Hai vị Thánh mĩm cư�i

Gioan XXIII Và Gioan Phaolô II, những ngư�i nhiệt tình, vui vẻ, và tự nhiên

‘Thiên Chúa yêu mến những ngư�i gieo vui mừng.’ Và tất cả m�i ngư�i cũng vậy. Có một đi�u gì đó rất lôi cuốn nơi những ngư�i sống một đ�i sống đức tin sâu sắc nhưng lại ‘không buồn rầu hay miễn cưỡng’ (2Cr 9:7).

Mỗi ngư�i, với cách riêng của mình, Angelo Roncalli và Karol Wojtyla, đã đem cái nhìn vui vẻ này vào trong vai trò đầy đòi h�i là ‘nô bộc của các nô bộc của Thiên Chúa’. Cả hai ngư�i đ�u là những lãnh đạo tinh thần siêu hạng và những ngư�i chơi chính trên vũ đài thế giới – hai giáo hoàng duy nhất được t� TIME ch�n là ‘Nhân vật của năm’. Nhưng h� làm nên cái tôi thiên phú của mình bằng óc hài hước, hóm hỉnh và thậm chí là vui đùa. (‘Tôi thấy trong quá khứ các bạn cũng tặng danh hiệu này cho … cả Stalin và Hitler,’ Gioan Phaolô đùa với t� TIME.)

Nhìn vào khía cạnh khôi hài. Cả hai giáo hoàng đ�u thích cái cư�i tốt đẹp. Thật vậy, Gioan XXIII có vẻ sẽ là vị thánh bảo trợ cho những cây hài. Một vài l�i nói đùa của ngài đã trở thành huy�n thoại. Một ký giả đã h�i ngài xem ‘Có bao nhiêu ngư�i làm việc ở Vatican?’ ‘Ôi, không hơn một nửa trong số h� đâu,’ Gioan XXIII nháy mắt trả l�i.

Một dịp khác, một viên chức Giáo tri�u bảo với ngài rằng việc khai mạc Công đồng Vatican II năm 1963 là đi�u ‘hoàn toàn bất khả thi’. ‘�ược, chúng ta sẽ khai mạc vào năm 1962,’ ngài trả l�i. Và cuối cùng đúng là thế.

Rồi có lần Gioan XXIII viếng thăm Bệnh viện Chúa Thánh Thần. Tất cả m�i ngư�i đ�u bối rối khi nữ tu phụ trách tự giới thiệu mình là, ‘Thưa �ức Thánh Cha, con là b� trên của Chúa Thánh Thần!’ Và ngài trả l�i, ‘Ừ, cha phải nói là con rất may mắn. Cha chỉ là �ại diện của Chúa Kitô mà thôi!’

Có lẽ ít hài hước hơn, nhưng cũng có nhi�u l�i đùa nhanh miệng, Gioan Phaolô II đã thể hiện một khiếu hài hước đáng nể. �ể giữ mình ổn định giữa những đòi h�i và áp lực của cương vị giáo hoàng, ngài đã xây một hồ bơi nh� trong dinh thự mùa hè của giáo hoàng. Khi có vài ngư�i chất vấn v� phí tổn, ngài trả l�i, ‘Một mật nghị hồng y sẽ tốn nhi�u hơn thế đó.’

Nhớ lại khả năng đáng ngạc nhiên của Gioan Phaolô trong việc nhớ tên và khuôn mặt m�i ngư�i, một giám mục Hoa Kỳ đã kể v� một lần trở lại Roma sau khi đã tăng thêm nhi�u cân kể từ lần trước. ‘Giáo phận của cha có lớn thêm không vậy?’ giáo hoàng h�i. Vị giám mục bệ vệ thưa là thực sự giáo phận của mình có mở rộng thêm. ‘Và giám mục cũng vậy,’ Gioan Phaolô nói với cái nháy mắt đi kèm.

Tự nhiên

Hai giáo hoàng này coi nhẹ các khuôn mẫu ngoan đạo cứng ngắc, và hai ngài đơn giản là chính mình khi đứng trước công chúng. Ngư�i ta thấy Gioan Phaolô II cầu nguyện và giảng dạy, như chuyện bình thư�ng giáo hoàng nào cũng làm. Nhưng h� cũng thấy ngài đùa giỡn với các chú h�, hát to những bài hát và thánh ca tiếng Ba Lan, và chơi trò trốn tìm với đám trẻ con của các nhân viên trong phủ giáo hoàng. �ức giáo hoàng này là một bậc thầy hài hước qua hành động. Ngài quay cây gậy của mình như vua h� Sáclô, nhái chiếc kính râm đã thành thương hiệu của Bono ca sỹ chính của nhóm U2, và lém lỉnh nhìn đám đông bằng chiếc ống nhòm tự tưởng tượng là hai bàn tay.

Trong liên hệ với dân chúng, Gioan Phaolô cũng phá vỡ những ti�n lệ. Một ví dụ là chuyện của Vittoria Ianni, con gái của một ngư�i quét đư�ng ở Roma. Khi được nghe hai nữ tu kể cho nghe v� những năm tháng nghèo khổ của giáo hoàng tại Ba Lan, cô bỗng nhiên muốn m�i ngài đến dự lễ cưới sắp đến của mình. �ây không phải là việc các giáo hoàng thư�ng làm. Nhưng khi Giáo hoàng đến viếng máng c� ngoài tr�i của các nhân viên vệ sinh đư�ng phố Roma làm mỗi mùa Giáng Sinh, Vittoria bước đến và đưa ra thỉnh cầu của mình. Trước sự ngạc nhiên của tất cả m�i ngư�i, giáo hoàng đã đồng ý.

Vittoria và Mario Maltese làm lễ hôn phối trong Nhà nguyện Pauline của Vatican vào tháng 2 năm 1979. Hai mươi năm sau, hai ngư�i trở lại, với ba đứa con đã lớn, để được tiếp kiến riêng với Giáo hoàng Gioan Phaolô. Mario kể với nhà báo rằng, ‘Tr�n cuộc hôn nhân của chúng tôi dư�ng như đã được chúc lành đặc biệt’.

Gioan XXIII phá vỡ khuôn mẫu bằng vô số cách khác nhau. Tự nhiên, cởi mở, và bộc phát, ngài rất thích m�i các công nhân, các vệ binh Thụy Sỹ, và ‘những thư�ng dân’ ghé chân uống một ly rượu với mình. Saverio Petrillo, ngư�i trông nom dinh thự Castel Gandolfo, nhớ lại giáo hoàng Gioan cứ ‘biến mất hết lần này đến lần khác’. Ngài biến mất ‘mà chẳng nói với ai, và không cần tùy tùng, rảo bước đi giữa đoàn dân chúng’. Ngài không phải là không biết ch�c ngư�i khác. Một giám mục, đi rảo bộ trong vư�n Vatican với ngài, đã khám phá cách ngài xoay sở đi�u chỉnh hệ thống tưới nước sao cho nước bắn vào những ngư�i không ng� đến.

Và chắc chắn cũng là do tính châm ch�c dẫn dắt ngài trong một buổi tiệc th�i ngài làm đại sứ tòa thánh ở Pháp. Trong buổi tiệc, ngài đưa một trái táo cho ngư�i ngồi bên cạnh, một quý bà với chiếc áo xẻ sâu gợi cảm

‘Nhận nó đi, vui lòng nhận đi,’ ngài hối thúc bằng gi�ng nhẹ nhàng điển hình của mình. ‘Chỉ sau khi ăn trái táo, Evà mới nhận ra là mình thiếu đồ trên ngư�i đến thế nào.’

Hài hước và Khiêm nhượng Giáo hoàng Gioan XXIII lại thư�ng lấy chính mình để đùa. Ngài thư�ng cư�i ngoại hình của mình, tai to, mũi bự, và mặt tròn. Một ngày n� sau một buổi chụp ảnh, ngài nói với tổng giám mục Fulton Sheen rằng: ‘Từ muôn thưở, Chúa đã biết là tôi sẽ làm giáo hoàng. Ngài có đến tám mươi năm để làm việc trên tôi Vậy tại sao ngài lại để tôi quá xấu thế này cơ chứ?’

Một lần khác, ngài chào h�i một khách m�i có vẻ khắc khổ bằng tiếng thở dài và bình luận: ‘Cả hai chúng ta sẽ phải cầu nguyện với Chúa, nài xin ngài san bớt một nửa quá sức phì nhiêu của tôi cho bạn mới được!’

Ngoài việc hỗ trợ cho tính khiêm nhượng, óc hài hước tự phản cũng là cách Gioan XXI xoa dịu ngư�i khác. Cũng gần như thế, giáo hoàng Gioan Phaolô đã đùa v� những khó khăn thể lý mà ngài phải chống ch�i khi sức kh�e đi xuống.

Tại Thượng hội đồng tháng 10 năm 1994, sáu tháng sau khi Gioan Phaolô phải trải qua một cuộc giải phẫu hông, tất cả m�i ánh mắt đ�u hướng v� ngài khi ngài tập tễnh chậm chạp bước lên ngai. Hướng mắt v� các giám mục, giáo hoàng xua tan không khí ngại ngùng bằng câu nói đùa: “Eppur’ si muove.� �ây là câu nói của Galileo, nói v� việc trái đất quay quanh mặt tr�i. Nhưng Gioan Phaolô đang cư�i điệu đi khó nh�c của mình: ‘Nhưng đúng, nó quay.’

Lòng khiêm nhượng thật

�ây không phải là trình diễn. Hai con ngư�i này không nghĩ quá ít mà cũng không quá nhi�u v� mình. H� tiến bước với nhận thức rằng mình đang ở trước nhan Thiên Chúa: là những đứa con quý giá và đáng yêu, nhưng cũng là những thụ tạo m�ng manh luôn luôn cần ơn Chúa.

Tất cả chúng ta đ�u cần lòng thương. Trong một lần nói chuyện, Scott Hahn kể v� một linh mục Hoa Kỳ đến Roma dự một hội nghị và hội kiến nhóm với Gioan Phaolô II. Không lâu trước buổi hội kiến, vị linh mục để ý thấy một ngư�i đàn ông đang ăn xin nơi bậc cấp nhà th�. Ông này có vẻ quen quen. Hóa ra là nhi�u năm v� trước, vị linh mục và ông ăn xin, đã cùng nhau theo h�c tại chủng viện Roma và cùng được phong chức một lần.

Bị chấn động sâu sắc, khi được gặp giáo hoàng, vị linh mục buột miệng kể cho ngài nghe chuyện này. Gioan Phaolô hứa sẽ cầu nguyện cho ngư�i ăn xin. Rồi ngài m�i hai ngư�i đến dùng bữa tối chung với ngài.

�ến gần cuối bữa ăn, ngài muốn có đôi phút ngồi lại một mình với ngư�i ăn xin. V� sau, ngư�i ăn xin kể lại với ngư�i bạn mình hết những chuyện đã xảy ra lúc đó.

‘Ngay khi anh r�i đi, giáo hoàng xiết tay tôi và nói, ‘Thưa cha, cha có muốn giải tội cho con?’

‘Nhưng con là một kẻ ăn xin’, tôi bảo với ngài như thế.

‘Tôi cũng vậy. Tất cả chúng ta đ�u là ngư�i ăn xin.�

Rồi ngư�i ăn xin-linh mục nghe giáo hoàng xưng tội. Và sau đó, ông quỳ gối, với đầm đìa nước mắt xin Gioan Phaolô giải tội cho mình.

Giáo hoàng Gioan XXIII cũng có hành động đánh động như thế vào ngày lễ Giáng Sinh 1959, khi đến viếng thăm nhà tù Regina Coeli ở Roma. Ngài bảo những tù nhân rằng ngài đến như một ngư�i anh em – và giải bày tâm sự chuyện một ngư�i bà con của ngài cũng đang chịu án tù vì tội chiếm đoạt tài sản. Từ ngài t�a ra một sự quá đỗi tốt lành và chân thành nên khi ngài nói xong, ai ai cũng rơi nước mắt.

Một lần khác, một tù nhân từ chối gặp ngài. Biết rằng ngư�i này đã phạm tội giết vợ mình, ngài bảo ngư�i lính gác để mình đi vào trong phòng giam của anh. Rồi ngài mở l�i: ‘Anh biết đó, tôi chưa từng lấy vợ. Nhưng nếu tôi đã lấy vợ, thì chắc tôi cũng giết vợ mình thôi.’

Giáo hoàng Gioan XXIII đã viết trong nhật ký của mình rằng,
‘Tôi sống nh� lòng thương xót của Chúa Giêsu, �ấng mà tôi nợ Ngài tất cả m�i sự và là �ấng mà tôi trông mong tất cả m�i sự nơi Ngài.’

Và cả ngài lẫn giáo hoàng Gioan Phaolô II, có lẽ nên thêm rằng,
‘Bởi thế, tôi có thể mĩm cư�i!’

J.B. Thái Hòa chuyển dịch