Tân Giám mục Hồng Kông Micae Dương Minh Chương: Ngư�i con từ tr�i ở Thiên quốc Hoàng tri�u

Tại Hồng Kông, Giám mục Micae Dương Minh Chương sinh tại Thượng Hải, h�c ở Rôma và �ại h�c Harvard. Virginie Clavières/Paris Match

�ức Phanxicô bổ nhiệm �ức Giám mục Micae Dương Minh Chương (Michael Yeung Ming-Cheung), ngư�i uy tín ở một địa vị chiến lược.

Paris Match. Từ ngày 1 tháng 8 năm 2017, cha là giám mục giáo phận Hồng Kông. Xin cha cho biết quá trình của cha?

Giám mục Micae Dương Minh Chương: Tôi sinh tháng 12 năm 1945 ở Thượng Hải, năm lên 4, cùng với gia đình tôi r�i Thượng Hải để trốn chế độ cộng sản. Chúng tôi đến Hồng Kông, ở đây cha tôi làm đầu bếp, sau đó ông mở một cửa tiệm nh�. 

Cha mẹ của cha là phật tử?

Cha mẹ tôi theo đạo th� ông bà, đạo của đa số ngư�i dân Trung quốc. Khi tôi h�c ở trư�ng các cha Dòng Salê thì tôi trở lại đạo công giáo, cha mẹ tôi sau đó cũng trở lại. Tôi xin rửa tội khi còn trẻ vì lúc đó tôi đã muốn làm linh mục. Sau vài năm làm việc trong một công ty xuất nhập cảng, năm 26 tuổi tôi xin vào chủng viện. Cha mẹ tôi bàng hoàng. Vì theo truy�n thống của chúng tôi, ngư�i con cả trong gia đình phải lo cho cha mẹ già. Mẹ tôi khóc rất nhi�u, nhưng rồi bà cũng phải chịu, bà hiểu có một cái gì đã ghi khắc sâu đậm trong lòng tôi.

Cha là một trong các nhân vật kín đáo giúp bình thư�ng hóa bang giao giữa Bắc Kinh và Rôma…

Bây gi� cũng như ngày xưa, việc này đòi h�i phải có một vài th�a hiệp! Bà nghĩ vào thế kỷ 16, các bang giao giữa Vatican và vua Henri VIII nước Anh là dễ sao? Qua bao nhiêu thế kỷ, các ví dụ v� quan hệ phức tạp với Tòa Thánh không thiếu. �i�u cốt yếu đối với tôi là Giáo hội công giáo được tự do loan báo Tin Mừng ở Trung quốc. Tôi mong các tín hữu Trung quốc có thể cầu nguyện mà không phải lén lút và trong các thành phố, các làng quê, giáo dân ở m�i lứa tuổi được nghe Tin Mừng, được Giáo hội giúp đỡ, tháp tùng… Theo tôi, đi�u này vượt lên các vấn đ� phức tạp của việc bổ nhiệm giám mục.

�ến gi� gióng chiêng cồng ở nhà th� chính tòa �ức Mẹ Vô Nhiễm. © Virginie Clavières / Paris Match

Có nghĩa là gì?

Từ năm 1951, Giáo hội Trung quốc chia làm hai. Giáo hội đầu tiên là Giáo hội chui của khoảng một phần ba ngư�i công giáo Trung quốc, các giám mục do Vatican bổ nhiệm. Giáo hội thứ nhì là Hội ngư�i công giáo yêu nước, các giám mục do �ảng cộng sản chỉ định. Theo con số lưu hành cho biết, Giáo hội này có khoảng một trăm giám mục tất cả. Và, đi�u thiết yếu là các giám mục này cũng là ngư�i công giáo vì h� cũng giảng dạy cùng một Chúa. �ể có thể hiểu chuyện này từ bên ngoài, thì chúng ta phải có cái nhìn như sau: ở Trung quốc có ba ng�n núi khổng lồ mà không ai có thể di d�i, ba cơ cấu không được đụng tới, biểu tượng cho tình trạng tinh thần và tâm lý của một nước có nhi�u khía cạnh. Ng�n núi đầu tiên là chế độ cộng sản. Quý vị nhớ lại vụ thảm sát ở quảng trư�ng Thiên An Môn ngày 4 tháng 6 năm 1989. Phong trào của các sinh viên, các nhà trí thức, thợ thuy�n chống hệ thống chính trị có tạo thêm dân chủ hay thêm lưỡng đảng không? Chắc chắn là không! Ng�n núi thứ nhì là ly khai các vùng đất: Hồng Kông và �ài Loan là hai vùng tự lập quản trị nhưng hoàn toàn nằm trong nước Cộng hòa Nhân dân Trung quốc. H� sẽ không bao gi� độc lập, cũng như vùng Tibê. Ở nước chúng tôi, ngư�i dân nói: “Một nước, hai hệ thống…� Ng�n núi cuối cùng là nhà nước Trung quốc không thể mất mặt trên chính trư�ng quốc tế. Vì nó sẽ đặt lại vấn đ� quy�n uy của chế độ cộng sản. Nhưng chúng ta trở lại với việc bổ nhiệm các giám mục. Chính quy�n Bắc Kinh sẵn sàng hợp tác với Hội Công giáo Yêu nước để đ� cử danh sách các giám mục, và Tòa Thánh là ngư�i ch�n lựa cuối cùng theo danh sách này. Như thế bảo tồn được danh dự. Một hoàng đế của tri�u đại Minh ngày xưa đã phẫn nộ: “Có một ngư�i đàn ông khác ngáy trong giư�ng tôi!� Vậy, ngày nay cũng vậy, không có một sự can thiệp nào từ bên ngoài.

Với các nữ tu Dòng Salê mừng 90 năm có mặt các nữ tu ở Hồng Kông. © Virginie Clavières / Paris Match

Như thế cũng là để cân bằng quy�n lực của Mỹ mà Giáo hoàng mong có quan hệ chính thức với Trung quốc không?

Chắc chắn �ức Giáo hoàng tìm một cách để đến gần! Nhưng nói rằng, đối với ngài đó là cách để gần với một cư�ng quốc khác thì theo tôi gần như không rõ ràng. Không phải vì tôi chia sẻ một chút gì với một ngư�i, mà tôi phải ràng buộc với ngư�i khác nhi�u đến như vậy! Làm sao mà �ức Phanxicô lại không bị một nước đông dân nhất thế giới thu hút, một nước mà chỉ với 1% dân là ngư�i công giáo, với 12 triệu tín hữu là đã đại diện cho một khối dân khổng lồ? �ối với vị kế vị Thánh Phêrô, chúng ta tất cả là tạo vật của Chúa và mỗi ngư�i chúng ta đ�u có quy�n nhận l�i giảng dạy của Ngài. �ây là một thách thức ghê gớm trong một n�n văn minh mà từ nhi�u thế hệ bị cấm không được thực hành một tôn giáo ở nơi công cộng. 

�i�u này có thể thực hiện qua văn hóa?

Ngoại giao của nghệ thuật cũng là một phương tiện truy�n tải đối thoại, một đư�ng lối khác để làm thuận lợi cho các quan hệ hai bên. Mùa xuân này, Trung quốc và Tòa Thánh đồng tổ chức hai cuộc triển lãm. Cuộc triển lãm đầu tiên ở Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh và sau đó là ở ba thành phố khác với 40 tác phẩm từ kho tàng �ông phương của Viện Bảo tàng dân tộc h�c của Vatican. Cuộc triển lãm thứ nhì là tại Rôma với cùng số các tác phẩm của Trung quốc. Một cuộc trình bày thứ ba sẽ tổ chức sắp tới đây ở Giáo hoàng H�c viện Gregoria Rôma (Dòng Tên), gồm các buổi diễn thuyết v� “Kitô giáo của xã hội Trung quốc, tác động và tương tác của nó trên mặt văn hóa�. Phải luôn đi bước đầu và ngư�i Trung quốc rất thực dụng.

Có một hàng giáo sĩ quan tr�ng ở Trung quốc không?

Các con số thì không đáng tin cậy mấy. Mặt khác, các thành viên giáo sĩ thế tục tận tâm lo cho giáo dân. Còn v� giáo sĩ thông thư�ng thì thật sự không có, các dòng tu đã chính thức bị bãi b� từ năm 1949. Chính vì vậy có một vài nhà truy�n giáo Dòng Tên, Dòng Salê hay Biển �ức, các linh mục ngoại quốc này sống gần như hoàn toàn chui và không bao gi� h� ở cộng đoàn. Chung chung h� làm việc trên địa bàn, chẳng hạn làm nhà giáo, nhưng không bao gi� ở trong cương vị tu sĩ. H� tháp tùng một cách kín đáo các ngư�i xa xứ �ức, Pháp, �… vào cuối tuần. Những ngư�i khác ở các nhóm cầu nguyện nh� hoặc cầu nguyện tại nhà h�. 

Chủ nghĩa tiêu thụ mới có làm ngư�i dân xa cách tôn giáo không?

�i�u này biến ngư�i dân thành ngư�i chuộng vật chất một cách thấp hèn, nhưng không phải chỉ có ngư�i Trung quốc. Dù ở bất cứ đâu, chỉ cần mua chiếc điện thoại thông minh là chủ nhân chiếc máy được phóng vào vũ trụ ảo, một vũ trụ xa tôn giáo dù máy có rất nhi�u ứng dụng để cầu nguyện! Dù sao chiếc máy này cũng hiếm khi nâng tâm hồn lên nhưng lại hay gây ra bất mãn, tham lam và vô nghĩa! Cũng may, sau cuộc chạy đua điên rồ theo vật chất, một số ngư�i đã có một hình thức từ b� và bắt đầu có một tiến trình thiêng liêng hơn.

Năm 1949 con số ngư�i công giáo và tin lành ngang nhau, nhưng bây gi� ngư�i tin lành đông hơn gấp bốn lần.

Trên thực tế vì cách tiếp cận tôn giáo của h� đơn giản hơn. H� không đối diện với nghi thức và hệ thống thứ trật chặt chẽ như phó tế, linh mục, giám mục, Ttång giám mục, hồng y như Giáo hội công giáo La Mã với ngư�i lãnh đạo tối cao là Giáo hoàng. Nhất là trong các phong trào phúc âm, không một cơ cấu, không một chuẩn bị đặc biệt nào, chỉ cần các kitô hữu h�p nhau lại, cùng với ngư�i rao giảng thành lập một cộng đoàn để nói v� Phúc Âm, ca hát, nhảy múa, chia sẻ mà không vị phán xét. Các ngư�i theo giáo phái tin lành cảm thấy mình tự do hơn trong bầu khí vui vẻ… Kinh nghiệm lâu dài ở Châu Mỹ La Tinh, hẳn �ức Phanxicô đã biết tầm ảnh hưởng của h�. Chính vì vậy ngài muốn làm cho Giáo hội công giáo trở nên cởi mở và dễ gần với ngư�i khác hơn. Ngài nhấn mạnh phải đến gặp ngư�i khác, không phải ngồi ch� với con mắt nghiêm khắc h� đến với mình.

Bây gi� có ít căng thẳng hơn trong những năm 1950-1960 ?

Nước Trung quốc dưới th�i đảng cộng sản do Mao Trạch �ông nắm quy�n thì rất khắt khe. Với những ngư�i rất tự hào này thì phải cho h� thì gi� và phải áp dụng chính trị theo từng bước nh�. Nhưng thì gi� của Vatican may thay lại rất dài… Và xin để cho tôi được lạc quan! Là linh mục tôi phải tin vào Thần Khí, vào �ấng Quan Phòng. Nối kết các quan hệ tốt nhất có nghĩa, trước hết đừng quên ngư�i Trung quốc không bao gi� muốn mất mặt. Còn việc có một đại diện ngoại giao Tòa Thánh, một sứ thần ở Trung quốc thì theo tôi hẳn còn sớm.

�ức Phanxicô được ngư�i Trung quốc nhìn như thế nào?

Giáo hoàng Dòng Tên mà tôi được chính thức gặp vào tháng sáu ở Tòa Thánh là giáo hoàng mở rộng vòng tay cho tất cả m�i ngư�i, không riêng gì chỉ với ngư�i công giáo. Nhưng trước khi là Dòng Tên, tôi thấy trước hết ngài là một linh mục, vì xuất thân từ hàng giáo sĩ bên ngoài, tôi không hiểu mấy tinh thần và đặc nét Dòng của ngài. Nhưng đặc sủng, sự hiện diện, hành động của ngài là quan tr�ng hơn tất cả m�i thứ. Ngài không phải là một trong các nhà lãnh đạo hành tinh này, ngài là “nhà lãnh đạo� của hành tinh.

Cha sắp được phong hồng y?

Ồ tôi chưa bao gi� nghĩ nhi�u v� việc này. Bà cho tôi được thích thú suy nghĩ v� chuyện này tối nay, khi tôi có chút thì gi�… Bây gi� thì tôi để tâm nhi�u đến những việc tôi có thể làm cho giáo phận tôi được tốt hơn! Trong tuổi trẻ của tôi, nếu tôi không có ơn g�i đi tu, tôi thích làm đạo diễn. Tôi luôn thích quan sát thế giới đàng sau chiếc camera. Tôi cũng đã nghĩ đến việc làm đầu bếp  hay viết văn để có thể được kể chuyện và tôi cũng thích làm nhà báo… Bà hãy tin tôi nhé, tôi nghĩ bà là một nhà báo gi�i vì không phải dễ để hiểu những gì tôi giải thích!

Nhà báo Caroline Pigozzi và Giám mục Micae Dương Minh Chương ở Tòa giám mục Hồng Kông

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn