Tinh thần của Giáo hoàng Gioan XXIII sống trong Giáo hoàng Phanxicô

364836493650

Trước Ảnh hưởng Phanxicô là Ảnh hưởng Gioan XXIII

Theo dòng hồi ức trở v� những năm 1950, những năm cuối tri�u giáo hoàng Pius XII, cha John Oeterle cho biết hình ảnh th�i thơ ấu của mình v� giáo hoàng là một ngư�i ‘rất ngoan đạo, m�ng manh và thoát tục’.

Nhưng sau khi �ức Pius qua đ�i năm 1958, ngư�i kế vị là Giáo hoàng Gioan XXIII, một ngư�i cho dù đầy khôn khéo trên những cương vị đi�u hành và ngoại giao của giáo hội, vẫn toát ra một vẻ đơn sơ nồng hậu từ gốc nông dân � quốc.

�ây là một giáo hoàng với vẻ ngoài ‘thật năng động và đầy sinh khí’, theo l�i cũng của cha Oesterle, bây gi� là tuyên úy của bệnh viện UPMC Mercy. ‘�úng là Gioan XXIII khác biệt sâu sắc. Tôi không thể hình dung cuộc đ�i và đ�i linh mục 47 năm của mình sẽ ra sao nếu không có giáo hoàng Gioan.’

Trước Ảnh hưởng Phanxicô là Ảnh hưởng Gioan XXIII

Cũng như giáo hoàng Phanxicô đương vị đã đánh động trí hình tượng của cả ngư�i Công giáo lẫn không Công giáo – với cái ôm chặt theo nghĩa đen dành cho ngư�i nghèo và ngư�i bệnh tật, với việc vạch mặt lên án kiểu đặc quy�n của giáo sỹ và sự bất công kinh tế, với tinh thần cởi mở dành cho những ngư�i đối địch với giáo hội – Giáo hoàng Gioan cũng có tác động đầy sâu sắc của mình trong suốt hơn nửa thế kỷ vừa qua.

Giáo hoàng Phanxicô đã tôn phong giáo hoàng Gioan lên bậc hiển thánh, cùng với Gioan Phaolô II, ngư�i được chính Gioan XXIII phong giám mục và là ngư�i phong giám mục cho Phanxicô, giám mục đầu tiên được phong trong tri�u giáo hoàng của ngài.

�ược bầu lên khi đã 77 tuổi, Gioan XXIII đã lật ngược những suy nghĩ là ngài sẽ chỉ là một giáo hoàng giữ cửa.  Ngài khởi xướng Công đồng cách mạng Vatican II 1962-1965, mở ra những cải cách sâu rộng nhất trong giáo hội trong suốt nhi�u kỷ. Ngài b� bớt những lễ phục vua chúa của giáo hoàng, và ban hành những văn kiện giáo lý bước ngoặt v� hòa bình và công lý.

Dù ngài mất sớm vào nằm 1963, trước khi Công đồng hoàn tất, sau th�i gian dũng cảm chống ch�i căn bệnh ung thư dạ dày đầy đau đớn, nhưng Công đồng này chính là di sản của giáo hoàng Gioan, một Công đồng mở thánh lễ ra các ngôn ngữ khác thay vì chỉ dùng tiếng La Tinh, loại b� chủ trương bài Do Thái, đối thoại với các tôn giáo khác, lên tiếng xác nhận dõng dạc cho tự do lương tâm và kêu goi tất cả m�i ngư�i Công giáo, chứ không chỉ lớp giáo sỹ ưu tú, hãy sống đ�i thánh thiện.

Ngư�i ta nhớ đến giáo hoàng Gioan qua cách xử sự dũng cảm nhưng nhẹ nhàng của ngài, kiểu một ngư�i ông mập mạp tươi cư�i với những câu đùa tự phát (như khi được h�i có bao nhiêu ngư�i làm việc ở Vatican, ngài trả l�i ‘khoảng một nửa’), và sự nồng ấm (đêm đã gần khuya, ngài nói với đám đông ở quảng trư�ng thánh Phêrô là, ‘Nào, gi� hãy v� nhà và hôn tặng cho đám trẻ ở nhà, nói với chúng đó là cái hôn từ giáo hoàng Gioan’).

Những giáo hoàng kế tiếp như Phaolô VI và Gioan Phaolô II, trong khi tán thành Vatican II, vẫn đặt ra những ranh giới cho tinh thần cải cách này, tái xác nhận quan điểm của giáo hội v� đi�u khiển sinh sản nhân tạo, linh mục nữ, và đồng tính luyến ái. Giáo hoàng Phanxicô vẫn giữ những giáo lý này, nhưng cũng vẫn có uy tín với những ngư�i nằm ngoài ranh giới đó, và như thế với ngài di sản của giáo hoàng Gioan là một cầu nối rõ ràng hơn so với các tri�u giáo hoàng trước.

John Thavis, tác giả quyển ‘Nhật ký Vatican’, một tập bút ký v� ba thập kỷ ở Roma, đăng trên Hãng Tin Công giáo, cho biết, ‘Tôi thấy giáo hoàng Phanxicô là một ngư�i gần khuôn với Gioan XXIII hơn. Ngài có một cách tiếp cận đơn giản hơn với đức tin và công cuộc phúc âm hóa.’

Nicholas Cafardi, hiệu trưởng danh dự và giáo sư luật h�c tại �ại h�c Duquesne, đồng th�i đã có th�i gian dài giữ những cương vị giáo dân lãnh đạo trong giáo hội, lưu ý rằng cha mẹ của Jorge Bergoglio, hay giáo hoàng Phanxicô, có gốc Bắc � như Angelo Roncalli, hay giáo hoàng Gioan XXIII.

Khi thấy Phanxicô, ông Cafardi nói rằng, ‘Tôi thấy Roncalli.’

Pope Francis General Audience – HappyVà lòng quãng đại của Gioan XXIII, Ä‘em cho hết tiá»�n sinh nhai của mình để giúp gia đình và ngÆ°á»�i nghèo – cÅ©ng tÆ°Æ¡ng hợp vá»›i tinh thần tránh xa những thứ sang trá»�ng của Phanxicô. Cha Jerome Vereb, má»™t linh mục gốc Pittsburgh, đã làm việc nhiá»�u năm tại Vatican, nhá»› lại lần ghé thăm má»™t đồng liêu thân thiết của giáo hoàng Gioan, và được ông cho xem chiếc ví má»�ng lét của giáo hoàng quá cố khi ngài qua Ä‘á»�i.

‘Tôi chẳng nhận ra nó là chiếc ví nữa. Ngài chẳng có một xu trong ví.’

Th�i linh mục trẻ, cha Roncalli ủng hộ phong trào lao động đang lên cũng như các ‘linh mục công nhân’, những ngư�i nhìn ra mối liên kết bất khả phân ly giữa công bằng trần thế và nhân đức thiêng liêng. Ngài làm việc khắp châu Âu với tư cách đại sứ Tòa thánh, hăng hái đem các bí tích đến cho các tín hữu Công giáo mi�n hẻo lánh, che chở cho nhi�u ngư�i Do Thái trong thảm h�a diệt chủng th�i �ức quốc xã, an ủi các nạn dân của chiến tranh và thiên tai, thúc đẩy đối thoại với tất cả m�i ngư�i, từ cộng sản cho đến Hồi giáo hay Kitô giáo Chính thống.

Nhi�u năm v� sau khi làm giáo hoàng, ngài vẫn làm việc vì mục tiêu này. Nhận ra bức tư�ng cao chia rẽ Công giáo và Chính thống, ngài nói, ‘Tôi cố để dỡ bớt một viên gạch chỗ này chỗ kia.’ Trong buổi tiếp kiến các đại diện Do Thái giáo, ngài dùng câu chuyện kinh thánh cựu ước v� việc chia ly và đoàn tụ gia đình, mà nói rằng, ‘Tôi là Giuse, anh em của các anh.’

Xơ Betty Sundry ở Pittsburgh, nhớ lại tác động mãnh liệt của tông thư bước ngoặt ‘Hòa bình trên Trái đất’, hay cũng là một l�i dạy của giáo hoàng Gioan XXIII. Năm 1963, văn kiện này mở ra một tinh thần mới, kêu g�i không chỉ các tín hữu Công giáo mà là tất cả m�i ngư�i ‘thiện tâm’ hãy lùi xa b� vực chiến tranh hạt nhân và thúc đẩy hòa bình và công lý.

Cho đến tận ngày nay, ‘Tôi vẫn trích dẫn văn kiện này rất nhi�u bất kỳ lúc nào nói v� sự sống và hòa bình,’ theo l�i của xơ Sundry, trưởng ban xã hội của Dòng các Nữ tu của Chúa Quan Phòng.

Gioan XXIII chứng thực l�i nói bằng hành động, ngài mở kênh đối thoại với các nguyên thủ của Hoa Kỳ và Xô Viết để tìm cho ra một lối thoát nhưng vẫn giữ được thể diện cho h� trong cuộc khủng hoảng tên lửa ở Cuba.

Cha Oesterle nhớ lại th�i mình háo hức h�c h�i những văn kiện Công đồng còn mới nóng b�ng tay với các bạn h�c ở chủng viện thánh Meinrad ở Ấn �ộ trong những năm 1960.

‘Th�i tôi mới lớn đó, mục tiêu là có một giáo hội lớn hơn và tốt hơn, và nếu ngư�i ta không muốn theo giáo hội, thì thật tồi tệ. …. Tôi thật không thể tin nổi khi các giám mục v� căn bản đang hình dung một kiểu giáo hội mới gắn kết với thế giới, chứ không chỉ đóng khung trong phạm vi La Tinh, và [tuyên xưng] giáo hội là dân tộc của Chúa.’

Ông nói thêm: ‘Dư�ng như với tôi, tất cả m�i ngư�i m�i ngư�i đ�u sẽ nhảy hết lên một cỗ xe. �ó là một trong những chuyện ngây thơ của tôi hồi còn ở chủng viện.’

Một vài ngư�i phản đối đôi chút những thay đổi đầy bất ng� và nhanh chóng, chẳng hạn như việc không dùng bộ lễ tiếng La Tinh nữa.

Nhưng qua nhi�u thập kỷ, Công đồng chịu thêm nhi�u chỉ trích từ phía bảo thủ, khi h� nối kết chuyện này với việc sụt giảm con số linh mục và tu sỹ mới ở Hoa Kỳ và các nước Tây phương, cũng như phàn nàn v� kiểu tùy tiện bất kính của nhi�u ngư�i trong thánh lễ.

Những ngư�i tiến bộ ủng hộ công đồng, thì than rằng tính chất tham vấn của Công đồng bị b� phí không được dùng đến trong những quyết định từ trên xuống của các giáo hoàng kế vị v� các vấn đ� giới tính và tình dục.

Giáo hoàng Phanxicô đã lặp lại nhi�u lần rằng, ngài là ‘con của giáo hội’ và trung thành với giáo lý của giáo hội. Nhưng sự đảo chi�u cung cách mục vụ của ngài gợi nhớ nhi�u đến �ức Gioan XXIII.

Cha Vereb nói rằng, ‘Gioan XXIII không phải là một ngư�i theo chủ nghĩa tự do. Nhưng ngài có nói rằng, ‘Chúng ta hãy mở những cánh cửa sổ và hãy lắng nghe’, bởi giáo hội sẽ bị lệch lạc nếu không lắng nghe thế giới.’

J.B. Thái Hòa chuyển dịch