Chúng ta lá»›n lên ai cÅ©ng được dạy vá» sá»± sẻ chia để thà nh ngưá»i tốt. Và như thế, tôi ngắn gá»n, là m từ thiện đúng nghÄ©a, là để là m Ngưá»i.
Tôi vừa post lên Facebook má»™t status khá gay gắt vá» quan Ä‘iểm cá»§a vị tiến sÄ© trong chương trình “60 phút mở” trên VTV chá»§ đỠ“Là m từ thiện vì ai?”.
Bình thưá»ng tôi chẳng bao giá» phản ứng quá mạnh như thế khi đứng trước má»™t quan Ä‘iểm khác biệt nhưng trưá»ng hợp nà y rất khác.
Bởi vì, nó liên quan đến công việc từ thiện, giúp đỡ những ngưá»i dân tá»™c thiểu số nghèo ở vùng núi cao phÃa Bắc, nÆ¡i mà trong vòng mưá»i mấy năm qua, tôi cÅ©ng đã có dăm bẩy chục chuyến Ä‘i, lúc thì Ä‘i công tác, khi thì Ä‘i chụp ảnh chÆ¡i, khi khác thì Ä‘i là m từ thiện…

Bé gái Mông mặc 1 chiếc áo khoác ấm do đoà n từ thiện trao tặng đang đi lấy củi cùng mẹ. Ảnh: Na Sơn.
Tôi thá»±c sá»± không thể lý giải nổi khi ngưá»i dẫn chương trình cá»§a 60 phút mở liên tục truy vấn “là m từ thiện để là m gì?” vá»›i đại diện cá»§a nhóm từ thiện “Xây trưá»ng vùng cao” được má»i đến tham dá»± chương trình.
Tại sao lại phải há»i Ä‘i há»i lại “để là m gì” cho má»™t việc là m mang thuá»™c tÃnh tá»± nhiên cá»§a má»—i ngưá»i chúng ta?
Trong Pháºt giáo, bố thà là hạnh đầu tiên trong sáu hạnh cá»§a Bồ tát. Còn Từ Bi được cắt nghÄ©a rằng “Từ” (Metta) chÃnh là sá»± thương yêu chúng sinh và tạo cho chúng sinh sá»± an lạc. Còn “Bi” (Karuna) là sá»± đồng cảm vá»›i ná»—i khổ cá»§a chúng sinh.
Vá»›i ngưá»i Việt, cha ông ta từ xa xưa đã để lại cho chúng ta những quan niệm sống mà tôi chắc trong má»—i gia đình Việt, ai cÅ©ng được dạy dá»— từ thuở ấu thÆ¡ “Lá là nh đùm lá rách” hay “Thương ngưá»i như thể thương thân”.
Chúng ta lá»›n lên ai cÅ©ng được giáo dục vá» sá»± chia sẻ, vá» tÃnh nhân văn. Váºy thì truy vấn vá» chuyện ngưá»i ta là m việc thiện “vì động cÆ¡ thể hiện sá»± thoả mãn cá nhân”, e rằng hÆ¡i xét nét và không cần thiết.
Sống là cho để nháºn. Cứ “cho” “để thể hiện được lòng yêu thương đối vá»›i má»i ngưá»i”, “Äể trong cuá»™c sống mình cảm thấy thanh thản” (như lá»i má»™t bạn đã trả lá»i trong chương trình), câu trả lá»i là m chúng ta phải suy nghÄ©. Nó giống như ngưá»i con trưởng thà nh há»i ngưá»i mẹ: “Bà thương và lo lắng cho tôi để là m gì? Äá»™ng cÆ¡ gì?”.
Hai “động cÆ¡” mà chương trình cố phân loại ấy thá»±c ra đó là 2 kết quả không tách rá»i cá»§a câu chuyện là m từ thiện – khi ta là m được việc tốt, có Ãch cho cá»™ng đồng thì ta cảm thấy bản thân sống có ý nghÄ©a hÆ¡n, vui hÆ¡n.
Tôi cÅ©ng chả tìm thấy mối nguy nà o cho bà con nghèo thiểu số khi được tiếp nháºn những sá»± giúp đỡ từ thiện từ các nhà hảo tâm như láºp luáºn khá kỳ quặc cá»§a vị tiến sÄ© ná» cả.
Tôi chỉ thấy những chiếc áo ấy thá»±c sá»± giúp há» vượt qua được cái giá rét kinh khá»§ng cá»§a miá»n núi cao, để những đứa trẻ không phải trốn cái rét ở nhà mà không thể đến trưá»ng vì chắc chắn chúng sẽ tÃm tái vì lạnh trong những bá»™ trang phục “bản sắc văn hoá” má»ng manh kia.

Phụ nữ Mông bán tóc ở chợ phiên Sà Phìn- Mùa giáp hạt 2012. Ảnh: Na Sơn
Tôi chỉ thấy những cân gạo, miếng thịt từ thiện mang lên vùng cao mùa giáp hạt cho những trưá»ng ná»™i trú đã giúp rất nhiá»u em há»c sinh khá»i phải bá» há»c, theo cha mẹ lên nương kiếm rau, kiếm cá»§ để có cái ăn qua ngà y.
Tôi cÅ©ng từng thấy và chụp cả ảnh những ngưá»i đà n bà Mông len lén xuống chợ phiên bán Ä‘i mái tóc rất “bản sắc dân tá»™c” cá»§a mình để đổi lấy Ãt gạo, Ãt ngô cho gia đình có lương thá»±c mà bá» và o bụng qua ngà y.
Tôi cÅ©ng từng gặp những đứa bé chỉ biết đến mùi vị miếng thịt và o má»—i dịp Tết hay khi nhà có ngưá»i chết là m lá»… cúng ma…
Trong friendlist cá»§a tôi có rất nhiá»u bạn bè hiện Ä‘ang sinh sống và là m việc ở những vùng cao ấy.
Một bạn đang là m ở cao nguyên đá nhắn thế nà y:
“Anh Æ¡i em má»i VTV lên thị Trấn Äồng Văn và bá» anh tiến sÄ© ý và o xóm Pó Lá» là được, cần phải Ä‘i đâu xa. Cho ở 3 hôm Ä‘i cõng nước. Thiếu áo ấm. Chắc không có kèn mà chạy ý chứ”.
Còn một bạn khác cũng đang công tác thì viết:
“Cứ gá»i những ngưá»i ấy và o Mo Pải Phìn (Sá»§ng Là ), Hấu Äá» (LÅ©ng Táo) hay bất kì thôn nà o trong 222 thôn cá»§a huyện Äồng Văn, Hà Giang những ngà y đông chÃ, sau đó cho mặc nguyên bản sắc dân tá»™c xem, rét quá răng cắn và o môi xem còn phát biểu nổi hay không…
Tôi đây, vùng xuôi lên láºp thân, láºp nghiệp, sống hoà vá»›i đồng bà o. Chăn ấm đệm êm má»—i tối mà chân còn sưng vù lên vì lạnh, chắt bóp lương để mua cái áo lông vÅ© hà ng “Sale” mà má»—i khi Ä‘i là m má»i giác quan còn tê cứng.
Các ông tiến sÄ© cứ ngồi trong phòng Ä‘iá»u hoà 2 chiá»u rồi mà phát biểu “bản vá»›i chả sắc”.
Tôi đã Ä‘i hết những địa danh ấy, cÅ©ng như nhiá»u nÆ¡i còn khó khăn hÆ¡n ở Mèo Vạc, XÃn Mần (Hà Giang) hay Mưá»ng Tè (Lai Châu), Äiện Biên Äông, Tuần Giáo, Tá»§a Chùa (Äiện Biên) và vô và n những nÆ¡i khác để hiểu rằng muốn giữ được bản sắc gì đó thì ngưá»i ta cần giữ được thứ gì trong bụng cho khá»i đói, giữ thứ gì trên ngưá»i cho khá»i rét trước tiên đã.
Công tác từ thiện những năm gần đây đặc biệt được toà n xã hội quan tâm và tạo nên một phong trà o lan toả rộng khắp nơi.
Äã có những tổ chức, nhóm từ thiện cá»§a cả nhà nước lẫn xã há»™i đã ngà y cà ng chuyên nghiệp và thá»±c sá»± góp phần giúp đỡ to lá»›n cho ngưá»i nghèo cả nước.
ÄÆ¡n cá» như Quỹ há»c trò nghèo vùng cao vá»›i chương trình CÆ¡m có thịt cá»§a nhà báo Trần Äăng Tuấn, Nhóm Nhà chống lÅ©, Tá»§ sách cho há»c trò vùng cao, Chương trình Sách hoá nông thôn cá»§a Nguyá»…n Quang Thạch, Mái ấm Äiện Biên Äông cá»§a Thu Trang…
Bên cạnh đó, không phá»§ nháºn là vẫn có nhiá»u cá nhân, tổ chức vẫn chưa thá»±c sá»± là m từ thiện hiệu quả, thiếu sá»± thông tin, liên lạc vá»›i địa phương, chưa nắm bắt rõ được tình hình thá»±c tế ở nÆ¡i há» muốn đến…
Nhưng dù sao, chúng ta cần ghi nháºn những tấm lòng ấy. Và nếu có những chương trình như 60 phút mở vỠđỠtà i nà y, nên chăng chúng ta hãy ngồi vá»›i nhau trao đổi vá» “Là m từ thiện đúng cách” thay vì “Là m từ thiện vì ai?”, “Là m từ thiện để là m gì?”.
Bởi vì theo tôi, tinh thần tương thân tương ái, “Má»™t miếng khi đói bằng má»™t gói khi no” và “Lá là nh đùm lá rách” chÃnh là bản sắc văn hoá quà báu cá»§a dân tá»™c Việt chúng ta qua bao Ä‘á»i nay.
Äó là nhu cầu tá»± thân và tá»± nhiên cá»§a má»—i chúng ta chứ chẳng cần động cÆ¡, mục Ä‘Ãch gì cả.
Và vá»›i những ý nghÄ©a đó, thì việc là m từ thiện đúng cách, đúng nghÄ©a, là để ta là m Ngưá»i!
Trà Thức Trẻ

