Hồi giáo: Tiếng nói ngôn sứ (và bị khinh thư�ng) của �ức Bênêđictô XVI ở Ratisbonne

�ức Bênêđictô XVI đã m�i g�i hồi giáo đối thoại v� lý tính, nhưng tất cả, kể cả Phương Tây đ�u tấn công ngài không thương xót. Dù vậy, ngài có lý…

Trong khi bạo lực của nhóm Nhà nước Hồi giáo Tự xưng tấn công tín hữu kitô, ngư�i yezidi và các sắc dân thiểu số khác, các tiếng nói mới cùng nhau kết hợp lại để lên án. �ó là những tiếng nói của thế giới hồi giáo, của các giáo sĩ Pháp và của trung tâm liên tôn giáo Kaichid (Trung tâm quốc tế Vua Abdullah Ben Abdelaziz), qua trung gian các nhà trí thức, các ký giả khắp m�i mi�n, cho đến các cuộc biểu tình cảm động của những ngư�i dân bình thư�ng…

�ồng loạt lên án

Những ngư�i cuồng tín giật dây hồi giáo, làm hư h�ng Kinh Coran và phản bội tôn giáo mà h� tuyên bố là h� giữ đạo. H� làm chúng ta đau đớn nghĩ lại bài diễn văn ở Ratisbonne của giáo sư Ratzinger. Ngày 13 tháng 9-2006, �ức Bênêđictô XVI viếng thăm �ại h�c Ratisbonne, nơi, trong quá khứ ngài đã dạy ở đó. Ngài đã đ�c một bài diễn văn đáng nhớ và ngày hôm nay vẫn còn vang v�ng sức mạnh của nó. Ngài nói đến ơn g�i tự nhiên của các tôn giáo là công chính và hòa bình. Hòa bình mà sự kiến tạo tùy thuộc vào sự ăn khớp đúng đắn giữa đức tin và lý tính, một trong các chủ đ� chủ yếu của n�n thần h�c và giảng dạy của ngài.

Ngài giải thích làm sao, khi đối thoại thất bại thì sẽ xuất hiện các căn bệnh của lý tính và của tôn giáo, và cuối cùng sẽ đẩy h� trượt vào chủ nghĩa cuồng tín. Chính lúc đó, trước trào lưu dâng cao của mất lý tính đội lốt dưới chủ nghĩa chính thống, ngài đưa ra một thách thức cho ngư�i hồi giáo để lên án bạo lực như phương tiện để áp đặt đức tin, cũng như các tín hữu kitô cũng phạm cùng lỗi lầm như vậy trong quá khứ.

�ức Bênêđictô XVI đã xát muối vào vết thương

Ba phản ứng cần nhớ lại. Một mặt, thế giới báo chí và trí thức Phương Tây, nhân danh bao dung và tự do, phản ứng một cách hung bạo và phi lý chống �ức Bênêđictô XVI, quy cho ngài là cuồng tín và khiêu khích, trong khi thực tế, ngài đưa ra một l�i kêu g�i khiêm tốn và xác thực cho đối thoại trong lý tính.

Mặt khác, những ngư�i phản bội Kinh Coran đưa ra những l�i lên án, làm kích động thêm bạo lực. Trong cả hai trư�ng hợp, h� đ�u phải thấy rằng giáo sư uyên bác Ratzinger có lý. Ngư�i này ngư�i kia cho thấy, h� bị đau vì các căn bệnh được mô tả  trong bài diễn văn của Ratisbonne.

Phản ứng đáng quan tâm nhất đến từ hồi giáo. Một nhóm quan tr�ng các nhà lãnh đạo và trí thức hồi giáo đã ký một bức thư, trong đó h� nêu ra thách thức của đối thoại (Một thế giới chung giữa Chúng tôi và Các bạn, A common world between Us and You). Tr�ng tâm của h� là Vương quốc Giócđani, và phong trào nhanh chóng lan ra khắp nơi. Trong tài liệu này, còn nhấn mạnh hơn nữa các bất đồng ý kiến của h� với giáo sư, tất cả những ngư�i có tham v�ng áp đặt bằng bạo lực «các giấc mơ không tưởng, trong đó mục đích biện minh cho phương tiện». H� chứng minh �ức Bênêđictô XVI không phải là ngư�i duy nhất có lý.

Phải biết rằng, bài diễn văn và bức thư này không khởi động được đối thoại giữa ngư�i hồi giáo và kitô giáo. Nhưng chắc chắn, chúng là một yếu tố quan tr�ng để cổ động cho những mức độ chưa bao gi� được đạt tới. Ngày nay, tôi chắc chắn, cuộc đối thoại này mang thành quả của nó, không những giữa những ngư�i ưu tú, nhưng cả với những ngư�i bình thư�ng, mà trước khi xuất hiện các vụ cuồng tín này, h� đã làm cho sự sống chung liên tôn giáo theo cách tự nhiên của h�, và bây gi� h� kháng cự vì h� muốn tiếp tục sống theo cùng một cách.

Theo tôi, đó là tiếng nói mạnh nhất giữa tất cả các tiếng nói có thể được nghe. Cuộc gặp gỡ giữa dân chúng và các nhà trí thức làm cho tôi đầy hy v�ng. Khi tương quan này được nuôi dưỡng bằng sự kiên nhẫn và kiên trì thì lúc đó nó sẽ phát sinh ra các phong trào văn hóa cực mạnh.

�nh sáng l� m� của Ratisbonne

Tuy nhiên, bài diễn văn đáng nhớ của Ratisbonne có những hệ quả khác mà bây gi� chúng ta có thể quan sát ánh sáng l� m� của nó. L�i của �ức Bênêđictô XVI mang đến một xung năng mới cho một ý tưởng, sinh ra từ thực tế của các vụ bách hại tôn giáo của thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, được nhìn dưới ánh sáng Phúc Âm; ý tưởng được giải thích rõ ràng ở Công đồng Vatican II, sau đó được bồi dưỡng bởi Giáo huấn và ăn khớp tốt hơn bởi n�n ngoại giao của Tòa Thánh.

Ngư�i ta muốn làm tự do tôn giáo thành một trong những hòn đá tảng của Luật và các tương quan quốc tế. Vì thế Giáo hội phải liên tục cố gắng để làm thuận lợi cho tiếng nói của các nhà lãnh đạo và các phong trào tôn giáo, những ngư�i đi tìm hòa bình và công chính, để sự sống chung hòa hợp trong từng xã hội được thiết lập; một sáng kiến thư�ng được mang tên là «tinh thần Axixi». Như thế tự do tôn giáo trở nên văn hóa với sự hỗ trợ dứt khoát của n�n chính trị chung của nhi�u quốc gia.

Khổ thay, cả nước Mỹ lẩn Liên hiệp Âu châu đ�u không muốn nghe bài diễn văn Ratisbonne, không muốn nghe l�i đ� nghị của Giáo hội, lại càng không muốn nghe các lý tính xuất sắc tiến bộ của các giáo sư đại h�c và của các nhà ngoại giao của nhi�u nước khác nhau. Các chính trị gia và các nhà ngoại giao Phương Tây hình như ở một hành tinh khác. Khi các tôn giáo ở trên con đư�ng của h�, đi�u luôn xảy ra, thì h� mất tất cả ý thức v� thực tế, mù quáng vì tính hống hách kiêu ngạo của mình. Các cố gắng để thuyết phục cho h� nghe lý tính thì đ�u bị diễn giải như một sự vi phạm tính thế tục tận căn của h�. �ó là một sự nhục nhã.

Tính thế tục của Phương Tây – chính trị, trí thức, truy�n thông – đã đẩy lui l�i đ� nghị, và không muốn nhưng lại thành đồng lõa vì quên đi chủ nghĩa tận căn đã lèo lái hồi giáo, đến mức tạo ra một ý thức hệ của sự loại trừ. Sự không thấu hiểu của h� đến mức đã làm cho h� cố gắng giữ im lặng trước sự hy sinh của tín hữu kitô và các sắc dân thiểu số khác ở Trung �ông. Nhưng thực tế ngang bướng và áp đặt lên h�. �ã đến lúc phải hiểu, chỉ duy nhất các hành động đa diện dựa trên chiến thuật làm cho tự do tôn giáo và đối thoại liên tôn giáo là hòn đá tảng để có thể có được hòa bình, công chính và ổn định cho Trung �ông. �ứng trước sự đè nặng quá hiển nhiên, không biết h� có hiểu bài h�c của vị giáo sư lớn tuổi dạy không? Câu trả l�i tùy thuộc vào tầm mức to lớn của tính kiêu ngạo của h�.

Ngày nay, điểm mạnh là chứng thực �ức Bênêđictô XVI đã có lý vượt lên cả bài diễn văn ở Ratisbonne. Trong những hàng đầu của quyển sách Dẫn nhập vào Kitô giáo, ngài nhắc chúng ta dụ ngôn của triết gia Kierkegaard v� anh h� và ngôi làng đang cháy: một gánh xiếc đang cắm trại ở ngoại vi ngôi làng và bỗng có đám cháy. Ông chủ gởi anh h� đi báo động, lúc đó anh đã mặc y phục để ra sân khấu. Dân làng không nghe anh báo động, lại còn cư�i khi thấy anh cố gắng làm mà hoài công. Cuối cùng khi h� biết thì đã quá trễ. Ngôi làng trở thành mồi cho ng�n lửa. Ở Trung �ông, dụ ngôn này đã trở thành thực tế.

Tuy nhiên �ức Bênêđictô XVI không kêu g�i nản chí. Thần h�c và giáo huấn của ngài mang đầy hy v�ng của một sự thông minh sắc bén. L�i kêu g�i của ngài là thực tế trong hy v�ng. Tình trạng hiện nay của ngư�i rao giảng Tin Mừng trong một n�n văn hóa dửng dưng thì thực chất cũng không có gì mới. Là Giáo hội, chúng ta không chia sẻ số phận của mình với anh h�, nhưng là với tất cả các thánh và các ngôn sứ đã ở trên quả đất này. �ó là l�i tiên tri Giêrêmia  (20, 8-9): «Vì L�i �ức Chúa mà con đây bị sỉ nhục và chế giễu suốt ngày. Có lần con tự nhủ: ‘Tôi sẽ không nghĩ đến Ngư�i, cũng chẳng nhân danh Ngư�i mà nói nữa’; nhưng rồi Ngài cứ như ng�n lửa bừng cháy trong tim, âm ỉ trong xương cốt. Con nén chịu đến phải hao mòn, nhưng làm sao nén được». Tôi tin chắc, đó là ng�n lửa mà Chúa Giêsu mang đến thế gian và Ngài muốn thấy nó được cháy.

Bài diễn văn Ratisbonne trở nên một l�i kêu g�i lại. Nước Tr�i giống như hạt cải, khi được gieo xuống đất, nó được lớn lên ngày cũng như đêm, dù ngư�i nông dân không thấy cho đến khi nó mang hoa trái dồi dào. Và Chúa Giêsu đã nói như thế.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch