Dưới chế độ cá»™ng sản cá»§a Mao Trạch Äông, hà ng ngà n ngưá»i Trung Quốc đã trốn ra khá»i Trung Hoa lục địa vá»›i các nhà thừa sai cá»§a mình, Ä‘a số há» là ngưá»i công giáo.
Ai Ä‘i trên đảo Madagascar gặp những ngưá»i Trung Quốc nà y Ä‘á»u ngạc nhiên, số ngưá»i Trung Quốc nhiá»u Ãt tùy theo vùng, nhưng không phải là không nhiá»u, há» thưá»ng là tÃn hữu kitô. Vấn đỠlà , là m sao ở vùng táºn cùng trái đất nà y, cách hà ng ngà n cây số vùng biển à Châu, lại có má»™t dân số Trung Quốc nhiá»u như váºy ở đây? Câu trả lá»i tiếc thay lại quen thuá»™c, nó nằm trong giòng lịch sỠđịa chÃnh trị và tôn giáo cá»§a thế ká»· 20.
Äa số ngưá»i Trung Quốc ở đảo Madagascar là ngưá»i công giáo. Sá»± hiện diện cá»§a hỠở đây ngà y hôm nay là do lịch sá» chao đảo, nhiá»u biến động cá»§a Trung Quốc trong thế ká»· 20. Giữa chế độ cá»™ng sản cá»§a Mao Trạch Äông và sá»± giải phóng khá»i chế độ thá»±c dân, nhiá»u tÃn hữu kitô, nhiá»u nhà truyá»n giáo Trung Quốc đã rá»i đất nước hỠđể đến má»™t xứ sở an bình hÆ¡n, há» tá»± nguyện Ä‘i hoặc bị cưỡng bức, nhiá»u linh mục còn sống đã là m chứng cho việc nà y.
Từ lâu Madagascar là cứ Ä‘iểm tạm dừng chân trên con đưá»ng truyá»n giáo để đến các vùng đất đông phương, má»™t trong các nhà sáng láºp Thừa sai Nước ngoà i Paris (Missions Étrangères de Paris, MEP), Äức ông Pallu còn ở đó má»™t thá»i gian, nhưng sau đó Madagascar không còn là cứ Ä‘iểm tạm dừng mà nhưá»ng chá»— cho đảo Maurice bên cạnh, dân chúng, thiên nhiên, khà háºu ở đây an bình hÆ¡n.
Bị Ä‘uổi khá»i Trung Quốc cá»™ng sản, các nhà thừa sai cá»§a há»™i Thừa sai Nước ngoà i Paris tìm chổ trú ẩn ở đảo Madagascar
Sau Thế Chiến Thứ Hai, lịch sá» biến động cá»§a cá»™ng sản Trung Quốc dưới thá»i chá»§ tịch há» Mao đã dẫn má»™t là n sóng ngưá»i Trung Hoa Ä‘i Madagascar, phần lá»›n há» ra Ä‘i vì lý do tôn giáo. Và thế là Madagascar trở thà nh đất biệt xứ cá»§a cá»™ng đồng ngưá»i Hoa công giáo nhá» bé nà y, ở đây há» tái xây dá»±ng cá»™ng Ä‘oà n, tiến bá»™ và khó khăn, trong má»™t xã há»™i địa phương mang nặng dấu ấn cá»§a má»™t và i thà nh kiến xã há»™i và sắc tá»™c. Dưới áp lá»±c cá»§a Cách mạng Trung Quốc, rất nhiá»u nhà truyá»n giáo, kể cả các nhà thừa sai cá»§a tổ chức MEP cÅ©ng phải theo các ngưá»i Trung Quốc nà y Ä‘i đến Madagascar, đảo đã giúp cho há» có phương tiện tiếp tục là m việc tông đồ và phục vụ cho Giáo há»™i.
Chẳng hạn trưá»ng hợp cá»§a Linh mục Henri Cotto (1908-1988), cha là linh mục đầu tiên cá»§a há»™i Thừa sai Nước ngoà i Paris đến Madagascar năm 1953. Trước đó cha là quản trị viên cá»§a địa pháºn Pakhoi, ở bá» biển miá»n Nam Trung Quốc, năm 1952 cha bị trục xuất ra khá»i Trung Quốc. Theo lá»i yêu cầu cá»§a Giáo há»™i Madagascar và cÅ©ng theo ưu tiên ở đây, cha lo cho cá»™ng Ä‘oà n ngưá»i Trung Quốc di dân nà y. 10.000 ngưá»i Trung Quốc ở đảo nói tiếng quan thoại sẽ là con chiên cá»§a cha, ngưá»i mục tá» Ä‘i theo đà n chiên cá»§a mình.
Từ năm mươi năm nay, cá»™ng Ä‘oà n ngưá»i Hoa ở Madagascar táºp trung chÃnh yếu trên hai chương trình: thà nh láºp Trung tâm Công giáo Trung hoa và đi khắp nÆ¡i để gặp tÃn hữu Trung Quốc sống tản mác trên đảo. Vai trò cá»§a trung tâm nà y rất to lá»›n, nhất là đối vá»›i Tamatave và vùng cá»§a nó, chÃnh yếu trong lãnh vá»±c giáo dục, vì mưá»i năm sau ngà y thà nh láºp, năm 1963, Trung tâm Công giáo Trung hoa đã nổi tiếng trong ngà nh giáo dục, đó là trưá»ng há»c lá»›n nhất vùng, vá»›i gần 360 há»c sinh Trung hoa. Trưá»ng ná»™i trú nà y dà nh cho tất cả trẻ em Trung hoa, mà cha mẹ là các tiểu thương ở bá» biển phÃa đông và ở trung tâm Madagascar. Má»™t thà nh công không chối cãi được.
“Thần Khà muốn thổi đâu thì thổi†(Ga 3, 8) và sứ mệnh thÃch ứng theo đó.
Giuse Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch

