạn. Các tín hữu bắt đầu tìm những cách khác để thể hiện khao khát muốn hiến thân. Trong một vài tài liệu cổ, ngư�i ta nhận thấy vào những thế kỷ đầu, đã có những nghi thức thánh hiến trinh nữ. �ó là những ngư�i phụ nữ không muốn lập gia đình như bao phụ nữ khác theo phong tục tập quán lúc bấy gi�. H� muốn dành ch�n cuộc đ�i như một của lễ dâng lên Chúa.

Lúc này, có một xu hướng “chê ghét� thế gian. Nhi�u ngư�i xem “thế gian�, tức xã hội mà trong đó ngư�i ta sinh sống, là chốn ồn ào, xô bồ, nơi giao tranh của những đi�u phàm tục, xấu xa. Bởi thế, h� cho rằng thế gian là nơi dành cho những con ngư�i có đ�i sống thiêng liêng thấp, nơi hoạt động của ma quỷ, lôi kéo ngư�i ta đến những đi�u nhơ nhuốc. �ể gặp được Thiên Chúa, ngư�i ta cho rằng phải tìm đến những nơi thanh tịnh. Từ đó, có một xu hướng đi vào rừng sâu, sa mạc, tìm đến những nơi thanh vắng với hy v�ng có thể tìm gặp được Chúa trong sự b� mình, phạt xác. Mỗi ngư�i tự tìm cho mình một góc riêng. Ăn uống đạm bạc, không ăn mặc cầu kỳ. Dành phần lớn th�i gian trong ngày để cầu nguyện, giữ tâm hồn thinh lặng tuyệt đối. Ta được biết đến câu chuyện của thánh Anton Tu Rừng, ngư�i đã có những cuộc chiến với ma quỷ khi chúng muốn cám dỗ ngài b� cuộc.

Cứ thế, làn sóng kéo vào sa mạc để tu trì ngày càng gia tăng. Sa mạc vốn là ơn yên tĩnh, nay lại trở nên nơi ồn ào vì có quá nhi�u ngư�i kéo đến để tu. Các tu sĩ lại khăn gói lên đư�ng, tìm một nơi khác để sinh sống và tu. Bên cạnh đó, do nhu cầu v� sinh tồn và an toàn, một số ngư�i đã liên đới với nhau, giúp đỡ nhau, đặc biệt là những trinh nữ. H� sống với nhau trong một khoảng không gian, phân chia nhau những phận vụ. Khi ngư�i này cầu nguyện thì ngư�i kia đi kiếm thức ăn, hoặc ngược lại. Khi có th�i gian rảnh rỗi, h� có thể chia sẻ với nhau những tâm tình hay những đi�u đã nhận được từ gi� cầu nguyện để nâng đỡ nhau. Chính Pacom, vào khoảng thế kỷ thứ 4 ở Ai Cập, sau bảy năm thụ huấn với Palemon, đã nhận thấy việc sống một mình không giúp ông tăng trưởng nhân đức. Vì thế, ông đã tách ra và khởi xướng một hình thức sống chung. Dần dần, hình thức này trở nên phổ biến. ��i sống ẩn tu (mỗi ngư�i một góc) dần dần được thay thế bởi hình thức cộng tu (nhi�u ngư�i sống với nhau).

Hình thức cộng tu cũng theo th�i gian có sự biến đổi, đặc biệt khi số lượng ngư�i muốn cộng tu gia tăng. Ngoài ra, do có nhi�u tu sĩ có tiếng tăm v� đạo hạnh và sự khôn ngoan, nhi�u giáo dân cũng tìm đến với h� để xin theo, hoặc chỉ để tìm kiếm những l�i khuyên trong cuộc sống, hoặc nh� vị này cầu nguyện với Chúa giúp mình. Số lượng ngư�i hành hương cũng rất đông. Và để kh�i phải mất công đi xa, h� quyết định ch�n một nơi nào đó gần nơi cư trú của vị tu sĩ để dễ gặp gỡ, trao đổi. Thế là, có một quần thể đông đúc ngư�i dân sinh sống, vây quanh khu vực của các tu sĩ. Các tu sĩ không thể cứ chuyển chỗ, nhưng cũng không thể để đ�i sống của mình bị ảnh hưởng bởi những ngư�i dân. H� quyết định xây nhà, với tư�ng rào và những cánh cổng kín đáo. H� ch�n một ngư�i cao niên, có đức độ làm ngư�i đứng đầu. H� bắt đầu viết l� luật trong nhà: gi� đ�c kinh, gi� cầu nguyện, gi� mở cửa gặp gỡ… Trong khuôn viên kín đáo ấy, các tu sĩ tự cày cấy, chăn nuôi để chu cấp nguồn thức ăn cho mình. Khi được mùa, h� chia sẻ những phần còn dư cho những ngư�i chung quanh. �ây chính là hình thức đầu tiên của kiểu sống đan viện, còn kéo dài cho đến tận ngày nay. Chính thánh Biển �ức là tổ phụ của đ�i sống đan tu này.

Th�i gian trôi qua, các kiểu đan viện như thế này xuất hiện càng nhi�u. Các tu sĩ vẫn giữ thói quen thinh lặng, cầu nguyện và lao động, gặp gỡ Chúa trong những bổn phận thư�ng ngày và trong lối sống đơn sơ, thanh thoát, không cạnh tranh với đ�i. Viện Phụ được xem như ngư�i cha trong đan viện, chăm lo đ�i sống vật chất và tinh thần cho từng tu sĩ. Tất cả đ�u phải tuân theo l� luật vì l� luật giúp bảo vệ tu sĩ kh�i những sa ngã. Ngư�i ta cho rằng đan viện chính là Thiên �ư�ng, nơi Thiên Chúa ngự trị, còn cuộc sống bên ngoài chẳng khác gì hoả ngục, vì đó là nơi hoành hành của các nết xấu. Ai muốn dâng hình cho Chúa, không cần phải tử đạo như trước, nhưng có thể từ b� m�i sự, sống hãm mình và hy sinh trong đan viện. �ó cũng là một kiểu tử đạo, một kiểu biến mình làm của lễ dâng lên Chúa.

Tuy nhiên, dần dần, lối sống ngày phát sinh một vấn đ� liên quan đến căn tính đ�i tu: đi tu chỉ để lo cho đ�i sống của mình thôi sao, có nhất thiết phải trốn đ�i mới đi tu? Hay nói cách khác, đâu là tương quan giữa đ�i sống thiêng liêng và đ�i sống tông đồ; làm sao để có thể vừa gặp Chúa, vừa gặp ngư�i ta? Những bức tư�ng kín cổng của đan viện dư�ng như ngăn cản các đan sĩ gặp gỡ ngư�i dân để nâng đỡ h�. Bên trong đan viện thì trù phú, nhưng bên ngoài đan viện là những con ngư�i đói khát, không có chút thức ăn. Nhưng nếu các đan sĩ cứ ra ngoài để làm việc tông đồ thì làm sao có thể chu toàn những bổn phận v� các gi� kinh, gi� cầu nguyện nghiêm ngặt?

Khoảng thế kỷ thứ 12,13, Giáo Hội rơi vào th�i gian đêm tối, cái mà ngư�i ta vẫn g�i là “đêm trư�ng Trung Cổ�. Hàng Giáo sĩ ăn chơi, sa đoạ, sống truỵ lạc, chẳng màng gì đến đ�i sống đức tin. Linh mục không chăm lo cho đ�i sống thiêng liêng của giáo dân. Nhi�u ngư�i trong số đó cũng thất h�c, chẳng hiểu gì v� đức tin. Giáo dân thì noi gương các giáo sĩ. Chỉ giữ đạo theo kiểu mê tín, chứ hoàn toàn không có chút kiến thức nào v� những đi�u mình tin. ��i sống đan viện dư�ng như không thể cáng đáng nỗi sự sa đoạ trong Giáo Hội lúc bấy gi�.

Nhưng Chúa đã an bài m�i sự. Ngay giữa đêm tối ấy, xuất hiện trong Giáo Hội hai vị đại thánh là thánh Phanxico Assisi (1181-1226) và thánh �a Minh (1170-1221). Hai vị này đã lập nên hai dòng mang tên mình, với hai linh đạo khác nhau. Thánh Phanxico Assisi đã dùng sự khó nghèo làm trụ đỡ cho đ�i sống thiêng liêng. Còn thánh �a Minh thì dùng phương pháp giảng thuyết để giúp củng cố đức tin cho các tín hữu. Cả hai đ�u có chung lý tưởng xây dựng Giáo Hội. Hàng ngày đi xin ăn, tiếp xúc với ngư�i khác, sống đ�i sống đạm bạc, theo mẫu gương �ức Giêsu khó nghèo. Gương lành và đ�i sống đạo đức cùng những việc bác ái tốt đẹp do hai vị thánh này cũng như các tu sĩ trong hội dòng mang tên h� đã lôi kéo được nhi�u ngư�i v� với Chúa. Khác với đ�i sống đan viện, các dòng khất thực không khuôn mình trong những bức tư�ng, nhưng đã đi ra ngoài, tiếp xúc với ngư�i khác để làm việc tông đồ.

Nơi thánh Inhaxio Loyola (1491-1556), Thánh Thần đã thổi một luồng gió mới vào Giáo Hội. Linh đạo của Inhaxio, xuất phát từ kinh nghiệm của chính bản thân ngài, đã là nguồn khởi hứng cho rất nhi�u cá nhân, tu hội khác từ lúc ra đ�i cho đến nay. Với Inhaxio, hai yếu tố “chiêm niệm� và “hoạt động� không còn là hai trục tách r�i nhau, nhưng hoà quyện với nhau thành một: chiêm niệm trong hoạt động. Chiêm niệm là nguồn mạch của m�i hoạt động, và trong chính hoạt động, ngư�i ta đang chiêm niệm. Nói rõ hơn, theo ngôn từ của Inhaxio, ngư�i ta phải cố gắng “tìm thấy Chúa trong m�i sự�. Con ngư�i phải luôn nhìn đến Chúa như là cùng đích của đ�i mình và sử dụng m�i cái Chúa ban như phương tiện giúp mình đến với Chúa. Nói cách khác, con ngư�i phải luôn có gắng kết hiệp với Chúa qua việc thực thi ý của Ngài. Trong m�i việc mình làm, dù ở đâu, dù thế nào, vẫn luôn hướng tr�n tâm trí v� Chúa, để tất cả đ�i sống của mình trở thành một l�i cầu nguyện dâng lên Chúa.

Sau thánh Inhaxio Loyola, chắc chắn sẽ còn có nhi�u linh đạo khác nữa ra đ�i, giúp các tín hữu nên thánh trong cuộc sống của mình. Ôn lại lịch sử các linh đạo, ta như được gợi nhắc v� bản chất nguyên thuỷ của đ�i tu. �ó là một cuộc đ�i tử đạo, một ch�n lựa để mình ngày càng chết đi với Chúa và được cùng Ngư�i sống lại trong một sự sống mới. Thật ra, trước khi �ức Giêsu ra đ�i, đã có những dấu tích của một cuộc sống ẩn tu, xa lánh thế gian, sống độc thân trong sa mạc (ví dụ như cộng đoàn Essenes ở Qumran, gần Biển Chết ở Palestin). Nhưng chỉ khi biến cố nhập thể xảy ra, khi Con Thiên Chúa xuống thế làm ngư�i, đ�i tu mới thật sự mang lấy một ý nghĩa phong phú. �ức Giêsu trở thành khởi nguồn, n�n tảng và điểm tựa của đ�i tu. Vì thế, chẳng nghi ng� gì, ta có thể khẳng định rằng từ �ức Giêsu, ta tìm thấy nguồn gốc và ý nghĩa thật sự của đ�i tu, của một sự dâng hiến tr�n vẹn.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ

dongten