“Kính ngài Macron, xin ngài hãy là một tổng thống của văn chương�

Nước Pháp nổi bật với truy�n thống văn chương của nó. Một vài tổng thống của n�n �ệ Ngũ Cộng hòa cho thấy rõ rệt h� gắn bó với chữ nghĩa. Emmanuel Macron phải nối lại với quá khứ này, ông Eric-Emmanuel Schmitt, Hàn lâm viện Goncourt viết trên diễn đàn của ông.

Sắp tới đây, một tân tổng thống sẽ đi�u khiển nước Pháp. Tôi chân thành chúc ông thành công, vì tôi chúc chúng ta, tất cả chúng ta, một cách mãnh liệt là phải thành công. Emmanuel Macron trẻ (không trẻ mãi), thông minh (sẽ còn), có năng khiếu (sẽ giúp ông), nhân bản (phải trau dồi mãi), khiêm tốn (dễ quên lắm), tham v�ng (lúc này là cho nước Pháp chứ không phải cho ông), ông toát ra một năng động lạc quan mà tôi mong năng động này sẽ được lây lan và trong năng động này, chúng ta sẽ tìm thấy để nhận biết mình. Tôi muốn kéo sự chú ý của ông v� những gì mà ngày hôm nay chỉ còn trong huy�n thoại, nhưng với độ lùi, chúng ta thấy đây là đi�u đáng kể và có tính biểu tượng: mối dây liên hệ của các tổng thống với văn chương.

Nước Pháp là một nước văn chương vì ngư�i dân Pháp đ�c rất nhi�u và viết còn nhi�u hơn. Văn chương vì ngư�i dân Pháp được nuôi dưỡng bởi La Fontaine, Saint-Exupéry hay Marcel Aymé từ khi còn trong nôi. Văn chương vì ngư�i dân Pháp qua tuổi vị thành niên với Verlaine, Rimbaud, Baudelaire. Văn chương vì ngư�i ta g�i ngôn ngữ Pháp là ngôn ngữ của Molière. Văn chương vì nước Pháp t�a rạng trên thế giới bởi các văn sĩ và tư tưởng gia sáng chói từ Voltaire đến Lévi-Strauss. Văn chương vì nước Pháp đưa các tác giả được nổi tiếng, được vinh danh, được chào mừng lên các đư�ng phố, các đư�ng phố thư�ng mang tên các tiểu thuyết gia, các thi sĩ hay các nhà viết kịch. Văn chương vì nước Pháp có nhi�u giải văn chương cũng như giải phô-mai ngon. Văn chương vì m�i ngư�i đ�u muốn viết một quyển sách, ngay cả những ngư�i chỉ cần ký vào là được. Văn chương vì ở Pháp ngự trị ý tưởng cao thượng của văn chương: khác với các phương tiện truy�n thông viết trên nước, văn chương được viết trên giấy, được khắc trên đá cẩm thạch không bị th�i gian làm phai mòn. Văn chương vì các văn sĩ Pháp vẫn còn dù cho thế hệ  của h� đã tắt ngúm. Văn chương vì nó dám đùa với vĩnh cửu.

�ã có một th�i các tổng thống của n�n Cộng hòa Pháp biểu lộ rõ h� dính đến văn chương. Charles de Gaulle không những chỉ đ�c mà ông còn viết ký ức vào bậc thầy. Georges Pompidou, thạc sĩ văn chương, ông đã viết tác phẩm Hợp tuyển Thơ, tác phẩm đã là kinh nhật tụng của tôi trong th�i son trẻ. Valéry Giscard d’Estaing nói lên tình yêu của ông đối với Maupassant và bây gi� ông ở trong Hàn lâm viện Pháp. François Mitterrand thết tiệc một cách thanh lịch và hậu hĩnh các tác phẩm, ông đã gặp rất nhi�u các văn sĩ mà ông ngưỡng mộ như Michel Tournier.

Ngư�i nào đ�c, h� đạt đến tầm mức phổ quát

Sau h� thì cái khuôn này bị bể. Không phải vì Jacques Chirac, Nicolas Sarkozy, François Hollande không phải là không có văn hóa, nhưng chúng ta ghi nhận, một cách trại ra, v� văn chương h� có một sự hiếu kỳ theo th�i điểm, nhưng không có đam mê. Vậy, một cách đồng tình, như thế nhiệm kỳ tổng thống của h� có mất đi quy�n uy và danh giá không. Có thể nào ở đây có một sôi dây liên hệ không?

Yêu văn chương là vượt lên các rạn nứt, các vận động hành làng, các đảng phái. Yêu văn chương là quan tâm đến thợ thuy�n như Zola mô tả, cũng như quan tâm đến Công chúa Clèves, yêu nông dân như Sand cũng như yêu các nhà quý tộc như Proust, yêu những kẻ phóng đãng như Laclos, cũng như yêu các tâm hồn đau khổ như Bernanos, yêu kitô giáo như Bossuet, cũng như chỉ trích kitô giáo như Diderot. Yêu văn chương, không những vượt lên các ý thức hệ tê cứng nhưng còn vượt qua các biên giới: trở nên ngư�i Nga với Dostoïevski, ngư�i Nhật với Mishima, ngư�i � với Moravia, ngư�i �ức với Mann, ngư�i Ai Cập với Mahfouz. Văn chương còn lấn qua biên giới của th�i gian, nó cho phép tôi sống từ thế kỷ thứ năm trước Thiên Chúa giáng sinh với Sophocle hay th�i Phục hưng với Shakespeare và Cervantes.

Ngư�i nào đ�c, h� đạt đến tầm mức phổ quát. H� không còn ở trong một nhóm cố định, với các quan tâm riêng, với một tầng lớp xã hội, một mức thang xã hội, không, ngư�i đó vượt lên các định nghĩa và không còn biết cái gì là xa lạ. Ngư�i đó mang lấy nét đa dạng trong tính phức hợp của nó. Và tổng thống là ngư�i như thế nào, nếu không phải là ngư�i mang lấy nét đa dạng trong tính phức hợp của nó?

Emmanuel Macron cho thấy ông mê văn chương: ông h�c văn chương, h�c triết và ngư�i ta nói với tôi, ông mong trở thành nhà văn. Với cách ông dùng chữ, với sở thích nói chính xác, với ni�m vui khi ch�n được một tính từ, tôi nhận ra tổng thống hiện nay là ngư�i của văn chương. Thưa ngài Macron, xin ngài đừng xấu hổ vì mê văn chương, nhưng hãy rạng rỡ với văn chương. Là một tổng thống của văn chương, ngài sẽ là Tổng thống của tất cả m�i ngư�i.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn