Sức Kh�e là Vàng

Có ngư�i đã nói: “Sống một cách kh�e mạnh không phải là một nghệ thuật ta phải h�c, mà đó là một khuynh hướng bẩm sinh ta phải trở v� với nó�.

� �ông ta quan niệm “nhân chi sơ, tính bản thiện�. Khởi thủy, m�i sự đ�u tốt đẹp. Sau khi sanh, mẹ tròn, con vuông. Con lớn lên theo nhịp đi�u hòa của tạo hóa. Nếu không có những ngoại cảnh ngang trái, những vi phạm luật thiên nhiên, thì con ngư�i cứ thuận buồm xuôi gió cho tới khi đi vào mi�n vĩnh cửu với sự chết. Nhưng, vì những ngoại cảnh không tốt, những phung phí, vô độ, con ngư�i không còn cái lành mạnh bẩm sinh. Ngư�i ta đau yếu, bệnh hoạn. Ngư�i ta không vui với cuộc đ�i và ngư�i ta vội vàng đi tìm kiếm con đư�ng trở lại cái an bình ban đầu: những bài h�c Vệ Sinh Thư�ng Thức, những quy luật sống, những kiêng khem, vận động… �ể có một Sức Kh�e Tốt.

Ta vẫn thư�ng nghĩ rằng, không khuyết tật, không cao huyết áp, tiểu dư�ng, cholesterol, không ung thư, loét bao tử…là kh�e mạnh. Nhưng thực ra như vậy chưa đủ. Sức kh�e đã được khoa h�c quan niệm một cách rộng rãi hơn.

Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới, Kh�e mạnh bao gồm sự gắn bó của ba khía cạnh: thể chất vẹn toàn, tâm thần ổn định và gia đình xã hội hài hòa.

Một cơ thể không có bệnh tật nhưng phần hồn thì luôn luôn tiêu cực bi quan thì liệu có kh�e mạnh được không. Ấy là chưa kể nếu gia đạo bất an, bằng mặt không bằng lòng với lân bang, chòm xóm. Làm sao mà ăn ngon ngủ yên, làm sao mà chẳng thư�ng trực “vui là vui gượng kẻo mà�…

Tổ chức The American Health Foundation, một tổ chức y tế lớn ở Hoa Kỳ, đã nêu ra mư�i đi�u mà h� g�i là The Ten Golden Rules for Good Health.

1- Cần có sự khám sức kh�e tổng quát theo định kỳ.

Rất cần thiết nhưng nhi�u khi chúng ta cũng hay quên. Chiếc xe hơi, làm bằng kim loại b�n chắc, hàng năm đ�u được chính quy�n nhắc nhở mang đi kiểm soát để có thể lưu hành trên trục lộ, cũng như lâu lâu phải tự động mang tới bác thợ máy để chỉnh trang tune up. Cơ thể con ngư�i bằng xương bằng thịt chắc là cũng cần sự định kỳ chăm sóc như vậy.

a- Mục đích là để tìm ra những bệnh có thể chữa được mà triệu chứng chưa lộ diện và đi�u chỉnh những yếu tố nguy hiểm có thể gây ra bệnh. �ồng th�i cũng để bác sĩ hiểu rõ tình trạng sức kh�e chung của mình.

b- Bao lâu khám tổng quát một lần. Tùy theo tuổi và đi�u kiện sức kh�e của mỗi ngư�i. Sau đây là đ� nghị lịch trình cho những ngư�i không có triệu chứng bệnh: Từ 18-24 tuổi thì cứ mỗi 5 năm; sau 30 tuổi thì mỗi 3 năm; tuổi 40-60 thì cách năm khám một lần; ngoài 60 tuổi thì nên khám tổng quát hàng năm. Có nhi�u ý kiến cho rằng khám hàng năm cho m�i ngư�i cũng tốt thôi.

c- Cần sửa soạn gì trước khi đi khám. Ghi những đi�u gì mà mình muốn h�i bác sĩ, những khó khăn triệu chứng bệnh trạng, thuốc men đang uống. Giả dụ là mình bị đau bụng thì ghi rõ đau bao lâu, lúc nào thì đau, đau kéo dài lâu mau, đau có di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác, làm gì để bớt đau, có yếu tố nào làm đau tăng lên… Vì nhi�u khi gặp thầy thuốc, quá xúc động lại quên đi vài đi�u.

d- Bác sĩ sẽ làm gì. Bác sĩ sẽ h�i tình trạng sức kh�e, bệnh cũ, bệnh mới, quá trình giải phẫu, tai nạn đã có, thói quen tốt xấu trong đ�i sống, bệnh tình của thân nhân trực hệ, thuốc đang uống, dị ứng với thuốc hoặc môi sinh…

Sau đó là phần khám tổng quát toàn cơ thể. Sự khám này được thực hiện một cách hết sức chuyên môn, đầy nhân tính và tôn tr�ng ngư�i bệnh. Chi�u cao, sức nặng, huyết áp, nhịp tim được ghi nhận.

Cũng như �ông Y, bác sĩ sẽ áp dụng phương thức V�ng, Văn, Vấn, Thiết để chẩn bệnh. Nghe nhịp tim, phổi, nắn bụng, nhìn mắt, khám tai, cuống h�ng, miệng. �ây là một cuộc khám xét từ đầu tới chân, không sót một cơ quan, địa điểm nào. Ở nữ giới, còn khám ngực, tử cung; nam giới, khám nhiếp tuyến. Rồi sẽ có việc thử máu, nước tiểu, và nếu cần, chụp hình quang tuyến phổi.

e- Phần thảo luận. Sau khi có đủ các dữ kiện v� tình trạng sức kh�e của ngư�i bệnh, bác sĩ sẽ cho ta biết kết quả, rồi cho toa thuốc.

�ây là lúc ta cần h�i bác sĩ tất cả những thắc mắc v� bệnh trạng của mình, kết quả thử nghiệm, có phải uống thuốc không, uống trong th�i gian bao lâu, phản ứng thuốc, có cách chữa nào khác ngoài dược phẩm, bao gi� phải trở lại để tái khám.

Ngư�i được coi như lương y tốt là ngư�i b� nhi�u thì gi� cắt nghĩa tư�ng tận cho bệnh nhân và trả l�i những câu h�i một cách vui vẻ, cởi mở.

Cũng trong dịp khám tổng quát này, ta nên h�i bác sĩ v� chủng ngừa các bệnh xem có cập nhật không. Như là viêm gan A, B, phong đòn gánh, yết hầu, sưng phổi. Và nhớ chích ngừa Cúm mỗi cuối năm.

Việc khám tổng quát chỉ giản dị có vậy nhưng mang lại cho ta rất nhi�u lợi ích, nhất là tránh được những bệnh trầm kha.

2- Hãy đừng ghi�n thuốc lá

Tác dụng độc hại của thuốc lá thì ai cũng biết, ngay cả quý vị hiện đang liên tục “nhớ nhà châm điếu thuốc�. Vì hậu quả của cái món “khói vàng bay lên cây� này đã được chứng minh cụ thể. So với không hút thuốc, ngư�i ghi�n thuốc lá có tỷ lệ tử vong vì ung thư phổi 22 lần nhi�u hơn; gấp đôi bị tai biến não; 10 lần nhi�u hơn bị nghẹt phổi mãn tính; và nhi�u nguy cơ bị ung thư miệng, cuống h�ng, thanh quản, tụy tạng hơn.

Chẳng thế mà trên mỗi bao thuốc lá đ�u có một l�i nhắn nhủ, cảnh cáo: hút thuốc lá có thể gây ung thư phổi, có hại cho sức kh�e, gây bệnh tim mạch, ảnh hưởng tới thai nhi.

Tại m�i quốc gia, ngân quỹ công tư đã tốn cả nhi�u tỷ bạc để chữa những bệnh gây ra vì thuốc lá. �ồng th�i các công ty sản xuất thuốc lá đang bị kiện bồi thư�ng cả vài trăm tỷ mỹ kim thiệt hại do thuốc lá gây ra cho nhân loại cũng như cho tài sản quốc gia.

Nếu b� được thì ta nên cố, dù biết rằng khó khăn vì đây là một thói quen nó vương vấn, như ta thư�ng nói: “Nhớ ai như nhớ thuốc lào, đã chôn điếu xuống, lại đào điếu lên�. Ghi�n thuốc lá thì lại dễ tái diễn vì thuốc bán sẵn khắp nơi, trình bày hấp dẫn, quảng cáo m�i chào ân cần.

Trên thị trư�ng có bán nhi�u dược phẩm giúp ta cai thuốc lá. Hoặc giản dị là dùng diệu kế “thuốc xin thì hút, thuốc mua thì đừng� để giảm thiểu số lượng thuốc hút trong khi lập kế hoạch giã từ nicotine.

3- Uống rượu vừa phải thôi

Tranh luận, nghiên cứu v� ích lợi của rượu với sức kh�e đã diễn ra rất hào hứng, nhưng kết luận chính xác chưa được thống nhất.

Sau một cuộc nghiên cứu kéo dài 12 năm trên nhi�u triệu ngư�i, Hiệp Hội Ung Thư Hoa Kỳ, đưa ra một kết luận là uống rượu vừa phải dư�ng như có tác dụng tốt vào bệnh tim mạch. Một số các nhà chuyên môn y h�c cũng cho là một ngư�i uống một, hai drinks mỗi ngày thì ít bị bệnh tim mạch hơn là ngư�i không uống. Một drink tương đương với 150 cc rượu vang, 50 cc rượu mạnh 80 độ, hay 360cc rượu bia.

Nhưng theo nhi�u nhà chuyên môn khác thì nếu chưa bao gi� uống, có lẽ cũng chẳng nên bắt đầu để hy v�ng có đi�u tốt. Vì ta nên nhớ là rượu ít có giá trị dinh dưỡng, lại nhi�u calories, nên được dự trữ trong cơ thể dưới dạng mỡ. �ồng th�i rượu cũng làm tiêu hao các sinh tố B, C, K và chất kẽm, potassium, magnesium là những chất rất cần trong cơ thể.

Và uống nhi�u rượu làm tăng các bệnh ung thư vú, trực tràng; dễ gây ra tai biến mạch máu não, xơ gan, ung thư thực quản cũng như là nguyên nhân của nhi�u trư�ng hợp tự tử, giết ngư�i, gia phong rối loạn.Nam vô tửu như kỳ vô phong. Nhưng gió mạnh thì c� cũng rách bươm; mà rượu nhi�u thì gan cũng xơ cứng, da vàng bụng trướng.

4- Hãy để ý tới sức nặng cơ thể

Sức nặng cơ thể thay đổi tùy theo tuổi tác, cao thấp và cấu trúc bộ xương. Ngư�i trưởng thành cao 5f10 nên nặng từ 160-170 lbs là vừa.

�ể đáp ứng nhu cầu căn bản cho cơ thể làm việc, ta cần từ 1800 đến 2500 Calories cho 24 gi�. Ăn nhi�u mà không vận động, năng lượng dư thừa chuyển thành dự trữ mỡ làm ta béo mập, gây nhi�u bệnh cũng như làm giảm tuổi th�.

Muốn tính lượng calorie trong thức ăn cũng không khó: Từ năm 1990, đạo luật v� nhãn hiệu dinh dưỡng đã được ban hành, mục đích giúp ta ch�n thức ăn theo ý muốn. Trên nhãn hiệu, nhà sản xuất thực phẩm phải ghi rõ thành phần các chất dinh dưỡng, số lượng calorie cũng như những gia vị trong món ăn.

Giản dị như các cụ ta thì cứ “Ăn ba phần đói, bẩy phần no� là tốt hơn cả. Vừa còn hơi thèm thuồng món ăn mà lại nhẹ bụng, đi lại dễ dàng.

5- Canh chừng lượng cholesterol trong máu

Có ba thành phần cholesterol trong máu mà ta cần lưu ý. Tổng số cholesterol, HDL và LDL.

Lý tưởng nhất là khi lượng cholesterol toàn phần ở dưới 200mg/dl. Từ 200 tới 239mg/dl, ta cần ăn kiêng khem chất béo. Trên 240mg thì cần phải uống thuốc cho hạ xuống.

Cholesterol cao gây ra bệnh xơ cứng động mạch đưa đến bệnh tim mạch, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não.

HDL trung bình là 45 mg/dl và càng cao càng tốt; LDL thuộc loại xấu, dưới 130 mg/dl thì được chứ cao trên 160 mg/dl cần được đi�u trị hạ thấp.

Ta có thể tự đo cholesterol với các thuốc thử bán ở chợ tốn chừng 15-20 đồng.

Nếu cholesterol cao thì ăn thịt không có mỡ, thịt gà b� da; dùng dầu thảo mộc; nướng hoặc hấp, đừng chiên; ăn nhi�u cá, trái cây, rau, đậu.

6- Cần biết giá trị dinh dưỡng của thực phẩm

�a số thực phẩm bầy bán đ�u mang một nhãn hiệu ghi rõ giá trị dinh dưỡng. Từ một gói mỳ khô, một bình sữa, lon nước ng�t đ�u có. Chỉ cần dành ra vài phút đ�c là ta có thể ch�n lựa thức ăn thích hợp và tránh được nguy cơ mắc các bệnh v� tim, cao huyết áp, béo mập, bệnh tiểu đư�ng và vài loại ung thư.

7- Dành thì gi� cho có lúc nhàn rỗi và đi du lịch

Cơ thể làm việc quần quật suốt 365 ngày thì cũng nên dành ít tuần đi đây đi đó, nghỉ xả hơi.

Hàng năm, dân bản xứ tiêu gần hai trăm tỷ mỹ kim cho việc đi du lịch. Giải trí và du lịch là một trong những ưu tiên hàng đầu trong đ�i sống của h�.

�i coi biểu diễn thể thao, cắm trại, đi câu cá, đi săn bắn cho thư giãn tâm hồn sau những ngày cực nh�c với công kia việc n�. �i du lịch để cho biết đó biết đây cũng như để có một đ�i sống riêng tư, quên hết m�i việc ở thế gian trong một th�i gian ngắn.

�ấy cũng là một cách bảo trì bộ máy con ngư�i để sống và sinh hoạt hữu hiệu.

8- Thích nghi với những sức ép, căng thẳng trong đ�i sống hàng ngày

Xã hội đầy dẫy những khó khăn, trở ngại, bực mình, những hỉ, nộ, ái, ố, lạc. Quan tr�ng là làm sao ta thích nghi được với chúng để mà sống. Sự thích nghi này tùy thuộc vào khả năng đối phó, đương đầu của mỗi cá nhân.

Ta sẵn sàng giải quyết vấn đ�, nếu không được thì rút lui, quên nó đi. �ấy là chiến thuật mà khoa h�c mệnh danh là “Fight or Flight response�. � châu ta thì “Tẩu vi thượng sách� hoặc “chín b� làm mư�i�.

9- Sắp xếp một chương trình vận động cơ thể

Có nhi�u lý do để không vận động cơ thể: Tôi không có hứng thú tập. Tập làm tôi đói, tôi phải ăn nhi�u hơn rồi tôi mập. Tập làm lông nheo mắt tôi hư, phấn son loang lổ. Chạy treadmill nhỡ dạ con của tôi nó tuột ra ngoài thì sao!

Nhưng chỉ có một lý do để ta phải vận động: nếu ta muốn sống MẠNH, sống VUI.

Cần phải có một chương trình tập luyện thích hợp với mình rồi dành thì gi� để thực hiện, coi sự tập như một thiết yếu hàng đầu, một ngư�i bạn đồng hành.

10- Biết tự lượng khả năng và giới hạn sức kh�e của mình

Các cụ bảo: biết ngư�i, biết mình.

Sức trói gà không chặt mà đòi tỷ thí võ đài với Mike Tyson thì chắc là bị knock out xuống tận đất đen. Ghép nối mạch máu tim hai ba lần mà đòi chạy marathon thì đi xe nhà đòn Tobia còn mau hơn.

Thành ra, xin cứ liệu cơm gắp mắm.

Kết luận

�ấy là một số “quyết tâm thực hiện� tối thiểu để có một sức kh�e lành mạnh do một tổ chức y tế uy tín ở Hoa Kỳ đưa ra. Chúng tôi chắc nó có một giá trị hướng dẫn nào đó.

Riêng với tiết mục thứ bảy thì ngư�i viết thích thú nhất. Có đi�u kiện để nhàn hạ và đi du lịch đ�u đ�u thì chúng tôi xin ký cả mư�i đầu ngón tay.

Bác sĩ Nguyễn � �ức
Texas-Hoa Kỳ

ST