Nội dung và hình thức

Eric Mascall, vị thầy triết h�c lớn tuổi đỡ đầu cho tôi ngày xưa, thư�ng hay nói: Trong th�i đại chúng ta, tất cả hàng hóa đ�u được trưng trong tủ kính và rất ít thứ được bày ở quầy. Ông nhận xét chủ nghĩa kinh nghiệm như một thứ triết h�c và cách nó chầm chậm lấy mất nét huy�n bí và chi�u sâu của cuộc sống thư�ng ngày của chúng ta. �áng buồn là, l�i nhận xét này đã nói ra từ nhi�u năm trước, nay thì nó ngân vang ở một cấp độ khác.

Thế giới chúng ta bị ám ảnh bởi hình thức, với hình ảnh, diện mạo, với những thứ được bày trong tủ kính, với cách thức chúng ta nhìn nó. Ngày nay, quan tr�ng là dáng b� ngoài tốt hơn là tốt thật sự, trông có vẻ kh�e mạnh quan tr�ng hơn là thật sự kh�e mạnh, có một hình thức đẹp bên ngoài quan tr�ng hơn tính tr�n vẹn và sâu sắc của nội dung thật sự bên trong.

Chúng ta thấy đi�u này khắp nơi, trong nỗi ám ảnh có cho được dáng vẻ b� ngoài  hoàn hảo, sùng bái hình ảnh, ham thích nổi danh, trong kỷ nguyên th�i trang, và trong các nổ lực không h� giấu giếm của chúng ta, để được xem như nối mạng với tất cả những thứ đúng đắn.

�iển hình càng ngày càng có nhi�u trư�ng �ại H�c trao bằng danh dự cho hai típ ngư�i, những ngư�i nổi tiếng và những ngư�i được đánh giá cao. Tôi không chắc các trư�ng đại h�c này thật sự quan tâm đến trình độ trí tuệ nghèo nàn của ngành công nghệ giải trí và thể thao (nơi sản xuất đa số ngư�i nổi tiếng), nhưng một Nelson Mandela, Desmond Tutu, Meryl Streep, Jodi Foster, Wayne Gretsky, hay một David Beckham trông có thể tốt cho hình ảnh một trư�ng �ại H�c trước mặt công chúng: “Nhìn xem, chúng tôi quan tâm đến cái đẹp, cái năng lực! �

Cuối cùng, tôi hy v�ng tôi không phải là ngư�i hoài nghi, dư�ng như không quan tr�ng lắm cho những gì một trư�ng �ại h�c tin tưởng vào hoặc cách đối xử với cán bộ nhân viên và sinh viên, nhưng quan tr�ng hơn là bên ngoài nhìn nhận, đánh giá h� như thế nào. Việc trao bằng tiến sĩ danh dự cho Mẹ Têrêxa chẳng đem lại lợi ích nào cho những ngư�i nghèo ở Ấn �ộ, nhưng nó tạo được giá trị quan tr�ng cho trư�ng đại h�c tôn vinh Mẹ.

�i�u tương tự cũng đúng trong lĩnh vực chính trị. Hình thức đã thắng nội dung. Chúng ta có khuynh hướng quan tâm nhi�u đến hình thức bên ngoài hơn là v� đư�ng lối chính trị, và chúng ta bầu các chính trị gia căn cứ trên các đặc điểm bên ngoài của h� hơn bất cứ đi�u gì khác. �ể được bầu vào cơ quan chính trị ngày nay, thì, quan tr�ng là phải tạo dựng được một hình ảnh tốt, hơn là có khả năng và phẩm cách.

Tuy nhiên chúng ta không nên quá nghiêm khắc v� việc hình thức thắng nội dung trong đ�i sống công chúng, bởi vì nó chỉ đơn giản phản ánh v� những gì đang xảy ra trong cuộc sống cá nhân của chúng ta: càng ngày, hình thức là đi�u đầu tiên, là tất cả, và là thứ duy nhất. Tốt thật sự không quan tr�ng, trông có vẻ tốt quan tr�ng hơn.

Mỹ phẩm đang trở thành ngành công nghiệp lớn nhất thế giới; mối bận tâm đến cách chúng ta trông như thế nào, đến cơ thể hoàn hảo là mối lo lắng dằn vặt, càng ngày nó càng làm chúng ta, đặc biệt là giới trẻ, có cảm giác bất mãn với chính cơ thể của mình, buồn bã liên lĩ trong cuộc sống. Trong số các chứng rối loạn v� thức ăn, bệnh chán ăn lan tràn đã nói lên mối lo này. Thư�ng thư�ng, chúng ta kiêng ăn không phải để được kh�e mạnh, nhưng để cố gắng đạt được và giữ gìn một vóc dáng không thể nào đạt được. M�i thứ thuộc v� cách chúng ta trông như thế nào, và vì thế chúng ta tập thể dục nhi�u hơn, ăn kiêng nghiêm ngặt hơn, tiêu nhi�u ti�n hơn cho những trang phục hợp th�i trang nhất trong nỗ lực có b� ngoài ổn hơn; thậm chí khi bị đánh tan ảo mộng để đối diện với sự thật, chúng ta nhận thấy một cách sâu sắc, chúng ta đang đương đầu với một trận chiến đầy mất mát khi tuổi tác cơ thể và các tiêu chuẩn xã hội mãi mãi không thể nào đạt được cao hơn. Tệ hơn, ngày nay chúng ta có khuynh hướng phán xét giá trị chỉ dựa trên dáng vẻ thể lý bên ngoài. Thang giá trị của chúng ta nằm trong việc trông có vẻ tốt.

Như các bạn biết, không phải tất cả đi�u này là xấu. Quan tâm đến vóc dáng thể chất, bản thân nó là một việc tốt, cũng như quan tâm đến tập luyện thể thao và kiêng khem trong việc ăn uống. Có dáng vẻ tốt và cảm thấy tốt là đi�u đúng. Sự lành mạnh của cơ thể cũng như vẻ đẹp bên ngoài của chúng ta không nên bao gi� bôi xấu dựa trên danh nghĩa đạo đức, b� sâu, hay tôn giáo. Quả thật th� ơ v� thể chất của một ngư�i nào đó, là dấu hiệu biểu lộ chán nản, hay ngay cả một căn bệnh sâu xa nào đó của tâm hồn. Quan tâm v� dáng vẻ là một việc làm đúng đắn, nhưng ngày nay, đi�u tốt đẹp đó đã đi quá xa.

Quan tâm đến vóc dáng bên ngoài, không bao gi� có thể thay thế được một quan tâm v� phẩm cách, chi�u sâu và tính tr�n vẹn của nội tâm, cũng như, ngược lại, quan tâm v� phẩm cách, chi�u sâu nội tâm không bao gi� có thể là lý do để biện hộ cho cho luộm thuộm cẩu thả của dáng vẻ bên ngoài. Ngày nay, chúng ta đã đánh mất tính cân bằng hợp lý đó, và trong nhi�u phương diện, nó đã khiến chúng ta bị tổn thương nhi�u hơn chúng ta tưởng.

�ức tin được xây bằng máu các thánh tử đạo; và các cơ sở có vai trò kết nối m�i ngư�i trong xã hội lại với nhau (hôn nhân, gia đình, nhà th�, chính trị), phần lớn giữ vững được nh� dựa trên n�n tảng hy sinh chính mình. Tuy nhiên, chín mươi chín phần trăm các hành động tử vì đạo và hy sinh quên mình hoàn toàn được làm trong âm thầm, giấu kín, ẩn danh, không ai biết đến, không quyến rũ, máu âm thầm chảy, tình yêu tận hiến cho những lý do vượt quá hình thức.

Nếu đó là đúng, thì dự đoán tương lai làm cho tôi không thoải mái mấy. Khi hình thức là tất cả, chúng ta sẽ không còn tập trung vào những đi�u có chi�u sâu, khi đó, dần dần, một cách không thể nhận thấy, hình thức bắt đầu xem như phẩm cách, nổi tiếng bắt đầu thay cho cao thượng tâm hồn, và trông có vẻ tốt trở nên quan tr�ng hơn thật sự tốt.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn