Xã hội chúng ta luôn cần hình ảnh tượng trưng của một ngư�i cha

Jacques Arènes, tâm lý gia, nhà phân tâm h�c

Jacques Arènes dạy ở Viện Công giáo Lille, Viện Công giáo Paris và ở Trung tâm Sèvres. Ông trả l�i cho độc giả báo La Vie trên trang mạng lavie.fr, mục Câu h�i v� cuộc sống.

Sự hâm mộ �ức Phanxicô có phải là dấu hiệu của «nhu cầu» cần có một uy quy�n phụ tử không? Trước hết chúng ta nên đào sâu ý nghĩa v� khái niệm thế nào là uy quy�n. Chính trong quan niệm phải được sống trong một thế giới được bảo đảm và có một ý nghĩa mà nhà phân tâm h�c Freud khẳng định là có sự hiện hữu của một «nhu cần cần được có uy quy�n» nơi trẻ con. Khi đó uy quy�n sẽ chăm sóc chúng ta, trẻ con cũng như ngư�i lớn, không bị lo lắng của tâm trạng bị b� rơi, cho chúng ta cảm nhận rằng xã hội và các l� luật của nó là để phục vụ lợi ích chung nối kết tất cả chúng ta lại. Khi đó uy quy�n đích thực không phải là hình thức và nó không áp đặt chúng ta bằng sức mạnh. Ngư�i ta muốn vâng l�i là vì biết tính hợp pháp của ngư�i có uy quy�n và vì ngư�i ta cảm thấy phải cho tính nhất quán một cái quy�n. Trong vũ trụ phức tạp của chúng ta, chúng ta bị đặt dưới muôn vàn lý thuyết v� cách sống chung thì dù sao «nhu cầu» này sẽ biểu hiện một cách dính chắc, khăng khăng và gần như còn mang tính chí tử.

Vả lại n�n văn hóa Tây phương thư�ng mang một sự khinh thư�ng sâu đậm đối với các thể chế quy�n uy dù đó là quy�n uy chính trị, quốc gia hay tôn giáo. Như vậy có cái gì mới nơi �ức Phanxicô? Chắc chắc là ở cách ngài «mang» quy�n uy. Ngày nay chúng ta mong ch� nơi các tấm gương biểu tượng cho quy�n uy – là cha là mẹ, là thầy giáo hay chính trị gia – không nói dối nữa, h� phải thật sự đứng ở ngôi thứ nhất để nói chuyện. Chúng ta mong h� nói những gì h� làm và làm những gì h� nói. Chúng ta không còn tin một chức vị sẽ tự động mang đến một quy�n uy đạo đức nào đó! Vì thế trong các thể chế, các gia đình, các trư�ng h�c khó mà «thể hiện» được quy�n uy. Giáo hoàng nhân cách hóa đúng đắn một uy quy�n sống động, ngài chấp nhận sai lầm của mình, và trong một cuộc ph�ng vấn của báo Études, ngài khiêm tốn thú nhận những khó khăn ngài đã trải qua khi ngài làm Giám tỉnh Dòng Tên lúc còn trẻ, ngài đã cứng ngắt trong cương vị của mình. Tuy vậy đức khiêm tốn không ngăn ngài có những l�i nói mạnh. Vậy thì lúc đó quy�n uy quy chiếu vào hình ảnh của ngư�i «phát ngôn», ngư�i tạo ra cho mình một khoảng không gian cho quy�n uy này.

Th�i buổi hơi lạc lối của chúng ta đi tìm sự thật và sức mạnh nơi chứng nhân hơn là nơi các lý thuyết và giáo đi�u, một quy�n uy «phụ tử» không còn được chính đáng qua khía cạnh ấn tượng của chức vụ: những ngư�i cha thật sự hay tượng trưng phải cho thấy mình đích thực là «tác giả» của quy�n uy, h� phải dám như �ức giáo hoàng, l�i nói phải đi đúng theo cách mình sống. �ó là cái giá mà chúng ta phải giải hòa với các thể chế.

Nguyễn Tùng Lâm dịch