Chứng cớ có sự hiện hữu của Thiên Chúa

Bạn có chứng minh được Chúa hiện hữu không? Một vài triết gia lớn nhất tin rằng h� có thể làm được. Trong số đó có Anselm, Aquinas, Descartes, Leibnitz, Spinoza, Hatshorne đã từng cố gắng chứng minh đi�u này.

H� có các cách tiếp cận khác nhau. Một số ngư�i như  thánh Tôma A-qui-nô cố gắng chứng minh có Chúa với lý lẽ cho rằng sự tồn tại và thiết kế của vũ trụ cần phải có một Thiên Chúa là đấng sáng tạo và làm căn nguyên cho nó.

Chẳng hạn, một trong những chứng cớ A-qui-nô đưa ra là theo hướng này: Tưởng tượng bạn đang đi d�c theo một con đư�ng, bạn thấy một cục đá trên mặt đất, có ngư�i h�i bạn: «Ai đã đặt nó ở đây?» Bạn có thể trả l�i dễ dàng trước nay nó vẫn ở đó. Chẳng thắc mắc gì vì nó tự nhiên là như vậy. Nhưng, cũng đi d�c con đư�ng đó, bạn thấy một chiếc đồng hồ đeo tay nằm trên mặt đất, còn kêu tích tắc, còn báo gi� được. Liệu bạn còn có trả l�i dễ dàng trước nay nó vẫn ở đó không? Lần này thì không dễ. Thiết kế thông minh của tạo dựng cho bạn biết nó không đơn giản là kết quả của tự nhiên, nhưng là sản phẩm của một nhà thiết kế tài tình nào đó, cũng như sự việc chiếc đồng hồ còn kêu tích tắc chứng t� rõ ràng không phải lúc nào nó cũng ở đó.

Sau đó thánh A-qui-nô dùng hình ảnh này để mở rộng ra với toàn vũ trụ. Thiết kế tài tình của vũ trụ (chẳng hạn hệ thần kinh trung ương và cấu trúc não bộ của loài ngư�i) theo danh từ chuyên môn của ngành thiết kế thì nó phức tạp hơn chiếc đồng hồ đeo tay cả tỷ lần và sự kiện vũ trụ sẽ có ngày tàn lụi sẽ chứng t� cho chúng ta thấy không phải lúc nào nó cũng có mặt ở đây. Hẳn có một nhà thiết kế tài tình nào đó đã tạo ra và cho nó một khởi đầu th�i gian.

Các triết gia Descartes, Leibnitz, Spinoza, và Anselm có cách lý giải khác. H� đi theo hướng này: Nếu nói rằng khả thể có Thiên Chúa, thì Thiên Chúa đã hiện hữu, bởi vì không thể nào có một khả thể v� Thiên Chúa. Và vì khả thể có Thiên Chúa, Thiên Chúa hiện hữu!

�i�u đó nghe có vẻ khá ngớ ngẩn đối với đầu óc bình thư�ng, tuy nhiên phương trình nh� bé khác thư�ng này, đã từng được diễn đạt trong nhi�u cách khác nhau, đã từng khiến một số bộ óc vĩ đại nhất thế giới phải suy nghĩ, nó cũng ngụ ý những đầu óc bình thư�ng như chúng ta có lẽ đang b� quên một đi�u gì đó trong ý nghĩa của nó.

Triết gia Anh, Frederick Copleston, trong một cuộc tranh luận nổi tiếng với Bertrand Russell, từng đưa tất cả những tranh cãi này vào phương trình: Nếu vũ trụ có ý nghĩa, thì Chúa hiện hữu. Một ngư�i vô thần như Russell quả thật đã thừa nhận chân lý này, song sau đó ông lập luận rằng vũ trụ chẳng có ý nghĩa nào cả ngoài sự kiện ngẫu nhiên, khắc nghiệt không thể nào lý giải tr�n vẹn.

Có thể nói gì v� những “chứng cớ� này? Chúng chứng t� được gì không?

Những chứng cớ này không phải là những phương trình toán h�c hay khoa h�c, do đó chúng không chứng minh được gì trong đó cả. Chúng cũng không phải là những lý lẽ buộc một ngư�i theo chủ nghĩa hoài nghi phải tin vào Thiên Chúa. Nhưng cũng không hẳn là chúng không có ý nghĩa nào. Giá trị của chúng là đã đưa ra một đi�u gì đó sâu đậm, cách xa toán h�c và khoa h�c, một đi�u gì đó ẩn sâu dưới b� mặt m�i g�i bạn hoặc tin tưởng hoặc hoài nghi, để tin rằng tất cả có nghĩa hay vô nghĩa. Sức mạnh của chúng là sức mạnh của tinh thần: Giống như làm sao bạn biết có ngư�i thương mình? Làm sao biết ai mình có thể tin được? �i�u gì cho bạn cảm nhận rằng cuộc đ�i có ý nghĩa?

Karl Rahner từng đưa ra chứng cớ riêng của ông v� sự hiện hữu của Thiên Chúa. �ối với ông, chúng ta nếm trải Thiên Chúa bằng những trải nghiệm nào đó và những trải nghiệm này cuối cùng khắc sâu đậm trong lòng chúng ta với lòng tin rằng vũ trụ này có một ý nghĩa, rằng chúng ta có đủ lý do để yêu thương và tin tưởng, rằng có một thế giới cách xa thế giới này, và rằng có một Thiên Chúa. Ông lý giải đi�u đó như sau:

Có khi nào bạn thinh lặng, dù bạn đang muốn kháng lại, dù bạn đang bị đối xử bất công? Có khi nào bạn tha thứ, dù không nhận được một phần thưởng nào và ngư�i khác còn cho đó là chuyện dĩ nhiên? Có khi nào bạn vâng l�i, không phải vì ép buộc hoặc sợ gặp rắc rối nào đó, nhưng đơn giản vì một cái gì huy�n bí, không diễn tả nên l�i, không thể hiểu được trong chính bản thân bạn? Có khi nào bạn hy sinh, mà không nhận một l�i cám ơn, không có một sự công nhận nào, thậm chí không cảm thấy th�a mãn trong lòng? Có khi nào bạn hoàn toàn cô đơn và, trong tình trạng đó, bạn phải quyết định làm một đi�u gì đó trong sạch vì lương tâm, từ một nơi xa xôi bạn có thể diễn tả được, một nơi cô đơn sâu thẳm, một nơi bạn biết bạn đang quyết định một đi�u gì đó mà trách nhiệm luôn luôn và vĩnh viễn sẽ thuộc v� bạn? Có khi nào bạn cố gắng yêu thương khi không có một ng�n sóng nhiệt tình nào cuốn bạn đi cùng để bạn không bị xáo trộn giữa những đòi h�i của mình với tình yêu? Có khi nào bạn nhẫn nại mà không cảm thấy cay chua khi làm nhiệm vụ của mình, khi nhiệm vụ đó giống như cái chết, nó như đang muốn giết bạn, có vẻ ngớ ngẩn khi ngư�i khác nhìn vào, và b� lại bạn lại với cảm giác vô v�ng, không giống với những ngư�i đã ch�n một lối đi dễ chịu hơn? Có khi nào bạn tốt với một ngư�i mà ngư�i đó không h� biết ơn hay thấu hiểu lại, bạn không có một phần thưởng nào mà còn bị cho là ngư�i không tốt và vị kỷ?

Nếu bạn từng trải nghiệm một trong những đi�u này, khi đó bạn đã trải nghiệm Thiên Chúa và bạn nhận ra rằng có một n�n tảng sâu đậm nằm dưới b� mặt bạn đang bước lên.

Ronald Rolheiser, 2005-09-25

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn