Tại Hồng Kông, Giám mục Micae Dương Minh Chương sinh tại Thượng Hải, há»c ở Rôma và Äại há»c Harvard. Virginie Clavières/Paris Match
Äức Phanxicô bổ nhiệm Äức Giám mục Micae Dương Minh Chương (Michael Yeung Ming-Cheung), ngưá»i uy tÃn ở má»™t địa vị chiến lược.
Paris Match. Từ ngà y 1 tháng 8 năm 2017, cha là giám mục giáo pháºn Hồng Kông. Xin cha cho biết quá trình cá»§a cha?
Giám mục Micae Dương Minh Chương: Tôi sinh tháng 12 năm 1945 ở Thượng Hải, năm lên 4, cùng vá»›i gia đình tôi rá»i Thượng Hải để trốn chế độ cá»™ng sản. Chúng tôi đến Hồng Kông, ở đây cha tôi là m đầu bếp, sau đó ông mở má»™t cá»a tiệm nhá».Â
Cha mẹ cá»§a cha là pháºt tá»?
Cha mẹ tôi theo đạo thỠông bà , đạo cá»§a Ä‘a số ngưá»i dân Trung quốc. Khi tôi há»c ở trưá»ng các cha Dòng Salê thì tôi trở lại đạo công giáo, cha mẹ tôi sau đó cÅ©ng trở lại. Tôi xin rá»a tá»™i khi còn trẻ vì lúc đó tôi đã muốn là m linh mục. Sau và i năm là m việc trong má»™t công ty xuất nháºp cảng, năm 26 tuổi tôi xin và o chá»§ng viện. Cha mẹ tôi bà ng hoà ng. Vì theo truyá»n thống cá»§a chúng tôi, ngưá»i con cả trong gia đình phải lo cho cha mẹ già . Mẹ tôi khóc rất nhiá»u, nhưng rồi bà cÅ©ng phải chịu, bà hiểu có má»™t cái gì đã ghi khắc sâu Ä‘áºm trong lòng tôi.
Cha là má»™t trong các nhân váºt kÃn đáo giúp bình thưá»ng hóa bang giao giữa Bắc Kinh và Rôma…
Bây giá» cÅ©ng như ngà y xưa, việc nà y đòi há»i phải có má»™t và i thá»a hiệp! Bà nghÄ© và o thế ká»· 16, các bang giao giữa Vatican và vua Henri VIII nước Anh là dá»… sao? Qua bao nhiêu thế ká»·, các và dụ vá» quan hệ phức tạp vá»›i Tòa Thánh không thiếu. Äiá»u cốt yếu đối vá»›i tôi là Giáo há»™i công giáo được tá»± do loan báo Tin Mừng ở Trung quốc. Tôi mong các tÃn hữu Trung quốc có thể cầu nguyện mà không phải lén lút và trong các thà nh phố, các là ng quê, giáo dân ở má»i lứa tuổi được nghe Tin Mừng, được Giáo há»™i giúp đỡ, tháp tùng… Theo tôi, Ä‘iá»u nà y vượt lên các vấn đỠphức tạp cá»§a việc bổ nhiệm giám mục.
Äến giá» gióng chiêng cồng ở nhà thá» chÃnh tòa Äức Mẹ Vô Nhiá»…m. © Virginie Clavières / Paris Match
Có nghĩa là gì?
Từ năm 1951, Giáo há»™i Trung quốc chia là m hai. Giáo há»™i đầu tiên là Giáo há»™i chui cá»§a khoảng má»™t phần ba ngưá»i công giáo Trung quốc, các giám mục do Vatican bổ nhiệm. Giáo há»™i thứ nhì là Há»™i ngưá»i công giáo yêu nước, các giám mục do Äảng cá»™ng sản chỉ định. Theo con số lưu hà nh cho biết, Giáo há»™i nà y có khoảng má»™t trăm giám mục tất cả. Và , Ä‘iá»u thiết yếu là các giám mục nà y cÅ©ng là ngưá»i công giáo vì há» cÅ©ng giảng dạy cùng má»™t Chúa. Äể có thể hiểu chuyện nà y từ bên ngoà i, thì chúng ta phải có cái nhìn như sau: ở Trung quốc có ba ngá»n núi khổng lồ mà không ai có thể di dá»i, ba cÆ¡ cấu không được đụng tá»›i, biểu tượng cho tình trạng tinh thần và tâm lý cá»§a má»™t nước có nhiá»u khÃa cạnh. Ngá»n núi đầu tiên là chế độ cá»™ng sản. Quý vị nhá»› lại vụ thảm sát ở quảng trưá»ng Thiên An Môn ngà y 4 tháng 6 năm 1989. Phong trà o cá»§a các sinh viên, các nhà trà thức, thợ thuyá»n chống hệ thống chÃnh trị có tạo thêm dân chá»§ hay thêm lưỡng đảng không? Chắc chắn là không! Ngá»n núi thứ nhì là ly khai các vùng đất: Hồng Kông và Äà i Loan là hai vùng tá»± láºp quản trị nhưng hoà n toà n nằm trong nước Cá»™ng hòa Nhân dân Trung quốc. Há» sẽ không bao giỠđộc láºp, cÅ©ng như vùng Tibê. Ở nước chúng tôi, ngưá»i dân nói: “Má»™t nước, hai hệ thống…†Ngá»n núi cuối cùng là nhà nước Trung quốc không thể mất mặt trên chÃnh trưá»ng quốc tế. Vì nó sẽ đặt lại vấn đỠquyá»n uy cá»§a chế độ cá»™ng sản. Nhưng chúng ta trở lại vá»›i việc bổ nhiệm các giám mục. ChÃnh quyá»n Bắc Kinh sẵn sà ng hợp tác vá»›i Há»™i Công giáo Yêu nước để đỠcá» danh sách các giám mục, và Tòa Thánh là ngưá»i chá»n lá»±a cuối cùng theo danh sách nà y. Như thế bảo tồn được danh dá»±. Má»™t hoà ng đế cá»§a triá»u đại Minh ngà y xưa đã phẫn ná»™: “Có má»™t ngưá»i đà n ông khác ngáy trong giưá»ng tôi!†Váºy, ngà y nay cÅ©ng váºy, không có má»™t sá»± can thiệp nà o từ bên ngoà i.
Với các nữ tu Dòng Salê mừng 90 năm có mặt các nữ tu ở Hồng Kông. © Virginie Clavières / Paris Match
Như thế cÅ©ng là để cân bằng quyá»n lá»±c cá»§a Mỹ mà Giáo hoà ng mong có quan hệ chÃnh thức vá»›i Trung quốc không?
Chắc chắn Äức Giáo hoà ng tìm má»™t cách để đến gần! Nhưng nói rằng, đối vá»›i ngà i đó là cách để gần vá»›i má»™t cưá»ng quốc khác thì theo tôi gần như không rõ rà ng. Không phải vì tôi chia sẻ má»™t chút gì vá»›i má»™t ngưá»i, mà tôi phải rà ng buá»™c vá»›i ngưá»i khác nhiá»u đến như váºy! Là m sao mà Äức Phanxicô lại không bị má»™t nước đông dân nhất thế giá»›i thu hút, má»™t nước mà chỉ vá»›i 1% dân là ngưá»i công giáo, vá»›i 12 triệu tÃn hữu là đã đại diện cho má»™t khối dân khổng lồ? Äối vá»›i vị kế vị Thánh Phêrô, chúng ta tất cả là tạo váºt cá»§a Chúa và má»—i ngưá»i chúng ta Ä‘á»u có quyá»n nháºn lá»i giảng dạy cá»§a Ngà i. Äây là má»™t thách thức ghê gá»›m trong má»™t ná»n văn minh mà từ nhiá»u thế hệ bị cấm không được thá»±c hà nh má»™t tôn giáo ở nÆ¡i công cá»™ng.Â
Äiá»u nà y có thể thá»±c hiện qua văn hóa?
Ngoại giao cá»§a nghệ thuáºt cÅ©ng là má»™t phương tiện truyá»n tải đối thoại, má»™t đưá»ng lối khác để là m thuáºn lợi cho các quan hệ hai bên. Mùa xuân nà y, Trung quốc và Tòa Thánh đồng tổ chức hai cuá»™c triển lãm. Cuá»™c triển lãm đầu tiên ở Tá» Cấm Thà nh ở Bắc Kinh và sau đó là ở ba thà nh phố khác vá»›i 40 tác phẩm từ kho tà ng Äông phương cá»§a Viện Bảo tà ng dân tá»™c há»c cá»§a Vatican. Cuá»™c triển lãm thứ nhì là tại Rôma vá»›i cùng số các tác phẩm cá»§a Trung quốc. Má»™t cuá»™c trình bà y thứ ba sẽ tổ chức sắp tá»›i đây ở Giáo hoà ng Há»c viện Gregoria Rôma (Dòng Tên), gồm các buổi diá»…n thuyết vỠ“Kitô giáo cá»§a xã há»™i Trung quốc, tác động và tương tác cá»§a nó trên mặt văn hóaâ€. Phải luôn Ä‘i bước đầu và ngưá»i Trung quốc rất thá»±c dụng.
Có má»™t hà ng giáo sÄ© quan trá»ng ở Trung quốc không?
Các con số thì không đáng tin cáºy mấy. Mặt khác, các thà nh viên giáo sÄ© thế tục táºn tâm lo cho giáo dân. Còn vá» giáo sÄ© thông thưá»ng thì tháºt sá»± không có, các dòng tu đã chÃnh thức bị bãi bá» từ năm 1949. ChÃnh vì váºy có má»™t và i nhà truyá»n giáo Dòng Tên, Dòng Salê hay Biển Äức, các linh mục ngoại quốc nà y sống gần như hoà n toà n chui và không bao giá» hỠở cá»™ng Ä‘oà n. Chung chung há» là m việc trên địa bà n, chẳng hạn là m nhà giáo, nhưng không bao giỠở trong cương vị tu sÄ©. Há» tháp tùng má»™t cách kÃn đáo các ngưá»i xa xứ Äức, Pháp, Ã… và o cuối tuần. Những ngưá»i khác ở các nhóm cầu nguyện nhá» hoặc cầu nguyện tại nhà há».Â
Chá»§ nghÄ©a tiêu thụ má»›i có là m ngưá»i dân xa cách tôn giáo không?
Äiá»u nà y biến ngưá»i dân thà nh ngưá»i chuá»™ng váºt chất má»™t cách thấp hèn, nhưng không phải chỉ có ngưá»i Trung quốc. Dù ở bất cứ đâu, chỉ cần mua chiếc Ä‘iện thoại thông minh là chá»§ nhân chiếc máy được phóng và o vÅ© trụ ảo, má»™t vÅ© trụ xa tôn giáo dù máy có rất nhiá»u ứng dụng để cầu nguyện! Dù sao chiếc máy nà y cÅ©ng hiếm khi nâng tâm hồn lên nhưng lại hay gây ra bất mãn, tham lam và vô nghÄ©a! CÅ©ng may, sau cuá»™c chạy Ä‘ua Ä‘iên rồ theo váºt chất, má»™t số ngưá»i đã có má»™t hình thức từ bá» và bắt đầu có má»™t tiến trình thiêng liêng hÆ¡n.
Năm 1949 con số ngưá»i công giáo và tin là nh ngang nhau, nhưng bây giá» ngưá»i tin là nh đông hÆ¡n gấp bốn lần.
Trên thá»±c tế vì cách tiếp cáºn tôn giáo cá»§a hỠđơn giản hÆ¡n. Há» không đối diện vá»›i nghi thức và hệ thống thứ tráºt chặt chẽ như phó tế, linh mục, giám mục, TtÃ¥ng giám mục, hồng y như Giáo há»™i công giáo La Mã vá»›i ngưá»i lãnh đạo tối cao là Giáo hoà ng. Nhất là trong các phong trà o phúc âm, không má»™t cÆ¡ cấu, không má»™t chuẩn bị đặc biệt nà o, chỉ cần các kitô hữu há»p nhau lại, cùng vá»›i ngưá»i rao giảng thà nh láºp má»™t cá»™ng Ä‘oà n để nói vá» Phúc Âm, ca hát, nhảy múa, chia sẻ mà không vị phán xét. Các ngưá»i theo giáo phái tin là nh cảm thấy mình tá»± do hÆ¡n trong bầu khà vui vẻ… Kinh nghiệm lâu dà i ở Châu Mỹ La Tinh, hẳn Äức Phanxicô đã biết tầm ảnh hưởng cá»§a há». ChÃnh vì váºy ngà i muốn là m cho Giáo há»™i công giáo trở nên cởi mở và dá»… gần vá»›i ngưá»i khác hÆ¡n. Ngà i nhấn mạnh phải đến gặp ngưá»i khác, không phải ngồi chá» vá»›i con mắt nghiêm khắc hỠđến vá»›i mình.
Bây giá» có Ãt căng thẳng hÆ¡n trong những năm 1950-1960 ?
Nước Trung quốc dưới thá»i đảng cá»™ng sản do Mao Trạch Äông nắm quyá»n thì rất khắt khe. Vá»›i những ngưá»i rất tá»± hà o nà y thì phải cho há» thì giá» và phải áp dụng chÃnh trị theo từng bước nhá». Nhưng thì giá» cá»§a Vatican may thay lại rất dà i… Và xin để cho tôi được lạc quan! Là linh mục tôi phải tin và o Thần KhÃ, và o Äấng Quan Phòng. Nối kết các quan hệ tốt nhất có nghÄ©a, trước hết đừng quên ngưá»i Trung quốc không bao giá» muốn mất mặt. Còn việc có má»™t đại diện ngoại giao Tòa Thánh, má»™t sứ thần ở Trung quốc thì theo tôi hẳn còn sá»›m.
Äức Phanxicô được ngưá»i Trung quốc nhìn như thế nà o?
Giáo hoà ng Dòng Tên mà tôi được chÃnh thức gặp và o tháng sáu ở Tòa Thánh là giáo hoà ng mở rá»™ng vòng tay cho tất cả má»i ngưá»i, không riêng gì chỉ vá»›i ngưá»i công giáo. Nhưng trước khi là Dòng Tên, tôi thấy trước hết ngà i là má»™t linh mục, vì xuất thân từ hà ng giáo sÄ© bên ngoà i, tôi không hiểu mấy tinh thần và đặc nét Dòng cá»§a ngà i. Nhưng đặc sá»§ng, sá»± hiện diện, hà nh động cá»§a ngà i là quan trá»ng hÆ¡n tất cả má»i thứ. Ngà i không phải là má»™t trong các nhà lãnh đạo hà nh tinh nà y, ngà i là “nhà lãnh đạo†cá»§a hà nh tinh.
Cha sắp được phong hồng y?
á»’ tôi chưa bao giá» nghÄ© nhiá»u vá» việc nà y. Bà cho tôi được thÃch thú suy nghÄ© vá» chuyện nà y tối nay, khi tôi có chút thì giá»â€¦ Bây giá» thì tôi để tâm nhiá»u đến những việc tôi có thể là m cho giáo pháºn tôi được tốt hÆ¡n! Trong tuổi trẻ cá»§a tôi, nếu tôi không có Æ¡n gá»i Ä‘i tu, tôi thÃch là m đạo diá»…n. Tôi luôn thÃch quan sát thế giá»›i đà ng sau chiếc camera. Tôi cÅ©ng đã nghÄ© đến việc là m đầu bếp hay viết văn để có thể được kể chuyện và tôi cÅ©ng thÃch là m nhà báo… Bà hãy tin tôi nhé, tôi nghÄ© bà là má»™t nhà báo giá»i vì không phải dá»… để hiểu những gì tôi giải thÃch!
Nhà báo Caroline Pigozzi và Giám mục Micae Dương Minh Chương ở Tòa giám mục Hồng Kông
Marta An Nguyễn dịch
Phanxicovn





