Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Hàn Mạc Tử (21/9/1912-2012), một số tác giả văn thơ Công giáo đã có dịp gặp gỡ và cùng nhau chia sẻ thao thức v� nhu cầu khẩn cấp phải giúp các bạn trẻ Công giáo trau dồi tiếng Việt. Bản thao thức này cũng đã được các tác giả văn thơ góp ý thêm nhân dịp lễ trao giải cuộc thi lần thứ IV, 21-22/9/2016.

Ngày 13/01/2016, Hội thảo khoa h�c v� Lịch sử chữ Quốc ngữ (mang tên “Bình �ịnh với chữ Quốc ngữ�) tại Qui Nhơn đã ghi nhận công lao to lớn của các nhà truy�n giáo và ti�n nhân trong việc hình thành và phát triển chữ Quốc ngữ. �óng góp của cha ông xưa thúc giục con cháu ngày nay phải phát huy tiếng mẹ đẻ nhằm chu toàn trách vụ loan báo Tin mừng.

Thế nhưng hoàn cảnh xã hội và văn hóa ngày nay đang đặt ra cho thế hệ trẻ Việt Nam nói chung và các bạn trẻ Công giáo nói riêng nhi�u thách đố trong việc diễn đạt ý tưởng bằng tiếng Việt, trong văn nói cũng như văn viết.

Thật ra, sự suy thoái văn hóa đ�c và văn hóa viết không chỉ là đi�u quan ngại của chúng ta mà còn là vấn đ� toàn cầu. Cả Tổ chức UNESCO cũng đã ch�n ngày 21-2 hằng năm làm ngày Quốc tế tiếng mẹ đẻ. Do đó những thao thức, suy nghĩ và sáng kiến đóng góp này vừa hòa nhịp với cộng đồng nhân loại vừa mong tìm ra những giải đáp thực tế và hữu hiệu cho hoàn cảnh hiện nay của Giáo hội Công giáo Việt Nam.

I. TẦM QUAN TRỌNG CỦA TIẾNG VIỆT

1. TRONG VIỆC HÌNH THÀNH NHÂN CA�CH VÀ �ẠO �Ư�C

Co� thể no�i, đa�nh gia� đầu tiên của người kha�c đô�i vơ�i mỗi con người là trên bình diện ngôn ngữ. “Lời ăn, tiê�ng no�i� là điều mà cha mẹ phải dạy cho con trươ�c tiên. Người lịch lãm co� ca�ch dùng từ và diễn ý kha�c dân giang hồ. Ca�c công ty tuyển dụng nhân sự đều cần phải phỏng vâ�n. Ne�t đẹp của ngôn ngữ sẽ dẫn dă�t ta đê�n ne�t đẹp của tư duy và hành động. Phong ca�ch ư�ng xử của giơ�i trẻ hiện nay bị tha ho�a phần nào cũng là do thiê�u trau dồi tiê�ng mẹ đẻ.

2. TRONG VIỆC XÂY DỰNG XÃ HỘI – QUÊ HƯƠNG

H�c giả Phạm Quỳnh có nói: “Tiếng ta còn, nước ta còn�. Ngôn ngữ một dân tộc đi đôi với vận mệnh dân tộc ấy. Sự thật ấy được chứng nghiệm nơi lịch sử dân Do Thái. Sau 19 thế kỷ bị ly tán, năm 1947 h� đã tái lập được quốc gia nh� vẫn giữ vững tiếng nói và chữ viết của cha ông. Ngôn ngữ mẹ đẻ giúp h� nhớ mình là ngư�i dân cùng một nước, có một lịch sử cần tiếp nối và có một quê hương để hẹn v�.

Ta không biết các Việt ki�u ở nước ngoài sẽ duy trì tiếng Việt được mấy đ�i, thế nhưng ngay trong nước, tình trạng xem ra rất bi quan. Sinh viên ra trư�ng mà viết tiếng Việt không xuôi, sai cả v� chính tả, dùng từ, đặt câu và diễn ý. Bên cạnh đó là cách viết tiếng Việt tùy tiện trên tin nhắn điện thoại và giao tiếp trên mạng đã xâm nhập cả trên các văn bản h�c tập, văn bản thư tín và cả trên các biểu ngữ công cộng…

3. TRONG VIỆC PHA�T TRIỂN VĂN HO�A

Ngư�i Việt Nam hiện nay bị mất thói quen đ�c sách. Bao nhiêu lời hay, y� đẹp, tư tưởng trong sa�ng hươ�ng thượng được ca�c ta�c giả â�p ủ, thai nghe�n… nhưng thử h�i hậu thế có mấy ai đón nhận?

Trong buổi bình minh của nền văn học Việt Nam hiện đại dùng mẫu tự La-tinh, đã co� những a�ng văn bâ�t hủ, những vần thơ tra�c tuyệt; nhưng hiện nay còn mâ�y ngư�i nhơ� tơ�i, no�i chi đê�n việc kê� thừa? Tiê�ng Việt co� ca�ch chơi chữ tao nhã và thâm thu�y đã được truyền từ nhiều đời nhưng hiện nay xem như… tuyệt chủng! �ể rồi thay vào đó là những thứ phi văn hóa nhan nhản khắp nơi.

4. TRONG VIỆC ƯƠM NIỀM TỰ HÀO DÂN TỘC

Thời Bă�c thuộc, không i�t lần ca�c danh sĩ người Việt đã chinh phục được triều đình phương Bă�c bằng văn ho�a và ngôn ngữ (Mạc �ĩnh Chi, �oàn Thị �iểm, Trạng Hiền…). Ca�c sư� giả đi giữa rừng gươm không hề nao nu�ng nhờ biê�t vận dụng bộ não thông kim ba�c cổ và dùng “ba tâ�c lưỡi�. Kiê�n thư�c đi đôi vơ�i ngôn ngữ khiê�n ta tự tin hơn là gươm gia�o và sư�c mạnh.

Hãy nhìn sang một sô� nươ�c châu A� như Nhật Bản, Hàn Quô�c, Thái Lan… Chữ viết của họ râ�t kha�c biệt vơ�i mẫu tự La-tinh ta đang dùng. �ể hòa nhập vơ�i thê� giơ�i, họ gặp nhiều kho� khăn hơn ta. Vậy mà, họ vẫn tôn vinh lối viết ấy và tìm cách cho ngư�i dân trân tr�ng tiếng Mẹ đẻ. Tại Thái Lan, những bảng hiệu bằng tiếng nước ngoài bị đánh thuế rất đắt. Nhiều nhà đầu tư Nhật Bản hay Hàn Quô�c ra nươ�c ngoài không dùng tiê�ng Anh, khiến ngư�i ta phải học tiê�ng của họ để làm việc cho họ. Còn chúng ta?

5. TRONG SỨ MẠNG LOAN TIN MỪNG

Với các con cái Chúa, nhất là những ngư�i dấn thân cho sứ vụ loan báo Tin mừng, khả năng nói và viết tiếng Việt trôi chảy và đúng chuẩn mực là đi�u hết sức quan tr�ng. �ạo Chúa là �ạo mạc khải, phải được diễn tả bằng L�i, trước hết là cho những ngư�i anh em cùng văn hóa và ngôn ngữ đang sống ngay bên cạnh. Bởi thế, ngư�i thông truy�n sứ điệp Tin Mừng cho ngư�i Việt phải nói và viết tiếng Việt thật chuẩn xác và trong sáng.

II. LÀM THẾ NÀO �Ể MỌI THÀNH PHẦN DÂN CHÚA GÓP SỨC VÀO VIỆC TRAU DỒI TIẾNG MẸ �Ẻ?

M�i ngư�i Công giáo Việt Nam đ�u cần ý thức tầm quan tr�ng của việc trau dồi tiếng mẹ đẻ và cùng chung quyết tâm khắc phục, từ nỗ lực của các gia đình và giáo xứ đến cấp giáo phận và quy mô cả nước.

1. KHỞI �I TỪ GIA �ÌNH

Các gia đình có phần trách nhiệm trong việc suy thoái tiếng Việt nơi ngư�i trẻ vì chúng ta thiếu quan tâm theo dõi nhắc nhủ con em mình. �àng khác, khi cho con em đi h�c, thư�ng chúng ta chỉ bận tâm tới chuyện h�c gì để dễ xin việc làm v� sau, đua nhau h�c tiếng Anh theo phong trào, không bận tâm gì tới tiếng Việt.

Làm sao để giúp các gia đình có cái nhìn rộng lớn hơn, vươn tới lợi ích chung của Dân tộc và Hội thánh chứ không chỉ nghĩ tới lợi ích riêng của nhà mình? Làm sao để cha mẹ không chỉ lo liệu cho con cái biết làm ra ti�n nhưng trước hết biết hướng đ�i mình v� Chân, Thiện, Mỹ?

2. �ẾN SINH HOẠT GI�O XỨ

Việc giữ gìn tiếng Việt là trách nhiệm của m�i ngư�i. �ang khi nhi�u ngư�i khác không biết dựa vào đâu để cổ võ sự phục hưng cho tiếng Việt thì ngư�i Công giáo may mắn có hệ thống giáo xứ. Chúng ta cần vận động tất cả phụ huynh và bạn trẻ ở các giáo xứ tích cực hưởng ứng, mới mong đạt kết quả cao.

Các giáo xứ cần có chương trình tìm kiếm và đào tạo các tài năng văn thơ trẻ qua các cuộc thi văn thơ tại chỗ, mở lớp trau dồi viết văn, khuyến khích các đoàn thể làm nội san, có phần thưởng cho các cá nhân và tập thể xứng đáng. Cần có tầm nhìn xa rộng để đầu tư mở lớp trau dồi tiếng Việt cho nhi đồng và thiếu niên. Nếu chính ngư�i dân trong giáo xứ ý thức được vấn đ�, chúng ta có thể bắt đầu, hoàn toàn tự lực hoặc với sự trợ giúp của những đồng hương xa quê.

V� văn hóa đ�c, nếu mỗi giáo xứ đ�u có một nhóm trẻ dấn thân làm tông đồ phát hành sách báo, hằng tuần bán sách, phim và nhạc đạo cuối nhà th� , cổ võ m�i ngư�i đ�c sách thì tình trạng sẽ khả quan hơn.

Các lớp giáo lý, các đoàn thể trẻ từ hội lễ sinh, Thiếu nhi Thánh thể đến ca đoàn cần khuyến khích thành viên của mình trau dồi Việt ngữ.

Nỗ lực tại giáo xứ kết quả nhi�u hay ít tùy vào sự quan tâm của các cha xứ và cha phó. Xin quý cha tha thiết và thư�ng xuyên nhắc nhở m�i ngư�i.

3.    GIỚI TRẺ

Cách nói và cách viết tiếng Việt của các bạn trẻ đang bị bóp méo rất nhanh vì ngôn ngữ của tin nhắn. Lòng vị tha và quả cảm của ngư�i trẻ đang bị nhạt phai và tan rã. Lương tâm ngư�i trẻ đang bị lệch lạc mà không ý thức. Làm sao để cứu vãn những đi�u ấy? Muốn giúp ngư�i trẻ tìm lại tâm hồn quảng đại và những lý tưởng cao cả, khuyến khích h� đ�c gương danh nhân và h�c lịch sử nước nhà thôi chưa đủ, còn phải dạy h� yêu tiếng nói của quê hương.

Ta phải làm gì để giúp các bạn trẻ biết đánh giá m�i sự theo quan điểm Tin mừng? Làm sao cho giới trẻ sống Tin mừng, ch�n phục vụ Thiên Chúa thay vì chạy theo Ti�n của?

Bản thao thức này được gửi trực tiếp đến các bạn trẻ qua các phương tiện thông tin giới trẻ hiện dùng để các bạn thấy đây là vấn đ� của chính mình. Tương lai Dân tộc và Hội thánh là của chính các bạn và tương lai ấy tùy thuộc vào độ chuẩn xác v� cách dùng tiếng mẹ đẻ của các bạn. Càng chăm chú trau dồi tiếng Việt, bạn trẻ càng trưởng thành nh� gia tăng khả năng hướng vào nội tâm, làm giàu đ�i sống tinh thần: quan sát, suy tư, nghi�n ngẫm và cả cầu nguyện trong thinh lặng. Cách làm việc ấy đưa ngư�i trẻ đến với chi�u sâu Tin mừng. Số ơn g�i cũng sẽ nh� đó mà gia tăng.

Ước mong rằng chính các bạn trẻ tích cực tham gia chia sẻ những thao thức này và mạnh dạn đ� xuất sáng kiến của các bạn. Mong rằng khắp nơi sẽ dậy lên những nhóm trẻ yêu tiếng nước nhà, những câu lạc bộ luyện văn, những Facebook, nhắc nhau trau dồi tiếng mẹ đẻ, nói và viết tiếng Việt thật chuẩn.

4.    CHỦNG VIỆN VÀ C�C DÒNG TU

Hầu hết những ứng viên vào các Chủng viện và Dòng tu tại Việt Nam hiện nay đ�u gặp khó khăn v� việc viết văn. Chương trình đào tạo hiện nay tại các chủng viện và dòng tu đã có phần chú ý tới tiếng Việt nhưng kết quả còn hạn chế.

Văn là ngư�i, l�i văn vừa tiết lộ vừa định hình cách suy nghĩ và hành động của một ngư�i. Muốn đi�u chỉnh những lệch lạc v� giáo dục nhân bản, cách dễ làm và hữu hiệu nhất là đi�u chỉnh lại nét chữ và l�i văn.

5.    TIỀM NĂNG C�C GI�O PHẬN

Trong thực tế, các giáo xứ mi�n quê rất khó khăn v� tài chánh. Trong mỗi giáo hạt, những giáo xứ có đi�u kiện cần hỗ trợ những giáo xứ nghèo. Các nhà hảo tâm trong và ngoài nước cần có hướng đi tích cực, thay vì dồn ti�n vào các cơ sở vật chất nên dùng một phần nâng đỡ các giáo xứ trong việc phát huy văn hóa. Các cấp mục tử cần có những tiếng nói vận động v� việc này. Hơn nữa, muốn đẩy mạnh phong trào, các giáo xứ cần được cấp giáo phận quan tâm đầu tư cách thiết thực.

Trang truy�n thông của mỗi giáo phận cần quan tâm tới việc chăm sóc tiếng Việt cho ngư�i trẻ, cổ võ và nâng đỡ các giáo xứ trong việc này.

Cần có kế hoạch đào tạo ngư�i cầm bút cho Giáo phận. Hiện nay có hai giải thưởng văn thơ Công giáo bắt đầu được chú ý: Giải “�ất Mới� của Xuân Lộc và Giải “Viết Văn �ư�ng Trư�ng� của Qui Nhơn. Cả hai đ�u cần được duy trì và nên có thêm một giải thưởng ở phía Bắc. Các giáo phận nên khuyến khích lớp trẻ của mình tham gia gửi bài dự thi. Cần quan tâm tìm ra những ngư�i thích cầm bút sáng tác hiện có trong giáo phận và tạo đi�u kiện cho h� phát triển khả năng bằng cách:

        + Tổ chức ngày h�p mặt hằng năm cho các tác giả trong giáo phận và những  ngư�i quan tâm tới mục vụ văn hóa.

+ Tổ chức định kỳ các cuộc thi văn thơ Công giáo thuộc Giáo phận để tìm kiếm tài năng và tác phẩm mới.

+ Lập đại lý sách Công giáo cấp Giáo phận để cung ứng sách đến các nhóm tông đồ sách báo các  giáo xứ .

7.    CÂU HỎI CHO GIỚI CẦM BÚT

Giới trẻ có còn yêu thích sáng tác? Nhìn qua các trang truy�n thông lớn, các tác giả Công giáo hiện nay hầu hết đ�u trên 50 tuổi. Số tác giả dưới số tuổi ấy, cả nơi giáo dân lẫn nơi giới nhà tu, rất hiếm hoi. Nơi các trang tin giáo phận có một số ngư�i viết được những bản tin ngắn, số ngư�i viết thành bài hẳn hoi rất ít. Văn chương h�c thuật vẫn còn là vùng trắng với Kitô giáo, vắng bóng các chứng nhân Kitô hữu. Việc tìm kiếm và đào tạo tài năng trẻ dư�ng như chỉ mới trên lý thuyết. Phải chăng chính sự suy thoái tiếng Việt khiến ta không làm tròn được sứ mạng loan Tin mừng cho đồng bào trong và ngoài nước?

Bản thao thức này bắt đầu từ những ngư�i đang cầm bút. �ặt vấn đ� này, chính các anh chị em đang cầm bút cũng cần tự vấn, cần khởi đi từ thái độ tự phê trước khi nêu sáng kiến đóng góp. Giới cầm bút Công giáo đang và sẽ quan tâm như thế nào tới ngư�i trẻ?

8. TRÊN BÌNH DIỆN CẢ NƯỚC

Cũng ước mong Tiểu ban Từ vựng sớm hoàn thành một cuốn từ điển gồm những thuật ngữ thông dụng trong �ạo.

Những đi�u khác đã có nhi�u ngư�i đ� cập, xin để tùy các vị hữu trách quyết định.

LỜI KẾT: VÌ MỘT � THỨC CHUNG

       Việc trau dồi tiếng Việt cho ngư�i trẻ phải là một định hướng lâu dài. Bản thao thức này chỉ nhằm khơi dậy ý thức v� việc phát triển văn hóa nói chung và tiếng Việt nói riêng, đồng th�i tha thiết m�i g�i m�i ngư�i tích cực tham gia vào ích chung của Giáo hội. Cụ thể mỗi ngư�i nên tận dụng m�i phương tiện: email, điện thoại, photocopy văn bản để chia sẻ những thao thức này đến càng nhi�u ngư�i càng tốt, đến quý cha và quý Hội đồng Giáo xứ, đến từng giáo dân, cách riêng là các bạn trẻ, sinh viên và h�c sinh các cấp, nhất là các chủng sinh và những ngư�i tận hiến trẻ, để hướng đến một thông điệp và một sứ mạng chung cho tất cả chúng ta. Sự suy thoái tiếng mẹ đẻ là nguy cơ đáng sợ. Nếu chúng ta không quan tâm đúng mức, thì cả Giáo hội lẫn xã hội sẽ gánh chịu hậu quả của việc suy thoái nhân cách và văn hóa ứng xử. Còn nếu chúng ta dám trực diện với thách đố và dấn thân giải quyết vấn đ�, Chúa Thánh Thần sẽ làm cho công cuộc phúc âm hóa xã hội sinh hoa kết quả và Giáo hội Chúa Kitô tại Việt Nam sẽ thành ni�m hy v�ng cho Dân tộc.

Nếu quý vị và các bạn có những sáng kiến và những nội dung khác cần bàn, xin viết thành những bài ngắn, mỗi bài dưới 2 trang A4 và gửi v� FB Văn Thơ Công Giáo https://www.facebook.com/groups/vanthoconggiao ,

qua email  <yeuvanthoconggiao@gmail.com>, để m�i ngư�i có thể tham gia thảo luận rộng rãi.

Xin chân thành cám ơn.

NHỮNG NGƯỜI YÊU QU� TIẾNG VIỆT CÙNG THAO THỨC

CGVN