�ức Phanxicô: 80 năm để hình thành một giáo hoàng

�ức Phanxicô mừng sinh nhật 80 tuổi, nhìn lại 80 năm con đư�ng đưa ngài đến ngôi Thánh Phêrô

Ngày 7 tháng 12-2016, Jorge Mario Bergoglio, Giáo hoàng Phanxicô mừng sinh nhật 80 tuổi, 80 năm dấn thân đấu tranh vì lợi ích cho m�i ngư�i. Từ khi còn là cậu bé mê đá banh cho đến khi được bầu ch�n lên ngôi Thánh Phêrô, nhìn lại 80 năm đã hun đúc sứ vụ giáo hoàng của ngài.

1936-1946: Trao truy�n đức tin

Jorge Bergoglio trong những năm trung h�c

Ngày 17 tháng 12-1936, Maria Regina và Mario Bergoglio, một cặp vợ chồng ngư�i Argentina gốc � vui mừng tột độ. H� có đứa con trai đầu lòng và đặt tên cho đứa bé là Jorge Mario. �ứa bé được rửa tội vào ngày lễ Giáng Sinh.

Bà nội Rosa là ngư�i giữ cháu thư�ng xuyên. Ngoài ngôn ngữ vùng Piémont, nước � và các phong tục tập quán �, bà còn truy�n đức tin cho cháu mình. Trong mư�i năm đầu đ�i, Jorge Mario đi h�c trư�ng �ức Bà Thương xót ở Buenos Aires, ngôi trư�ng chỉ cách nhà vài mét.

Lên 10 tuổi, Jorge Mario thích sưu tầm tem và chơi đá banh với bạn cùng xóm. Từ nh�, chú bé Jorge Mario đã t� ra lanh lợi tháo vát và độc lập. Chẳng hạn, chú có sáng kiến h�c cửu chương bằng cách đi lên đi xuống cầu thang.

1946-1956: Ơn g�i

Trư�ng Wilfrid Ramon Mejia

Cuối những năm 1940, Jorge vào nội trú trư�ng danh tiếng Wilfrid Ramon Mejia, ở Buenos Aires. Jorge Mario giữ ảnh hưởng sâu đậm trong những năm h�c với các tu sĩ Dòng Salê này. Các linh mục dạy cho Jorge Mario đi�u cốt tủy: một n�n văn hóa công giáo không mê đạo cũng không mất định hướng, nhưng bám trong thực tế.

Ngài không bao gi� đi ngủ mà không cầu nguyện, đặc biệt ngài có lòng tôn kính �ức Mẹ. Năm 13 tuổi, ngài đã muốn đi tu làm linh mục. Tháng 9 năm 1953, ngài xưng tội với một linh mục mà ngài không quen, nhưng «đã ch� ngài từ lâu». Sau lần xưng tội đó, ngài cảm thấy có một cái gì thay đổi trong lòng mình. «Tôi cảm thấy có một tiếng nói, một l�i kêu g�i: tôi tin chắc tôi sẽ thành linh mục». Một năm sau, ngài cho gia đình biết quyết định của mình: Tin được ngư�i cha vui mừng đón nhận, nhưng mẹ thì bối rối hơn, bà mong ngài h�c bác sĩ.

Thân sinh của Jorge

Năm 14 tuổi, cha của ngài huấn luyện ngài làm các công việc nh� trong gi� rãnh. Song song với việc h�c, ngài làm việc kiếm ti�n. Ngài h�c môn hóa h�c thực phẩm ở trư�ng kỹ thuật. Ngài h�c hành chăm chỉ và tốt nghiệp năm 1955.

1956-1966: Một chiến binh của Chúa Kitô

Th�i gian ở chủng viện

Jorge 21 tuổi khi ngài vào chủng viện Villa Devoto của tòa giám mục, chủng viện ở phía Tây của thủ đô Argentina. Ngài h�c xuất sắc nhưng việc h�c bị xáo trộn bởi hai sự kiện: nhớ nhung một cô gái trẻ gặp trong đám cưới của một ngư�i chú và bị bệnh sưng phổi phải cắt một phần phổi. Sau khi mổ, trong những lúc đau đớn, Jorge tìm ra phương cách để đối diện với đau khổ qua đức tin.

Tháng 3 năm 1958, với một xác tín mạnh mẽ, ngài vào Dòng Tên, tính cách truy�n giáo của Dòng đã cuốn hút ngài. Ngài mơ được đi truy�n giáo ở Nhật. Tuy nhiên Rôma gởi ngài đến một nhà do các linh mục Dòng Tên quản trị ở trung tâm Chí Lợi. Ở đây khi ngài dạy giáo lý cho các em bé trong khu vực, ngài thấy được sự nghèo khổ cùng cực.

Năm 29 tuổi, ngài dạy h�c ở trư�ng trung h�c danh tiếng của Dòng Tên, trư�ng �ức Mẹ Vô nhiễm ở Santa Fe, mi�n bắc Argentina. Ngài dạy các môn nghệ thuật, văn chương và tâm lý. Dù còn trẻ nhưng ngài đã có được uy tín nh� cá tính kiên trì và cách dạy có phương pháp của ngài. Khi tiếp xúc với h�c trò, ngài t� ra có tính hài hước.

1966-1976: ‘Thăng quan tiến chức’ nhanh chóng

Năm 1966 là năm quyết liệt của Argentina, ngày 28 tháng 6, một cuộc đảo chánh quân đội đã hạ tổng thống Arturo Illia, đại tướng Juan Carlos Ongania lên chức. �ó cũng là th�i gian chuyển tiếp của Giáo hội, Công đồng II vừa kết thúc vào tháng 12 năm 1965.

Năm 31 tuổi, Jorge Bergoglio đi h�c lại để có bằng đệ tam cấp v� thần h�c ở trư�ng Colegio Maximo của San Jose, ở San Miguel, vùng ngoại ô Buenos Aires.

Các ngư�i đảm trách trư�ng Colegio Máximo trong đó có Jorge Bergoglio, đứng hàng thứ ba từ trái

Ngày 13 tháng 12-1969, ngài chịu chức, ngài thực hiện được giấc mơ làm linh mục của mình. Thân sinh và bà nội hạnh phúc dự lễ phong chức của ngài. Vài tháng sau, ngài được gởi qua Tây Ban Nha, tại đây ngài dành ra một năm để cầu nguyện, để đi linh thao và làm việc mục vụ để hoàn thành việc đào tạo của mình. Năm 1971 ngài trở v�  Argentina khi bà nội Rosa sống những ngày cuối cùng. Ngài ở bên cạnh bà cho đến cùng. Từ sợi dây liên hệ sâu đậm với bà nội, nảy sinh ra một xác quyết cũng sâu đậm, ngài nhận ra sự phong phú của những ngư�i lớn tuổi.

Trong Dòng, ngài thăng chức rất nhanh. Năm 1973, mới 36 tuổi, ngài đã làm b� trên Tỉnh dòng Argentina. Lúc đó nước Argentina bị chia rẽ giữa những ngư�i, nhân danh chống cộng sản ủng hộ phe quốc gia thân hữu và những ngư�i bảo vệ cho những ngư�i nghèo nhất, bị khai thác nhất, những ngư�i khiêm tốn nhất. Năm 1973, sau khi đại tướng Peron trở v� nắm quy�n lực, hàng giáo sĩ «thân tả» bị đe d�a. Trong hàng ngủ này có Tổng Giám mục Mgr Enrique Angelleli, giáo phận Cordoba. Năm 1976, ngài bị lực lượng quân đội ám sát chết. Công việc làm và xác tín của Tổng Giám mục  Angelleli ghi dấu sâu đậm trong lòng linh mục Bergoglio, nhất là khuynh hướng ưu tiên của ngài là lo cho ngư�i nghèo và ngư�i bị loại trừ.

1976-1986: Những năm tháng xám xịt

Tháng 3 năm 1976, ngư�i chỉ huy quân đội, Jorge Rafael Videla, lật đổ nữ tổng thống e Isabel Peron. �ứng trước nạn khủng bố quốc gia vừa hình thành, Jorge Bergoglio cố gắng bảo vệ các chủng sinh. Tháng 5 năm 1976, hai linh mục Dòng Tên Olando Yorio và Francisco Yalics bị nhóm có quy�n lực bắt cóc và giam tù. Sau khi được thả ra, h� tố cáo B� trên Tỉnh dòng đã không làm gì cho h�. Sau này, việc này được chứng t� cho biết,  Jorge Bergoglio đã làm hết sức mình để h� được tự do. Các chứng nhân th�i đó xác nhận cha Bergoglio đã che giấu cho những ngư�i bị cảnh sát lùng tìm trong trư�ng Colegio Maximo ở San Miguel.

Năm1980, Linh mục Bergoglio thành lập nhà th� Thánh Giuse. Ngài đến đây dâng thánh lễ và cho những ngư�i nghèo trong vùng rước lễ.

Tháng 12 năm 1979, kết thúc nhiệm kỳ làm B� trên Tỉnh dòng, ngài v� làm hiệu trưởng trư�ng này. Ngài sống hàng ngày bên cạnh sinh viên, có khi ngài còn nấu cơm cho sinh viên ăn, hoặc đi đổ rác.

1986-1996: Giám mục Bergoglio

Năm1986, Linh mục Bergoglio xin tân B� trên Tỉnh dòng Argentina đi �ức h�c. Ngài muốn đi h�c lại và làm luận án v� một thần h�c gia � Romano Guardini, ngư�i sống lâu ngày ở �ức. Ở phân khoa thần h�c Sankt Georgen, ở Francfort, ngài gom tài liệu v� Guardini và h�c thêm tiếng �ức nhưng ngài chưa bao gi� xong luận án của mình.

Từ �ức trở v�, ngài là giáo sư phân khoa thần h�c mục vụ của trư�ng Colegio Maximo. Ở đây ngài bị vướng vào một phong trào bôi nh�, nhi�u ngư�i không mấy thiện cảm với ngài khi thấy ngài có tầm ảnh hưởng lớn. Năm 1990, h� cất chức giáo sư của ngài và gởi ngài đi Cordoba, � dãy núi Argentina. Cuối cùng Hồng y Antonio Quarracino, Tổng Giám mục Buenos Aires can thiệp để giúp ngài. Cả hai có cùng tinh thần phóng khoáng của hậu-công đồng, cùng quan tâm đến ngư�i nghèo và cùng dấn thân lo vấn đ� đối thoại liên tôn. Năm 1992, Linh mục Bergoglio được phong làm giám mục phụ tá Buenos Aires. Ngày 27 tháng 6, Hồng y Quarracino phong cho ngài làm giám mục ở nhà th� chính tòa Buenos Aires.

Ngày 27 tháng 6 năm 1992, Linh mục Jorge Bergoglio được phong làm giám mục

Tại chức, Giám mục Bergoglio liên tục đi thăm các khu vực nghèo của giáo phận, ngài tổ chức các cuộc rước kiệu trong các khu phố ổ chuột.

1996-2006: Một hồng y giữa giáo dân của mình

Dưới quy�n cai trị của Carlos Menem (1989-1999), giám mục phụ tá chỉ trích mãnh liệt và lặp lui lặp tới đư�ng lôi chính trị kinh tế cực kỳ phóng khoáng và nạn tham nhũng tác hại đến ngư�i dân nghèo nhất Argentina.

Ngày 3 tháng 6 năm 1997, ngài được bổ làm giám mục phó Buenos Aires. Tháng 2 năm 1998, khi Hồng y Antonio Quarracino qua đ�i, ngài là Tổng Giám mục của thủ đô Buenos Aires. Trong vòng mư�i năm, một linh mục bình thư�ng của Cordoba trở thành Tổng Giám mục của một trong các giáo phận lớn nhất Châu Mỹ La Tinh. Nhưng quy�n lực không làm cho ngài thay đổi. Ngài không sống ở căn hộ dành cho Tổng Giám mục. Ngài tránh các vụ đi đây đi đó vô ích, ngài thích ở gần giáo dân.

Ở tòa Tổng Giám mục, ngài mở «các đêm từ thiện», các thanh niên h�p nhau cầu nguyện trước khi phân tán đi các nơi trong thành phố để giúp những ngư�i vô gia cư.

Trong lần công nghị ngày 21 tháng 2 năm 2001, �ức Gioan-Phaolô II đã phong Tổng Giám mục Buenos Aires làm hồng y. Cũng năm này, Argentina rơi vào cơn khủng hoảng kinh tế và bất ổn xã hội. Hồng y Bergoglio và nhi�u giám mục khác, đã can dự vào để tìm một lối thoát. Sau khi tổng thống Fernando de la Rua từ chức, một nhà nước lâm th�i được chỉ định. Giáo hội trở thành biểu tượng của uy tín và đã giúp cứu được các thể chế chính trị.

Hồng y Jorge Mario Bergoglio

Tổng Giám mục Buenos Aires luôn ở gần tín hữu. Năm 2004, một trận h�a hoạn khủng khiếp xảy ra ở một hộp đêm của thủ đô làm cho gần 200 thanh niên thiệt mạng, ngài ở suốt đêm trên vĩa hè, an ủi các ngư�i bị thương, các gia đình có thân nhân chết hoặc xức dầu cho ngư�i bệnh.

Năm 2005, sau khi �ức Gioan-Phaolô II qua đ�i, ngài tham dự mật nghị bầu Hồng y Joseph Ratzinger làm tân giáo hoàng. Trong lần mật nghị này, Hồng y Bergoglio có được một số phiếu.

2006-2016: Linh mục Dòng Tên thành giáo hoàng

Trở v� Argentina, các quan hệ của ngài với chính quy�n Nestor Kirchner trở nên xấu. Sau các cú lật mặt trái chính trị bị gán là chịu ảnh hưởng của Tổng Giám mục Buenos Aires, ngài bị cho là kẻ thù chính trị của chính quy�n Kirchner.

Tháng 5 năm 2007, ngài đóng vai trò chủ chốt trong hội nghị Giám mục Aparecida ở Ba Tây. Tại đây, ngài đã phát triển các điểm như ng�n đèn pha cho giáo tri�u của ngài, như quan tâm đến ngư�i nghèo, tố cáo loại «văn hóa vứt b�» và hoạt động hướng v� vùng ngoại vi.

Tháng 12 năm 2007, bà Cristina Kirchner kế vị chồng. Tuy cởi mở hơn, nhưng bà có xung đột với Hồng y Bergoglio trên nhi�u vấn đ�. V� phần mình, Tổng Giám mục tiếp tục chiến đấu chống tham nhũng, chống nạn buôn ngư�i, chống nạn buôn ma túy.

Jorge Bergoglio và bà Cristina Kirchner, tổng thống Argentina

Tháng 2 năm 2013, �ức Bênêđictô XVI từ nhiệm. Ngày 13 tháng 3, �ức Hồng y Bergoglio trở thành tân giáo hoàng. Các quan sát viên mừng việc bầu ch�n một giáo hoàng ngoài khuôn khổ, ngư�i sẽ làm cho Giáo hội thay đổi. Ngài có một phong cách mới khi tối đầu tiên ra ban công chào giáo dân, ngài đã xin h� cầu nguyện cho mình. Ngài từ chối ở các căn hộ giáo hoàng, ngài thích ở Nhà Thánh Mácta thanh đạm.

�ức Phanxicô ở ban công sau khi được bầu ch�n vào ngôi Thánh Phêrô

Ưu tiên lo cho ngư�i sống bên l� và ngư�i bị loại trừ là chủ đ� lặp đi lặp lại từ đầu giáo tri�u của ngài. Chuyến đi ra ngoài Vatican của ngài là đến đảo Lampedusa, nơi có nhi�u ngư�i tị nạn Bắc châu Phi đến. Phong cách mới, đặc sủng và ý chí muốn thay đổi của ngài đã làm cho ngài thành một trong các giáo hoàng được giáo dân mến chuộng nhất của kỷ nguyên hiện đại này.

Các điểm mạnh trong giáo tri�u của �ức Phanxicô

Một vài quyết định của ngài như quyết định cải tổ Giáo tri�u ngay từ năm 2013 đã làm cho ngài gặp chống đối ngay trong nội bộ Vatican.

Tháng 11 năm 2013, ngài công bố Tông huấn đầu tiên, Tông huấn Ni�m vui Tin Mừng (Evangelii Gaudium). Tông huấn nêu rõ sự đòi h�i mà kitô hữu buộc phải có đối với ngư�i nghèo, cũng như bổn phận của kitô hữu là phải duy trì một trật tự kinh tế, chính trị và công chính.

Trong tri�u giáo hoàng của mình, �ức Phanxicô dấn thân hoạt động để mang tới hòa bình. năm 2014, Cuba và Mỹ loan báo tiến trình bình thư�ng hóa bang giao giữa hai nước. Một tiến trình mà cả Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch Raul Castro công khai cám ơn �ức Giáo hoàng, ngư�i đã làm trung gian trong sự xích lại gần nhau của hai nước.

Tiếp tục theo đuổi việc đối thoại liên tôn, �ức Phanxicô đến �ất Thánh vào tháng 5 năm 2014. Tại đây ngài gặp các nhà lãnh đạo Do Thái và Hồi giáo. Tiếp theo đó, ngài đã m�i Tổng thống Palestina Mahmoud Abbas và Tổng thống Shimon Peres đến Vatican để cầu nguyện cho hòa bình.

�ức Phanxicô cũng cho thấy ý chí muốn cập nhật giáo đi�u của Giáo hội trong lãnh vực gia đình. Ngài đã triệu một Thượng Hội đồng Giám mục vào tháng 10 năm 2014.

Năm 2015 là năm ngài có 5 chuyến đi ngoài nước �, ngài đi Cuba và Mỹ, Trung Phi, Phi Luật Tân, và Nam Mỹ. Cũng năm nay ngài công bố Thông điệp Chúc tụng Chúa, quan tâm đến công trình tạo dựng. Với thông điệp này, ngài là giáo hoàng đầu tiên thảo toàn bộ một thông điệp lo cho môi sinh của con ngư�i.

Cuối năm 2015, ngài mở Năm Thánh Lòng thương xót và đã có hàng triệu lượt khách hành hương v� Rôma trong dịp này.

Sự dấn thân lo cho những ngư�i bên l� của ngài được cụ thể hóa qua chuyến đi đảo Lesbos, Hy Lạp vào tháng 2 năm 2016. Tại đây ngài gặp các ngư�i tị nạn, đa số h� đến từ Syria. Trên chuyến bay v� Rôma, ngài đem theo 12 ngư�i tị nạn hồi giáo.

Trong chuyến đi tông du ở Mêhicô, ngài cũng quan tâm đến ngư�i di dân, ngay dâng thánh lễ ở biên giới Mêhicô và Mỹ. Tháng 3, ngài công bố Tông huấn Ni�m vui Yêu thương (Amoris laetitia) một tổng hợp các cuộc thảo luận ở Thượng Hội đồng v� gia đình.  Một vài quan điểm, nhất là quan điểm của Giáo hội đối với ngư�i ly dị tái hôn đã tạo sự chống đối nơi một vài hồng y.

Tháng 7 năm 2016, ngài đi Cracovia để gặp các ngư�i trẻ từ khắp nơi tên thế giới v� dự Ngày Thế giới Trẻ. Tháng 10 năm 2016, ngài đi Thụy �iển trong tinh thần đại kết, kỷ niệm 500 năm ngày Giáo hội tin lành Cải cách.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch

Phanxicovn