“Tông huấn Ni�m vui Yêu thương�, tuyệt tác của nghệ thuật Dòng Tên

Thể loại “tông huấn hậu thượng hội đồng� rất hiếm khi được xem có tính cách văn chương. Vậy mà các bài h�c rút tỉa từ “Tông huấn Ni�m vui Yêu thương� Amoris Lætitia của �ức Phanxicô trong hai kỳ Thượng Hội �ồng Gia đình đầy những triển khai đáng ngưỡng mộ. Chắc chắn, �ức Phanxicô không làm một tác phẩm nh�. Ngài sắp thẳng tắp một loạt các câu với mức độ nghiêm khắc không thể tả được, để chống nạn pharisêu giả hình, nạn cửa quy�n văn phòng làm ung hoại Giáo hội. Này nhé: “Các luân lý không được trở thành viên đá dùng để ném lên đ�i sống con ngư�i.� Hay câu tố cáo các “tâm hồn khép kín thư�ng được che giấu đằng sau các l�i giảng dạy của Giáo hội� và nạn “luân lý cửa quy�n lạnh lùng�. Vì thế, Tông huấn Ni�m vui Yêu thương là một bản văn tinh tế và tuyệt v�i.

�ức Phanxicô làm như �ức Gioan-Phaolô II. Các quy chiếu của một Giáo hoàng cao lớn của… cách mạng tình dục có mặt ở đó (đúng, đó chính là Wojtyla dù… có dụng cụ tránh thai). Cũng có sự có mặt của �ức Bênêđictô XVI, nhưng ít rõ hơn, trong tinh thần giữ gìn nguyên vẹn giáo huấn đức tin. Nhưng dứt khoát đây là phong cách của �ức Phanxicô! �ối với ngài, nếu truy�n thống là đưa ra con đư�ng, thì chính ng�n đèn lòng thương xót sẽ chiếu sáng đư�ng đi. Và nó thay thế phán xét bằng nhận định. “Không còn có thể nói, tất cả những ai ở trong tình trạng bất bình thư�ng là sống trong tình trạng tội nặng�. Và “không một ai có thể bị lên án mãi mãi, bởi vì nó không nằm trong tính hợp lý của Phúc âm.�

Con đư�ng nhận các phép bí tích thì rõ ràng đóng lại với “những� ngư�i ly dị tái hôn. Nhưng nó lại mở ra cho “một số ngư�i� ly dị và tái hôn. Tất cả đ�u xứng hợp. Yêu đích thực, một cách trung thành và mãi mãi: đối với những ngư�i trẻ dấn thân và những cặp lâu b�n thì tông huấn là một phép lành. Nhưng yêu thương cũng là và nhất là trong những trư�ng hợp thực tế cụ thể: khi cơ thể già nua, khi ước muốn thay đổi, khi không có con, khi trong tình trạng đồng tính, khi tình yêu mong manh, khi bạo lực giáng xuống, sự cắt đứt là đi�u không thể tránh hoặc trong một vài trư�ng hợp, tốt hơn là cắt đứt, sự tái xây dựng lại, xen lẫn trong đó bao nhiêu là ni�m vui, nỗi đau đớn, tuổi già, sự nghèo khó, khoái lạc và ơn sủng.

Tông huấn Ni�m vui Yêu thương sẽ làm cho hai nhóm ngư�i thất v�ng. Trước hết là những ngư�i muốn luật có tiếng nói cuối cùng và tiếng nói cuối cùng này bất di bất dịch; những ngư�i có khuynh hướng cóc cần thực tế một chút. Sau là những ngư�i chống đối, những ngư�i muốn thay đổi tiêu chuẩn vì các tập tính đã thay đổi, và chắc chắn h� là những ngư�i cóc cần lý tưởng một chút. Hai nhóm ngư�i này chỉ là một: luôn luôn và vẫn còn, cùng một thái độ tôn tr�ng triệt để pháp chế, chuẩn tắc và chặt chẽ nằm ngầm trong các bước đi của h�. Một chút cách biệt nào giữa lý thuyết và thực hành đ�u bị cho là nhượng bộ, là đạo đức giả, là yếu đuối và cuối cùng là một đe d�a. �ó là lý của chủ trương hoặc có, hoặc không.  Cái tổng quát được xem như bao gồm cái cá thể, trong tất cả m�i hoàn cảnh. Tất cả phải được cân nhắc theo cùng chuẩn mực.

Nhưng đ�i sống lại không như vậy và Phúc Âm lại chính là đ�i sống, Phúc Âm lại cũng không viết như vậy. Dù sao thì đó là �ức Giáo hoàng đã nghĩ như vậy. �ức Phanxicô quyết định không đụng đến chuẩn mực và tôi nghĩ, ngài làm như vậy trước hết, vì ngài xem tr�ng bối cảnh giáo hội hiện nay. Các cuộc h�p thượng hội đồng cho thấy không thể nào giải quyết vấn đ� các ngư�i ly dị và tái hôn qua con đư�ng giáo luật, là con đư�ng tôn tr�ng quy chế. Khi đó sẽ làm cho n�n tảng Giáo hội chịu áp lực và có thể đi đến chia rẽ. Vậy thì làm sao �ức Giáo hoàng lại có thể rút chân ra trong tình huống mà chính mình lại bị kẹp chân trong đó?

Với khả năng khéo léo đã thành thạo, �ức Phanxicô quyết định vượt lên việc tranh cãi các nố lương tâm. Ngài đi ra kh�i cái lôgic của hoặc có, hoặc không, để đ� nghị một cái gì đó khiêm tốn giả tạo. Nhận định trở thành la bàn. Linh mục Dòng Tên biến nghệ thuật giải các nố lương tâm thành một phương pháp làm việc cho toàn Giáo hội. �ối với ngư�i thích chuẩn mực thì không có gì dứt khoát. Chúng ta có thể chắc chắn: cuối văn bản tông huấn sẽ mở ra các tranh cãi khó khăn khi chú giải. Và đó là điểm yếu chính của tông huấn. Các linh mục, các giám mục hay các hội đồng giám mục sẽ chú giải theo ý mình và tin chắc là tài liệu ngầm thay đổi mà không nói ra. Có ngư�i sẽ giữ vững lập trư�ng, cho rằng chuẩn mực không được thay đổi, tin rằng đi�u quan tr�ng là m�i sự thay đổi để không có gì thay đổi.

Ván bài �ức Phanxicô đánh là ván bài tr�ng tâm tri�u giáo hoàng của ngài, nhưng cùng một lúc là một ngộ nhận lớn mà ngài chuốc lấy. Là không đụng đến các cơ cấu, ưu tiên cho sự hoán cải sứ mệnh của những ngư�i làm Giáo hội. Không có cải cách luật lệ hay thể chế, nhưng một tham v�ng cải cách thái độ cá nhân. �i�u này thậm chí còn tham v�ng hơn, có nguy cơ nổ như nổ chai nước có ga. Chúng ta hy v�ng cho Giáo hội Công giáo, để �ức Giáo hoàng thật sự đ�c những gì ngài viết, chứ không phải những gì ngư�i ta muốn ngài nói.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch