Thế giới như cột điện thoại

Quà Giáng Sinh năm 2006 của tôi là chiếc điện thoại di động. Trước đó, tôi vẫn luôn cự lại chưa chịu mua nó vì hai lý do.

Trước hết, như đa số chúng tôi, ai tìm gặp tôi cũng dễ. Thi sĩ Rumi có lần nói: “Tôi ở lâu một chỗ nên thế nào cũng gặp được tôi!� Thật là hay. Chúng tôi không thể nào đi ra ngoài ăn lâu, v� với gia đình, có một ngày nghỉ hay đi nghỉ hè mà không có công chuyện ở nhà đang ch�. Gặp chúng tôi lúc nào cũng được, chắc chắn đi�u này làm cho cuộc sống chúng tôi có nhi�u hiệu năng hơn, nhưng nó cũng đòi h�i chúng tôi nhi�u hơn và làm cho đa số chúng tôi khó tránh được áp lực của cuộc sống. Gặp chúng tôi quá dễ.

Ngoài ra tôi còn dị ứng với việc sử dụng điện thoại di động quá nhi�u, không đúng lúc và vô bổ. Không ở đâu, không lúc nào mà không nghe một ngư�i nào đó đang nói chuyện điện thoại cầm tay. Chỉ cần liếc nhìn các nơi công cộng, phi trư�ng, công viên, quán cà-phê là thấy gần như m�i ngư�i đang nói, đang bấm hay cầm điện thoại trên tay. Chúng ở khắp m�i nơi.

Dù gì đi nữa, tôi phải công nhận sáng chế này là một sáng chế tuyệt v�i và cứu được nhi�u ngư�i. Nó rất tiện lợi. Chỉ mới dùng hai tháng, nó đã cứu tôi hai lần khi tôi lái xe và xém lạc, và một lần đổi chuyến bay khi bị kẹt vì bão tuyết, nhi�u lần đưa đón ở phi trư�ng được dễ dàng hơn và giúp tôi liên lạc với đồng nghiệp, gia đình, bạn bè bất cứ đâu.

Dù vậy, tôi cũng chưa thích nó. Tôi vẫn thư�ng dị ứng với nó. Tại sao?

B� ngoài, tôi vẫn có cảm tưởng nhi�u ngư�i trong chúng ta vẫn còn nghĩ nói chuyện điện thoại ở nơi công cộng làm cho mình có vẻ quan tr�ng. Tôi có thể lầm và nếu Chúa muốn, thì sự phổ biến của hiện tượng này không thôi cũng đủ để xóa tan bất cứ ảo tưởng nào thuộc loại này.

Một cách nghiêm túc hơn, tôi quan tâm đến cách mà điện thoại di động đang làm quan hệ của chúng ta thay đổi, cả v� khả năng chú ý và cách dùng. Tôi xin giải thích:

Trước tiên hết v� khả năng chú ý: tôi đồng ý với ký giả Thomas Friedman (Thế Giới Phẳng) khi ông cho rằng điện thoại di động, tin nhắn, điện thư và các hình thức truy�n thông là những phương tiện làm chúng ta đến với m�i ngư�i nhưng, ngược lại, chúng ta lại không đến với ai. Chúng ta nói chuyện liên tục, nhưng lạ lùng thay chúng ta lại đơn độc khi nói chuyện, ngư�i này ngư�i kia càng đơn độc hơn. Các nghiên cứu cho thấy ngày nay, ngay cả khi chúng ta nói chuyện liên tục, chúng ta ít có bạn thân và đ�i sống gia đình trở nên căng thẳng vì kỹ thuật, kỹ thuật không làm vững mạnh gia đình. Kỹ thuật làm phân chia chúng ta nhi�u hơn là nối kết.

Ngoài ra, khi chúng ta quan tâm quá độ v� kỹ thuật thì chúng ta đã tạo nên cái mà Friedman g�i là chú ý một cách mất trật tự, r�i rạc. Chúng ta đi ngược với đ�i sống chiêm nghiệm. Làm sao ngồi lại với lòng mình khi thư�ng xuyên bị phân tâm đủ m�i hướng?

Gần đây khi ngồi bên cạnh một thanh niên trẻ ở phi trư�ng, tôi thấy anh vừa nghe nhạc trên i-pod, vừa làm việc trên máy vi tính, vừa nói chuyện điện thoại, ba việc cùng một lúc. Tôi nghĩ anh cho mình thuộc thế hệ “đa năng.� Có thể có ngày vừa đi vừa ăn sẽ được xem là một thành tích. Nhưng tôi nghi ngại cho khả năng chiêm nghiêm của anh, tôi muốn nói cách cư xử của anh. Thư�ng thư�ng, khả năng “đa năng� cũng là một hình thức vô lễ và không chú tâm, kiểu chú tâm đến nhi�u ngư�i cùng một lúc.

Và rồi điện thoại di động sẽ cho chúng ta hình ảnh nào ở công cộng, cách ứng xử và con ngư�i chúng ta.

�úng là chúng ta biến đổi toàn thế giới thành cột điện thoại. Nhưng đó có phải là một chuyện xấu không? Hiệu năng thì không, nhưng thiếu lịch sự thì có.

Cột điện thoại được sáng chế vì một lý do tốt, cũng như phòng khách, phòng ngủ, văn phòng, công viên, tiệm ăn, nhà th�, nhạc viện. Ngày nay chúng ta ngồi nơi công cộng và chúng ta nghe các câu chuyện nói v� công ăn việc làm, v� gia đình, những chuyện riêng tư và vô bổ mà tốt hơn nên nói trong văn phòng, phòng ăn, phòng ngủ, công viên, hay ít nhất nơi riêng tư trong phòng điện thoại. Nhưng cả thế giới bây gi� trở thành cột điện thoại di động, giống như cột này bây gi� thành văn phòng, phòng khách, phòng ngủ, nơi thiên hạ nói không ngừng đủ thứ chuyện mà theo lẽ phải nói nơi riêng tư. �iện thoại di động không tốt cho “vệ sinh� tâm lý và xã hội.

Xét cho cùng điện thoại di động lại là một chuyện tốt. Buồn thay cách dùng và cách sống của chúng ta không theo kịp tiến bộ kỹ thuật.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn