Trong cõi riêng tư của một nguyên thủ Quốc gia

Một ngày trong đ�i của nguyên thủ Quốc gia nh� nhất thế giới như thế nào? �i�u tra trong hành lang của Vatican

Không có gì qua mắt được giáo hoàng. Ngài để mắt khắp nơi. Nhưng chính trong cô tịch mà ngài thanh l�c đâu là sự thúc đẩy của Thiên Chúa, đâu là do… quỷ thúc đẩy.

Ngay từ lúc được bầu ch�n, ngài đã dứt khoát mình là ngư�i tự do, có nghĩa là ngài sẽ không để mình khép kín trong guồng máy Vatican, một guồng máy được thừa hưởng từ các vị ti�n nhiệm. �ảo ngược các thói quen tê cứng, ngài áp đặt luật lệ của mình, thiện hướng phát đi từ khát v�ng gặp gỡ ngư�i này ngư�i kia và tính đơn sơ của mình, trung thành giữ đức tu luyện khổ hạnh của Dòng Tên nên đã tạo cho ngài một cột sống thiêng liêng vững chải. Và thế là đô thị Vatican sống theo nhịp của Phanxicô. Cuộc sống hàng ngày của ngài như thế nào? Th�i khóa biểu, nhịp làm việc, cách đi�u hành… Câu chuyện một ngày tiêu biểu của Jorge Mario Bergoglio.

 4h30, ngư�i cầu nguyện thức dậy

Màn đêm vẫn còn bao phủ Vatican, đêm tĩnh mịch vừa bị tiếng còi hụ của xe cảnh sát v�ng từ b� sông Tibre gần đó tạm th�i làm xáo động. Trong bóng đêm dày đặc của ��n Th� Thánh Phêrô, một ánh đèn vừa bật lên trên một trong các cửa sổ trên bức tư�ng khô cứng của Nhà tr� Thánh Mácta, ngôi nhà tr� ở gần tư�ng phía Nam của Quốc gia nh� nhất thế giới. Mỗi ngày, từ 60 năm nay, Jorge Mario Bergoglio thức dậy rất sớm. Không có chuyện ngủ nướng. Ồ, còn cơn đau thần kinh t�a? – cơn đau lan xuống chân… nhưng ông cụ ngư�i Argentina 77 tuổi ra kh�i giư�ng, đi vào phòng tắm. «Một đức tính khổ hạnh đối với chúng ta như một hành vi anh hùng, nhưng đối với ngài, đó là một bản chất thứ nhì. Bergoglio tự đặt cho mình một kỹ luật sắt, c�ng thêm một tinh thần thép. �ó là một chiến sĩ của Chúa, một tu sĩ theo kiểu xưa», một ngư�i bạn thân của ngài giải thích. Ngài đã xong phần vệ sinh buổi sáng. Không bao gi� ngư�i ta thấy ngài coi thư�ng dáng vẻ bên ngoài. Sau đó, trong vòng hai gi�, �ức Phanxicô đắm mình trong suy niệm ở văn phòng của ngài, một căn phòng ở bên cạnh, nơi ngài đã ch�n làm nơi thư�ng trú của mình sau khi được bầu ch�n. Cầu nguyện là cuống rún nối ngài với Thiên Chúa. Ngài đ�c sách nhật tụng và suy niệm các bài trong phần phụng vụ của ngày hôm đó giống như tất cả các linh mục trên toàn cầu.

Chiến sĩ Phanxicô mặc đồng phục ra trận, nép mình theo truy�n thống là áo chùng trắng, được giáo hoàng Piô V khởi đầu từ thế kỷ  XVI. Ngài mặc quần tây đen dài (hình như �ức Bênêđictô XVI thích mặc vớ dài vì truy�n thống xưa cấm các tu sĩ mặc quần tây vì cho rằng quá thế tục). Ngài mang cây thánh giá do nghệ sĩ Antonio Vedele vẽ, tượng trưng cho Mục tử Kitô Nhân lành, vừa chăn một đàn chiên vừa vác một con trên lưng, một con chim bồ câu bay tượng trưng cho Thần Khí. Một cây thánh giá bằng sắt mà với 10 ơrô ai cũng có thể mua được ở các tiệm đầy dẫy trên đư�ng ở Vatican, nếu muốn bắt chước giáo hoàng (đi�u mà một vài giám mục đã làm!). �ể xong bộ giáp, ngài mang đôi giày đen, loại giày chỉnh hình vì hai bàn chân của ngài bị đau.

7 gi�, thánh lễ ở Nhà nguyện Thánh Mácta

Bốn buổi sáng mỗi tuần (thứ hai, ba, năm và sáu), có  khoảng sáu mươi ngư�i được ưu tiên tham dự thánh lễ ở nhà nguyện tầng một của Nhà tr� Thánh Mácta. Một giây phút dành cho những ngư�i được may mắn. Có đến 2000 ngư�i trên danh sách ch�! �ức Phanxicô sẵn sàng đồng tế với các hồng y hay giám mục có dịp ghé Rôma trước các tín hữu, trong số này có một vài nhân viên của Vatican. Và ngài giảng không cần giấy. «Tôi có h�i vì sao ngài buộc phải giảng mỗi ngày, trong khi ngài có bao nhiêu việc phải làm, một trong các bạn của ngài kể. Ngài trả l�i thẳng: ‘Bạn nghĩ sau khi suy niệm Phúc Âm hai tiếng đồng hồ, tôi có cái gì để nói với những ngư�i ở trước mặt tôi mà tôi không nói sao!’»

Các bài giảng ở Nhà nguyện Thánh Mácta là những dịp để ngài giáng những cú không thể quên được để chống các chuyện trái tai gai mắt của hàng tu sĩ (các cha xứ «mặt buồn rư�i rượi»), và những câu gây sốc tạo tiếng vang ngay (thánh Phêrô có chương mục ngân hàng không ?»). �ức Phanxicô không muốn truy�n hình trực tiếp thánh lễ buổi sáng này vì muốn giữ tính cách thân mật của nó. «Biết tính của mình, ngài cũng cẩn thận với những câu nói ngoài l� của mình, ngài muốn bài giảng được tổng hợp lại và đăng dưới dạng viết trên trang mạng của Radio Vatican», một ngư�i thân cận với ngài giải thích, ngầm cho biết có kiểm duyệt một chút!

Cuối thánh lễ, ngài ngồi thịnh lặng khá lâu, giây phút thông hiệp với Chúa. Sau đó, nơi sân trong của Nhà tr� Thánh Mácta là hiệu ứng Bergoglio. Ôm hôn, thúc nhau, giáo hoàng trở nên một ngư�i khác khi ngài chào các khách đến dự thánh lễ. «Rất lạ. Giáo hoàng có một gương mặt rất cục mịch khi ngài dâng thánh lễ. Nhưng một khi ra ngoài thì ngài toát ra một lòng chân tình thật nồng ấm. �ó là một con ngư�i khác», một giám chức sống ở Rôma cho biết. Theo một ngư�i thân cận khác, «giáo hoàng không cục mịch khi dâng thánh lễ, ngài chỉ rất tập trung và rất hướng nội.»

8 gi� sáng, gi� điểm tâm làm việc

Phòng ăn của Nhà tr� Thánh Mácta rất rộng. �ức Phanxicô bắt đầu ngày làm việc của mình với bữa ăn sáng chung với những ngư�i đang tr� ở đó. Ngôi nhà được xây năm 1996 để đón các giám chức làm việc ở Vatican và là nơi ở của các hồng y trong th�i gian Mật nghị. Căn nhà giống một khách sạn ba sao kiểu vùng �ịa Trung Hải, với đá hoa cương thẩm mỹ, nhi�u ánh sáng và cây xanh ở quầy đón khách. Một khung cảnh trau chuốt kỹ lưỡng nhưng không sang tr�ng gì đối với ngư�i �. Cả ngày �ức Phanxicô làm việc ở đây, tiếp kiến, gặp gỡ ở phòng ăn cũng như ở văn phòng bên cạnh phòng ngài ở, trên một chiếc bàn chất đủ thứ tài liệu. «�ó là con ngư�i của làm việc!» một ngư�i thân cận nói. Ngư�i ta không thể nói tất cả những ngư�i làm việc ở đây đ�u làm việc như ngài. Hàng tuần các nhân viên làm việc hai buổi chi�u và sáu buổi sáng. Có một ngày �ức Gioan XXIII đã hóm hỉnh trả l�i khi có ngư�i h�i có bao nhiêu ngư�i làm việc ở Vatican: «Thì ít nhất cũng có một nửa!» Trước đây, vào tháng 7, tháng 8, các giáo hoàng chạy trốn tháng nóng nảy ở Rôma để v� Castel Gandolfo mát mẻ hơn. Nhưng, rụng r�i thấy các vị quan chức thích hội hè nhàn hạ mùa hè, �ức Phanxicô từ chối không đi nghỉ hè, chuyện này cũng làm cho một vài ngư�i áy náy lương tâm.

«Ngài không bao gi� nghỉ hè, một ngư�i bạn kể. Ở Buenos Aires, các cộng sự viên thân cận nhất cố gắng thuyết phục ngài lấy vài ngày nghỉ ngơi. Ngài lắng nghe h� nói các lý lẽ dễ thương của ho, nghe xong, ngài chỉ cư�i và nói với h�: ‘các con thật dễ thương, nhưng xin các con để cha yên!’»

�i�u làm cho ngài nổi giận là khi ngư�i ta nói với ngài chẳng có gì thay đổi được.

�ức Phanxicô đã áp đặt những phương pháp làm việc mới. Ngay từ khi mới đầu, ngài đã chỉ định rất rõ cho phủ Quốc Vụ Khanh, mà quy�n lực trở nên tuyệt đối dư�i th�i �ức Bênêđictô XVI, rằng phủ không bao gi� được ấn định lịch làm việc của ngài. Chính giáo hoàng sẽ quyết định ai là ngư�i mình sẽ tiếp, gi� nào mình sẽ làm. Ghi tất cả vào quyển sổ nh�, ngài tự lo lịch làm việc trong ngày của mình với sự trợ giúp của thư ký riêng của ngài, một linh mục ngư�i Maltais, cha Alfred Xuereb. Nếu ngài phải gặp một nguyên thủ Quốc gia hay một bậc đáng kính trong hàng tu sĩ, ngài sẽ đến nơi có «năm cửa» ở Dinh Giáo hoàng, một dinh thự cổ nhìn xuống Quảng trư�ng Thánh Phêrô nơi các giáo hoàng ở cho đến ngư�i cuối là �ức Bênêđictô XVI.

Không ở Dinh Giáo hoàng, �ức Phanxicô muốn làm gương cho các giám mục trên khắp thế giới bị cám dỗ vì vẻ bên ngoài hào nhoáng, h� đông hơn ngư�i ta nghĩ. Ngài thú nhận ngài sẽ bị suy thoái tinh thần nếu ở Dinh Giáo hoàng. Nhưng nhất là ở Nhà tr� Thánh Mácta, một nơi thoáng mở, gần m�i cửa thuận tiện trong vùng đấy � này. Từ một năm nay, các cận vệ Thụy sĩ thay phiên nhau gác ở đây, sự hiện diện của giáo hoàng là bắt buộc! H� có vẻ như ít lỗi th�i hơn nếu ở Dinh Giáo hoàng vì cũng như bộ y phục của h�, h� đã có mặt từ th�i xưa cổ của thế kỷ thứ 16.

Tự do, �ức Phanxicô muốn giảm thiểu tối đa vòng «thân cận» của mình, cái vòng mà trong những năm vừa qua đã cho thấy như chết ngộp dưới th�i của �ức Gioan-Phaolô II và �ức Bênêđictô XVI, với �ức ông Georg Ganswein nhi�u quy�n, Ganswein vừa là thư ký riêng của �ức Bênêđictô XVI vừa là Chủ tịch Phủ Giáo hoàng. �ức Phanxicô không có văn phòng bộ trưởng, kiểu một ê-kíp quản lý trong một cơ quan. Nhưng rõ rệt là ngài có một đội hình dưới hình thức một mạng lưới. «Qua các cuộc điện thoại, qua những trao đổi khi mới v�, �ức Phanxicô giao tiếp và tham khảo rất nhi�u… một trong những ngư�i thân của ngài cho biết. Ngài có tai mắt khắp nơi.» Sau khi nhận định, ngài quyết định một mình, một tu sĩ Dòng Tên chính hiệu đã quen thanh l�c các thúc đẩy nội tâm, xem đi�u gì là do Chúa thúc đẩy, đi�u gì do ma quỷ đẩy đưa, vì thế ngài không phức tạp trong cuộc sống. «�ức Phanxicô cai trị theo kiểu Dòng Tên, một tu sĩ Dòng Tên giải thích. M�i tu sĩ Dòng Tên ở chức vị có quy�n, h� tham khảo rất nhi�u, nhưng cuối cùng, chỉ một mình h� là ngư�i quyết định tối thượng và hành động một mình. Không có một chút gì giống các dòng khác, những dòng này thư�ng quyết định chung, trong một tu nghị dưới hình thức đồng ý hay b� phiếu lấy đa số».

Trên thực tế, có một số quyết định của ngài rất riêng tư. Trong lần phong hồng y đầu tiên của ngài, các đương sự không biết mình sẽ được phong nên đã tạo một sự cắt đứt với các thói quen cũ. �ức Phanxicô muốn cho m�i ngư�i biết chính tự ngài ch�n lựa.

�ức giáo hoàng là ngư�i cương quyết và cải cách, ngài thư�ng hay sốt ruột. «�i�u duy nhất làm ngài giận là khi các ngư�i trong giáo tri�u nói với ngài: ‘Tr�ng kính �ức Thánh Cha, chúng con thư�ng hay làm như vậy, mình không thể thay đổi!’ một nhà phân tích giải thích. Nhưng thực tế, giáo hoàng thật sự không cần giáo tri�u. Ngài có thể cai quản với các guồng mà ngài đã thiết lập lên song song và ngài đặt tin tưởng nơi h�. Ngài ngắt mạch các trung gian của hệ thống thứ bậc La Mã làm cho hệ thống trở nên mất thăng bằng. Trước đây, ngư�i ta biết nhấn nút nào thì mình sẽ được đi�u mình muốn, nhưng bây gi� trung tâm đầu não này không còn quy�n lực nữa.»

10h30, tiếp kiến chung

Tất cả các ngày thứ tư, giáo hoàng gặp các giáo hữu từ khắp nơi trên thế giới đổ v� La Mã. Nhưng thư�ng thư�ng là giáo dân �. Ngài đi xe jeep mui trần trong tiếng hoan hô vỗ tay của giáo dân. �ức Phanxicô đã hoàn toàn đổi lại nguyên tắc của thói quen của các vị ti�n nhiệm. �ức Bênêđictô XVI thư�ng đ�c một bài giáo lý dài còn �ức Phanxicô thì nói ngắn, ngài chỉ triển khai một hoặc hai ý. Ngài phát biểu trong hai thứ tiếng, Tây Ban Nha hoặc �, sẽ có thông dịch qua các thứ tiếng khác. Chính sau đó m�i sự mới bắt đầu. �i xuống kh�i bục lễ đài, ngài đi theo kiểu đi của «Chúa Giêsu». Trong gần một tiếng rưỡi đồng hồ, ngài chào ngư�i khuyết tật, trẻ em và gia đình h�. Ngài cúi xuống từng ngư�i, ôm hôn h� trên hai má, b� thì gi� để nói chuyện với những ngư�i đi theo các ngư�i bệnh này. Ngài chào từng nhóm hành hương, nhóm ngư�i nhiệt thành sôi động từ Argentina đến, nhóm các cô dâu mới cưới trong bộ đầm trắng, hạnh phúc bên các ông chồng. Vị mục tử gần như không mệt m�i. Nh� vào trí nhớ phi thư�ng của mình, ngài chinh phục lòng ngư�i, «một hồng y có dịp v� Rôma, cha ra Quảng trư�ng Thánh Phêrô dự buổi tiếp kiến để gặp �ức Phanxicô, một cách bất ng� không hẹn trước. �ức Phanxicô thấy cha và la lên: ‘Sinh nhật 70 tuổi của anh cách đây ba ngày đúng không?’ Hồng y ngạc nhiên ngây ngư�i, vì cha không thâân với �ức giáo hoàng mà vì sao ngài lại nhớ sinh nhật và tuổi của mình. �ức giáo hoàng nói tiếp: ‘�ến gặp tôi nhé!’ Hồng y nghĩ đây chỉ là l�i m�i xã giao. Nhưng ngày hôm sau, điện thoại cầm tay của cha reo. �ức Phanxicô ở đầu giây bên kia và xin hẹp gặp cha. Quá đỗi ngạc nhiên!»

Ở Vatican, từ nay gặp �ức giáo hoàng dễ hơn

13 gi�, gi� ăn trưa

Trở v� nhà ăn Thánh Mácta. �ây là gi� nghỉ nhưng �ức Phanxicô tiếp tục làm việc với ai đến gặp ngài. Thức ăn của ngài bình thư�ng. «Giáo hoàng nhớ thịt bò bít-tếch thơm ngon của những con bò được nuôi ở đồng c� Argentina. Thịt bò ở � không ngon bằng», một ngư�i thân cho biết.

Ăn xong, ngài v� phòng ngủ trưa khoảng nửa gi� để lấy sức. «Ngài cần ngủ trưa, một ngư�i bạn giải thích. Một hôm tôi thấy ngài kiệt sức, tôi nói ngài cần nghỉ ngơi. Ngài trả l�i li�n: ‘Con đừng lo. Cha không mệt, dạo gần đây cha thiếu ngủ trưa. Cha sẽ ngủ để lấy lại sức.’»

Sau đó là theo guồng nước cũ, các cuộc hẹn, cuộc sinh hoạt của một ngư�i thích tiếp xúc. Bây gi� ngư�i ta có thể đến gặp giáo hoàng dễ hơn, dưới th�i �ức Joseph Ratzinger đó là chuyện không thể nghĩ tới được. Sự khó khăn này đã nuôi dưỡng một vài kiểu tham nhũng: vụ tai tiếng Vatileaks (rò rỉ các hồ sơ mật) bị bật mí năm 2012 cho biết một vài ân nhân triệu phú đã ký những chi phiếu khổng lồ cho Vatican để có được một buổi gặp với �ức Bênêđictô XVI mà ngài không biết gì hết. Một sai trệch mà bây gi� không thể xảy ra.

19 gi�, gi� chầu

Thì gi� qua như tên bay. �ức Phanxicô lại cầu nguyện. Ngài hướng v� �ức Mẹ, cũng giống như �ức Gioan-Phaolô II, ngài có lòng kính mến �ức Mẹ đặc biệt. Sau đó ngài chầu thánh thể một gi�. Ngài thú nhận cứ ngồi chầu như thế, không có một hình thức đặc biệt nào khác.

22h30, tắt đèn

Sau một ngày làm việc, �ức Phanxicô v� ăn tối ở Nhà tr� Thánh Mácta, ngài đi ngủ sớm để sáng mai dậy sớm lúc 4h 30 như thư�ng lệ.

20 gi�, ngài vào phòng ăn, lúc nào cũng có ngư�i cùng đi ăn chung. Sau đó ngài v� phòng. ��c thư hay g�i cho những ngư�i đã viết thư cho mình. Có tin đồn bịa đặt v� ‘sinh hoạt ban đêm’ của ngài. Vì ngài muốn có một Giáo hội «nghèo của ngư�i nghèo» nên một vài tin tức � nói ngài giả trang ban đêm để đi gặp những ngư�i vô gia cư, ngài đi theo cha tuyên úy Konrad Krajewski, cha Konrad là cha lo cho những ngư�i này, hai ngư�i đi phát thức ăn và m�n chiếu cho h�. «�úng là chuyện bịa đặt!» một ngư�i thân thiết với �ức Phanxicô cho biết. Nhưng cũng có lúc �ức Phanxicô âm thầm đến thăm bạn của ngài ở La Mã và v� sớm như thư�ng lệ để ngủ ở căn nhà Thánh Mácta dưới vòm thánh Phêrô! «Không bao gi� ngài đi ngủ trễ hơn 22h30», một ngư�i bạn cho biết. Trước khi đi ngủ, ngài không quên làm phút hồi tâm. Có lẽ để dâng lên ba chữ «cám ơn, tha thứ và xin vui lòng» theo truy�n thống xưa cũ của con cái thánh Inhatiô.

Hình: �ức Phanxicô và linh mục Lombardi: �ức Phanxicô nói rất nhi�u và đôi khi bị giới truy�n thông truy�n đi sai. Linh mục Federico Lombardi, phát ngôn viên Vatican phải đính chính lại.

Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn