Phúc – Lộc – Th�

�ất tr�i đang giao th�i chuyển từ mùa �ông giá rét sang tiết Xuân ấm áp. Như vậy là một năm nữa lại qua đi, và khởi đầu một năm mới! Có chịu cái lạnh của mùa �ông mới thấy quý hơi ấm của mùa Xuân. Cuộc đ�i cũng vậy, có thất bại mới thấy khao khát thành công mà cố vươn lên, có đau khổ mới thấy trân tr�ng hạnh phúc khi được nếm hưởng – dù chỉ một chút.

Những lo lắng, những gian lao, những bươn chải của năm cũ đã khép lại. Gi� là lúc chúng ta “quẳng gánh lo đi mà vui sống�. Gi� là lúc ta được nghỉ ngơi, vui th�a. Gi� là lúc chúng ta sum vầy, đoàn viên.

Cuộc sống có nhi�u thứ cần, cả thể xác và tinh thần. Có thể tóm g�n trong bộ ba cơ bản cần thiết nhất là Phúc-Lộc-Th� (Giản thể: � 禄 寿; Phồn thể: � 祿 壽; Bính âm: Fú Lú Shòu). PHÚC (Phước) là đi�u tốt lành, LỘC là sự thịnh vượng, và THỌ là sống lâu.

PHÚC-LỘC-THỌ THEO VĂN HÓA

Theo văn hóa Trung Hoa, Phúc-Lộc-Th� được tượng trưng bằng ba ông già, g�i là Tam �a. Ngư�i Nhật g�i Phúc-Lộc-Th� là Fukurokuju, một trong Thất Phước Thần theo thần thoại Nhật bản.

Ông PHÚC (còn g�i là ông �a Phúc) thư�ng được đặt ở giữa tượng trưng cho sự may mắn, tốt lành. Ông Phúc mặc phẩm phục, đầu đội mũ cánh chuồn, tay cầm ng�c như ý và bế hài nhi. Ông tên là Quách Tử Nghi, làm quan đ�i nhà �ư�ng. Ông làm quan thanh liêm, nghèo túng nhưng thanh bạch. Vợ giữ đúng đạo làm vợ, con giữ đúng đạo làm con, cháu chắt giữ đúng đạo làm cháu chắt…

Khi ông bà bước sang tuổi 83 thì có chút (chút đích tôn ở đ�i thứ 5 mà ngư�i đ�i quen g�i là “ngũ đại đồng đư�ng�). Ông bà Quách sung sướng ôm đứa chắt nội vào lòng, cùng cư�i một tiếng dài rồi cùng nhau viên tịch (qua đ�i). Việc quy tiên của ông bà Quách đúng là “tiên cảnh nhàn du� mà ngư�i già đ�u mong ước.

Ngư�i ta g�i ai được như vậy là “ngư�i có phúc�. Vì theo quan niệm xưa, nhà đông con là nhà có phúc nên đôi khi còn thấy có một đứa trẻ đang nắm lấy áo ông Phúc, hoặc nhi�u đứa trẻ vây quanh ông, hoặc có hình ảnh con dơi bay xuống ông (dơi phát âm giống âm chữ “phúc�). Quan niệm xưa cũng cho rằng ngư�i có phúc là ngư�i có địa vị xã hội, có quy�n thế, muốn gì được nấy – ngày nay g�i là “hên�.

Ông LỘC (còn g�i là ông �a Lộc hoặc Thần Tài) tượng trưng cho sự giàu có, thịnh vượng. Ông tên là �ậu Từ Quân, sinh tại Giang Tây, làm quan đ�i nhà Tấn. Ông làm quan lớn của tri�u đình, có nhi�u ti�n của. Ông thư�ng mặc áo màu xanh lục vì trong tiếng Hoa, “lộc� phát âm gần với âm chữ “lục�, tay cầm “ng�c như ý� hoặc thư�ng có một con hươu đứng bên cạnh (hươu cũng được phát âm giống âm chữ “lộc�).

Trông ông thật oai vệ, bụng to, cân đai xệ xuống. Nhưng buồn thay, năm ông 80 tuổi mà vẫn chưa có cháu đích tôn. Con cái và cháu chắt là “đệ nhất lộc tr�i�, như ca dao nói: “Có chồng mà chẳng có con, khác nào hoa nở trên non một mình�. Do đó, suốt đ�i ông chỉ lo kiếm được nhi�u lộc. Mà Lộc nhi�u để làm gì và để cho ai nhỉ?

Ông THỌ (còn g�i là ông �a Th�) tượng trưng cho sự sống lâu với hình ảnh là một ông già râu tóc bạc phơ, trán hói và dô cao, tay cầm trái đào tiên, bên cạnh thư�ng có thêm con hạc. Ông tên là �ông Phương Sóc, làm quan đ�i nhà Hán. Trong đ�i làm quan, ông luôn tìm những l�i nói hay để làm vừa lòng Thiên tử (vua) nên luôn được ban cho rất nhi�u bổng lộc. Mỗi lần được vàng, bạc vua ban, ông lại đem cưới mỹ nữ v� làm tỳ thiếp. Vì vậy, thê thiếp của ông nhi�u vô kể. �ông Phương Sóc hưởng th� 125 tuổi. Khi �ông Phương Sóc viên tịch, con cháu của ông đ�u đã chết cả. Cháu tứ đại (4 đ�i) phải thay bố làm ma cho cụ cố.

Ngư�i ta sắp xếp ba ông Phúc-Lộc-Th� gần nhau để khuyên răn hậu duệ: Chỉ nên h�c ông Phúc mà thôi. Vì chính trong cái Phúc đã bao gồm cả tuổi th�, phú quý, an lạc, và con cháu đông đúc.

Thi sĩ Nguyễn Khuyến cũng nhắc tới Phúc trong một câu đối Tết: “Chi�u ba mươi, nợ h�i tít mù, co cẳng đạp thằng Bần ra cửa / Sáng mồng một, rượu say túy lúy, giơ tay bồng ông Phúc vào nhà�.

Những câu đối được dán hai bên bàn th� tổ cũng có chữ Phúc: “Phước thâm tự hải / Lộc cao như sơn�, hoặc: “Thiên tăng tuế nguyệt, nhân tăng th� / Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đư�ng�.

Rất nhi�u những câu đối Tết liên quan Phúc-Lộc-Th�:

– Phúc Th� phồn vinh / Lộc tài phát đạt.

– Phúc Th� vô biên / Lộc tài vô tận.

– �a tài, đa lộc, đa phú quý / �ắc th�i, đắc lộc, đắc nhân tâm.

– Phúc mãn đư�ng niên tăng phú quý / �ức lưu quang nhật tiến vinh hoa.

– Tân niên, tân phúc, tân phú quý / tấn tài, tấn lộc, tấn bình an.

– Lộc biếc, mai vàng, Xuân hạnh phúc / ��i vui, sống kh�e, Tết an khang.

Trong bộ ba Phúc-Lộc-Th�, ngư�i ta vẫn coi tr�ng nhất là Phúc. Có lẽ vì vậy mà Phúc được đặt đầu tiên trong bộ ba đó.

PHÚC-LỘC-THỌ THEO KINH TH�NH

Bộ ba Phúc-Lộc-Th� gợi nhớ Tam Vị Nhất Thể – Một Chúa Ba Ngôi. �ó là mầu nhiệm quan tr�ng của Công giáo, không thể lý giải theo trí tuệ nhân loại mà chỉ có thể “hiểu� bằng �ức Tin: MỘT mà BA, BA mà MỘT.

Chuyện kể rằng, có lần Thánh Augustinô đang miệt mài suy nghĩ để lý giải mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi, thì ngài gặp một em bé đang múc nước biển đổ vào một cái lỗ. Ngài thấy lạ nên h�i em làm gì, em bé nói: “Con đang tát cho cạn biển�. Ngài bảo: “�ó là việc làm ngớ ngẩn. Không thể nào tát cạn biển được�. Em bé hồn nhiên trả l�i: “Việc con làm đây tuy khó nhưng còn dễ hơn đi�u bác đang suy nghĩ�. Thánh Augustinô giật mình tỉnh ngộ. �ó là có PHÚC!

Trong Cựu ước, PHÚC vẫn được nhắc tới nhi�u : “Phúc thay ngư�i chẳng nghe theo l�i b�n ác nhân, chẳng bước vào đư�ng quân tội lỗi, không nhập b�n với phư�ng ngạo mạn kiêu căng, nhưng vui thú với l� luật Chúa, nhẩm đi nhẩm lại suốt đêm ngày� (Tv 1:1-2); “Hạnh phúc thay bạn nào kính sợ Chúa, ăn ở theo đư�ng lối của Ngư�i� (Tv 128:1).

Trong Tân ước, �ức Giêsu thư�ng nhắc đến Phúc. Ngay trong Bài Giảng Trên Núi (Mt 5:3-12), còn g�i là Bát Phúc hoặc Tám Mối Phúc Thật, Ngài đã nói ngay tới Phúc. Có lần Ngài nói với Tông đồ Phêrô: “Này anh Simôn con ông Giôna, anh thật là ngư�i có phúc, vì không phải phàm nhân mặc khải cho anh đi�u ấy, nhưng là Cha của Thầy, �ấng ngự trên tr�i� (Mt 16:17).

Thánh Êlidabét nói với �ức Maria: “Em được chúc phúc hơn m�i ngư�i phụ nữ, và ngư�i con em đang cưu mang cũng được chúc phúc� (Lc 1:42).

Và �ức Giêsu còn nói tới nhi�u loại Phúc:

– Khi làm việc lành phúc đức, anh em phải coi chừng, chớ có phô trương cho thiên hạ thấy. Bằng không, anh em sẽ chẳng được Cha của anh em, �ấng ngự trên tr�i, ban thưởng (Mt 6:1).

– Phúc thay ngư�i nào không vấp ngã vì tôi (Mt 11:6).

– Mắt anh em thật có phúc vì được thấy, tai anh em thật có phúc, vì được nghe (Mt 13:16).

– Phúc cho đầy tớ ấy nếu chủ v� mà thấy anh ta đang làm như vậy (Mt 24:46). �ó là nói v� quản gia tín trung, khôn ngoan và tỉnh thức.

Khi nói tới PHÚC thì đã hàm ý có LỘC: “Công khó tay bạn làm, bạn được an hưởng, bạn quả là lắm phúc nhi�u may. �ó chính là phúc lộc Chúa dành cho kẻ kính sợ Ngư�i� (Tv 128:2 và 4); hoặc: “�ức Chúa đã đổ muôn vàn phúc lộc xuống cho chủ tôi� (St 24:35).

Có sinh ắt có tử. Nhưng đâu ai muốn chết yểu hoặc chết sớm. Nghĩa là ngư�i ta mong được sống lâu, sống THỌ, càng trư�ng th� càng tốt: “Cho dù con gặp bước ngặt nghèo, Chúa vẫn bảo toàn mạng sống con� (Tv 138:7), được “bảo toàn mạng sống� tức là chưa chết; hoặc: “Tôi không phải chết, nhưng tôi sẽ sống, để loan báo những công việc Chúa làm� (Tv 118:17), “không phải chết� tức là còn được sống thêm, được tăng tuổi th�.

Tuổi th� liên quan Thập Giới (Mư�i �i�u Răn): “Ai kính sợ �ức Chúa sẽ được trư�ng th�, còn tuổi đ�i đứa ác bị rút ngắn đi� (Cn 10:27), và có lợi: “Kính sợ �ức Chúa khiến tâm hồn sung sướng, cho con ngư�i được hoan hỷ mừng vui và an khang trư�ng th�� (Hc 1:12). Tuổi th� cũng liên quan chữ Hiếu: “Ai tôn vinh cha sẽ được trư�ng th�, ai vâng lệnh �ức Chúa sẽ làm cho mẹ an lòng� (Hc 3:16). �ồng th�i còn liên quan cách sống trung thực: “Ai khinh chê lợi lộc bất chính sẽ được trư�ng th�� (Cn 28:16).

Nói chung, tuổi th� nh� vào Mến Chúa và yêu ngư�i: “Gốc rễ của khôn ngoan là kính sợ �ức Chúa, cành lá của khôn ngoan là cuộc đ�i trư�ng th�� (Hc 1:20).

CHÚC TẾT HAY MỪNG TUỔI ?

Lâu nay, có hai khái niệm hay bị sử dụng nhầm lẫn là “Mừng Tuổi� và “Chúc Tết�. Khi chúc Tết cha mẹ, ông bà, rất nhi�u con cháu đ�u nói: “Chúng con mừng tuổi ông bà/cha mẹ�. Thực ra, đây là một ngộ nhận đáng tiếc! Chỉ có ông bà, cha mẹ (bậc trên, hơn tuổi) mới mừng tuổi cho con cháu: mong cháu con thêm một tuổi thêm lớn khôn, trưởng thành. Do vậy, con cháu phải “chúc Tết� ông bà cha mẹ chứ không phải “mừng tuổi�. Tâm lý thư�ng tình, khi con ngư�i v� già, ai cũng “sợ� năm hết Tết đến, vì thêm một năm mới là giảm một năm được vui sống với cháu con. Nói thẳng ra là “gần đất, xa tr�i� hơn. Nếu chúng ta “mừng tuổi� ông bà và cha mẹ là mừng vì các ngài sắp… chết!

Tết mặc nhiên mang đến ni�m vui, nhưng cũng mang nghĩa “chết trong lòng một ít�. Tùy ngư�i, tùy hoàn cảnh, tùy tâm trạng. Cụ Nguyễn Khuyến phân vân: “Có là bao, ba vạn sáu ngàn ngày, được trăm cái / Tết ước gì nhỉ, một năm mư�i hai tháng, cả bốn mùa xuân�.

Hoặc chua chát như cụ Tế Xương: “Thiên hạ xám rồi, còn đốt pháo / Nhân tình bạc thế, lại bôi vôi�. �ó là hình ảnh ngày Tết ngày xưa, có nêu cao, có pháo đ�, và tục lệ bôi vôi trước cửa để xua đuổi tà khí. ��c câu đối của cụ Tú Xương mà nghe cay lòng quá! �ó là đ�i thực của các nhà nho bất phùng th�i!

Tết là dịp để “ôn cố tri tân�. Ước mong sao cuộc sống sẽ thay đổi theo hướng tích cực v� những giá trị truy�n thống, văn hóa, văn minh,… đối với cả xã hội và Giáo hội. Sự linh thiêng của ngày Tết cổ truy�n là đi�u quý giá, nên được duy trì và trân tr�ng.

Cung Chúc Tân Xuân! Happy New Year! Chúc Mừng Năm Mới!
TRẦM THIÊN THU