GIA PHẢ CHÚA GIÊSU TRONG TIN MỪNG VỌNG GI�NG SINH

Nếu thư�ng tham dự thánh lễ V�ng Giáng Sinh, bạn sẽ thấy chán ngắt khi nghe công bố đoạn Tin Mừng dành cho ngày phụng vụ đặc biệt này: “Abia sinh Asa; Asa sinh Giosaphát; Giosaphát sinh Gioram; Gioram sinh Ozia …� Bản danh sách dài các tên tuổi cứ thế mà nối đuôi nhau, đôi khi tưởng chừng như không dứt. Tại sao Giáo Hội lại bắt các tín hữu phải chịu đựng bản gia phả này trong khi có thể nghe một câu chuyện giáng sinh khác thú vị hơn, sống động hơn?

Vẻ đẹp và tầm quan tr�ng của chương đầu Tin Mừng Thánh Matthêô đã từng được biết đến qua nhi�u th�i đại, nhưng đi�u quan tr�ng mà những ngư�i Công giáo th�i nay có thể rút ra được từ đấy thì cần phải đ�c cuốn sách của �ức Nguyên Giáo Hoàng Bênêđictô XVI v� th�i thơ ấu của Chúa Giêsu[1]. Tôi không muốn xào xáo lại những giải thích đã quá rõ ràng và cô đ�ng của �ức Nguyên Giáo Hoàng, nhưng với sự giúp đỡ của ngài, tôi muốn giải bày mục đích thật sự của bản gia phả trong Tin Mừng Thánh Matthêô cũng như của Thánh Luca và Thánh Gioan.

�ức Giêsu là ai? �ến từ đâu? �ức Bênêđictô nói rằng bốn cuốn Tin Mừng nhằm cung cấp câu trả l�i chính xác cho những vấn đ� này. Khi có ý tưởng này trong đầu thì sẽ không lấy gì ngạc nhiên khi các tác giả Tin Mừng quan tâm tới việc viết ra bản gia phả để vẽ ra dòng tộc của �ức Giêsu, nghĩa là lịch sử gia đình Ngài. Tuy nhiên đi�u bất thư�ng là các bản gia phả không khớp với nhau.

Matthêô và Luca xếp các bản gia phả vào những chỗ khác nhau trong bản văn của mình với chiến lược rõ ràng. Bản gia phả của Thánh Matthêô nằm ngay phần mở đầu của tác phẩm. �ức Bênêđictô giải thích rõ rằng Matthêô muốn cho độc giả thấy rằng �ức Giêsu Kitô là “con vua �avít, con Abraham� (Mt 1, 1). Ngài thực sự là �avít Mới, vị vua của dân Israel đến để thực hiện l�i hứa của Thiên Chúa v� một sự thống trị trư�ng tồn toàn thế gian mà �avít cũ đã không làm được. Matthêô cũng muốn m�i ngư�i hiểu rằng Chúa Giêsu thuộc dòng dõi Abraham, vị tổ phụ của một dân tộc mà Thiên Chúa đã hứa rằng m�i dân tộc sẽ được chúc phúc nh� dân tộc ấy (Stk 18, 18). Bằng cách này, Matthêô đã nối phần đầu với phần cuối Tin Mừng của mình, khi �ức Giêsu phục sinh ủy thác cho các môn đệ ra đi và “làm cho các dân tộc trở thành môn đệ� (Mt 28, 19). �ức Bênêđictô nói: “Phổ quát tính nơi sứ mệnh của �ức Giêsu đã chứa đựng trong nguồn gốc xuất phát của Ngài.�

Trái với Matthêô, Thánh Luca không đặt bản gia phả ở chương đầu nhưng ở chương Chúa Giêsu khai mạc sứ vụ công khai. Tuy nhiên, cách xếp đặt này không có gì trở ngại. Nó cũng không là vấn đ� khi bản gia phả của Thánh Matthêô đi từ quá khứ tới hiện tại trong khi Thánh Luca lại đi từ hiện tại lần lên tới quá khứ. �i�u đáng chú ý là bản gia phả của Tin Mừng Luca rộng hơn của Matthêô, nó nêu dòng dõi của Chúa Giêsu không chỉ tới Abraham nhưng tới “Ađam, con Thiên Chúa� – nghĩa là tới con ngư�i đầu tiên. Như vậy, đi�u này giải thích mục đích khác nhau của hai tác giả Tin Mừng dành cho các bản gia phả. Không lý do gì buộc Matthêô phải lần lên tới Ađam nếu đi�u đó chẳng giúp ông chuyển tải sứ điệp ưu tiên của mình. Trong khi đó, Luca chính xác lại muốn làm nổi bật lên vai trò Ađam Mới của Chúa Giêsu. Giống như Ađam, Chúa Giêsu là con Thiên Chúa, và trong Ngài tất cả nhân loại bắt đầu đổi mới. �ức Bênêđictô nói “ẩn ý� của Thánh Luca là trình bày cho chúng ta rằng: “Chúa Giêsu thu nhận tất cả nhân loại vào trong mình, cả lịch sử nhân loại và ban cho bước chuyển mới, dứt khoát, hướng đến một hiện sinh nhân bản mới.�

�ức Bênêđictô ghi nhận rằng vấn đ� gai góc nằm ở chỗ Matthêô và Luca đã dựa bản gia phả của mình vào các nguồn riêng biệt và như vậy “chỉ đồng ý trên vài danh tính, còn tên cha của Thánh Giuse cũng không giống nhau�. Chúng ta đã thấy có sự khác biệt nơi hai bản gia phả của hai Tin Mừng, và như vậy xem ra các Tin Mừng có sai lầm trong vấn đ� lịch sử cơ bản v� dòng dõi Chúa Giêsu không? Các Tin Mừng có mâu thuẫn nhau hay là một hai Tin Mừng nào đó đã sai lầm?

Chúng ta cần phải nhớ lại rằng ngay từ đầu cuốn sách của mình, �ức Bênêđictô đã nói rằng các Tin Mừng không ghi lại “lịch sử như nó thật sự đã xảy ra� nhưng còn là “lịch sử được chú giải�. Nói cách khác, trái với những gì con ngư�i hiện đại chúng ta quan niệm, Matthêô và Luca không nhằm cung cấp cho chúng ta một bản tư�ng trình bằng video v� cuộc sống gia đình của Chúa Giêsu cũng như một bản lý lịch chính xác v� lịch sử gia đình Ngài. �ây không phải là những mối quan tâm của ngư�i Do Thái cũng như các Kitô hữu sống vào th�i Chúa Giêsu. Cứ vịn vào các tiêu chuẩn của chúng ta v� lịch sử thì đó là đi�u lỗi th�i.

Một quan niệm hiện đại v� lịch sử sẽ b� sót đi�u quan tr�ng nhất trong các bản gia phả Tin Mừng. Mỗi bản gia phả đ�u có điểm nhấn độc nhất của riêng mình, nói lên “mục đích chính� của mình, nếu muốn dùng từ của �ức Nguyên Giáo Hoàng. �ây là lối diễn tả kỹ thuật trong các bài viết của �ức Bênêđictô. Nói theo trư�ng phái Tôma, ta phải xác định cái bản thể (substance) của bản văn Kinh Thánh với các yếu tố tùy thể (accidental). Như Công �ồng Vatican II đã dạy, m�i đi�u đã được các tác giả được linh hứng khẳng định thì cũng được Chúa Thánh Thần khẳng định. Toàn bộ Kinh Thánh đã được linh hứng và không sai lầm, nhưng chúng ta phải cẩn thận phân biệt ra chính cái bản tính (bản thể) của đi�u được khẳng định hay được dạy cách chính thức nếu muốn tránh kh�i phải rơi vào quan điểm của cơ bản thuyết (fundamentalism) cho rằng mỗi trang sách thánh đ�u chứa đựng một khẳng định chân lý tuyệt đối. Với nguyên tắc này, �ức Bênêđictô rút ra kết luận sau đây v� mục đích của các bản gia phả:

“�ối với hai tác giả Tin Mừng, các danh tính không giữ vai trò quan tr�ng cho bằng cấu trúc biểu trưng (symbolic structure) mà trong đó xuất hiện vị trí của Chúa Giêsu trong lịch sử: sự hiện hữu của Ngài chồng chéo trên những con đư�ng lịch sử của l�i hứa và sự khởi đầu mới mẻ, xem ra nghịch lý với tính liên tục của hoạt động Thiên Chúa trong lịch sử, lại đánh dấu nguồn gốc của Ngài.�

Theo quan điểm của �ức Bênêđictô, dù cho các bản gia phả trong Tin Mừng có xung khắc với nhau đến mức độ nào đi nữa thì đó cũng chẳng phải là trở ngại cho ni�m tin của chúng ta. Mối quan tâm của các bản gia phả này là “cấu trúc biểu trưng�, nghĩa là, một thần h�c tiên trưng (typological theology) được chuyển tải qua nghệ thuật văn chương của các tác giả Tin Mừng khi h� “chú giải� lịch sử. �ây là quan niệm chính xác v� cách chép sử của các tác giả Tin Mừng, và cũng lưu ý rằng khi �ức Bênêđictô dùng từ “biểu trưng� thì đó không có nghĩa là các tư�ng thuật Tin Mừng chỉ là những biểu tượng mà không có nội dung lịch sử.

Cuối cùng, �ức Bênêđictô kết thúc luận bàn v� các bản gia phả Tin Mừng với l�i tựa của Thánh Gioan. �ức Bênêđictô nhận thấy rằng Thánh Gioan không trình bày cho chúng ta một bản gia phả theo nghĩa chặt chẽ của từ ngữ mà chỉ nêu lên vấn đ� nguồn gốc của Chúa Giêsu theo cách riêng của mình: “Lúc khởi đầu đã có Ngôi L�i. Ngôi L�i vẫn hướng v� Thiên Chúa, và Ngôi L�i là Thiên Chúa.� (Ga 1, 1). �ối với Gioan, “gia phả� Chúa Giêsu không chỉ lần lên tới Abraham hay ngay cả tới Ađam nhưng tới chính Thiên Chúa. Nguồn gốc của Chúa Giêsu ở nơi Thiên Chúa; Ngài là “Con Một vốn là Thiên Chúa và là �ấng hằng ở nơi cung lòng Chúa Cha� (Ga 1, 18). Không chỉ có thế, Gioan còn viết rằng: “Những ai đón nhận, tức là những ai tin vào danh Ngư�i, thì Ngư�i cho h� quy�n trở nên con Thiên Chúa� (Ga 1, 12). Mục đích của Gioan ở đây là mạc khải rằng những ai tin vào Chúa Giêsu thì được chia sẻ địa vị làm con Thiên Chúa của riêng Ngài, trở thành “những ngư�i con trong Chúa Con� như các Giáo phụ đã nói.

Và �ức Bênêđictô XVI kết luận rằng: “Gioan đã tóm kết ý nghĩa sâu xa nhất của các bản gia phả.� Phải thừa nhận rằng đây không phải là ý nghĩa mà chúng ta có thể tìm thấy được nếu các tác giả Tin Mừng dùng camera để ghi hình lại lịch sử gia đình của Chúa Giêsu lên tới ông Ađam. �ây là ý nghĩa đích thật nhất ở mức độ cao nhất. Giống như một bức tranh thánh (icon), ta chỉ có thể đạt đến chân lý trung tâm của các mầu nhiệm Kitô giáo khi chấp nhận một luật phối cảnh thông thoáng hơn là cứ chăm chăm chú chú vào nghĩa văn tự, nh� đó ta có thể đưa ra một quan điểm thần h�c chính xác như thế này: “Những ai tin vào �ức Giêsu thì bước vào nguồn gốc mới duy nhất của �ức Giêsu, và h� nhận lấy nguồn gốc này như là nguồn gốc của chính mình – như vậy, có thể nói rằng “bản gia phả� thật sự của chúng ta chính là ni�m tin vào �ức Giêsu.�[2] Như thế, các bản gia phả trong Tin Mừng trình bày lịch sử gia đình của Chúa Giêsu và cũng là lịch sử gia đình của chúng ta như là những dưỡng tử của Thiên Chúa. Nếu chúng ta nghĩ v� bản gia phả trong bài đ�c Tin Mừng V�ng Giáng Sinh theo cách trên đây thì có thể chúng ta sẽ nôn nóng trông mong sao cho đến lúc được nghe lại nó từ năm này sang năm khác.

Matthew Ramage
Lm. Phaolô Nguyễn Minh Chính chuyển ngữ
Nguồn: gpquinhon.org

————————————————————————————

[1] Joseph Ratzinger, �ức Giêsu Thành Nazareth, Phần III: Th�i thơ ấu của �ức Giêsu, bản dịch của Lm. Aug. Nguyễn Văn Trinh, Nxb Tôn Giáo, 2013
[2] Xem Joseph Ratzinger, sđd, tr. 25