�ức Maria trong văn hóa Việt nam

Nét đặc trưng của loại hình văn hóa Việt Nam gốc nông nghiệp (lúa nước), sống phụ thuộc vào thiên nhiên, gần gũi với thiên nhiên, hòa mình với thiên nhiên và đ� cao Mẫu tính (tình cảm). Dù muốn hay không, trong “vô thức� của Ngư�i Việt luôn thao thức có một ngư�i mẹ, ngư�i mẹ đó có quy�n có phép, gần gũi, có thể lắng nghe những khát v�ng và đáp ứng được các nhu cầu tâm linh của h�. Nên tại Việt nam, chúng ta không lạ gì đã thấy xuất hiện rất sớm một loại tín ngưỡng th� “Mẫu�.

D�c theo suốt chi�u dài của đất nước, đâu đâu cũng thấy xuất hiện những ��n, những Phủ th� Mẫu: Mẫu Liễu Hạnh, ��n Bà Chúa Kho, Chùa Thiên Mụ, ��n Bà Chúa Xứ, Núi Bà �en… thậm chí Bồ Tát Quán Thế Âm ở bên Ấn �ộ vốn là một “Nam Thần�, nhưng sau khi sang đến Việt nam đã bị “Mẫu hóa� để trở thành Quan Âm Thánh Mẫu; Những nhân vật đó đôi khi chỉ là biểu tượng (huy�n thoại) mà thôi.

Trong bối cảnh đó, rất may mắn cho ngư�i Kitô hữu Việt Nam chúng ta có một ngư�i mẹ, ngư�i mẹ đó không phải là huy�n thoại, thần tiên hay tưởng tượng, mà là ngư�i mẹ lịch sử: “Mẹ Maria�. Mẹ là một con ngư�i tr�n vẹn, Mẹ cũng có gia đình, sống đ�i hôn nhân; Mẹ cũng trải qua biết bao nhiêu khó khăn thử thách trong gia đình, đ�i sống đức tin… Từ ngày thiên thần Gabrien truy�n tin (bị hiểu lầm), sinh con trong hang đá (khó khăn thiếu thốn), dâng con trong đ�n th� (tiên báo v� sứ mạng hiệp công với Chúa), trốn sang ai cập, lạc mất con ba ngày, … theo Con trên đư�ng Thánh Giá, cuối cùng Mẹ vẫn hiên ngang đứng dưới chân Con chịu Tử hình. �ó là thử thách lớn nhất, tột cùng nhất, mà chắc chắn chưa có một bà mẹ trần gian nào có thể sánh bằng, Mẹ xứng đáng là Nữ Vương các thánh Tử �ạo.

Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, Mẹ vẫn luôn sống “�ức tin�, nhận ra và thi thành thánh ý Chúa. Vì thế, Thiên Chúa đã ban cho Mẹ những đặc ân: Vô Nhiễm Nguyên Tội, Tr�n ��i �ồng Trinh, Thánh Mẫu Của Thiên Chúa, Hồn Xác Lên Tr�i… và Mẹ còn là �ấng trung gian ban phát m�i ân sủng.

Ngư�i Kitô hữu Việt Nam chúng ta có lòng tôn kính Mẹ Maria rất đặc biệt, sốt sắng cách riêng trong mỗi tháng Hoa v� và các ngày lễ của Mẹ. Các Xứ �ạo đâu đâu cũng nô nức các sinh hoạt: tập hoa, dâng hoa, rước kiệu sầm uốt, thu hút hàng mấy chục ngàn ngư�i (như ở La Vang). Nhi�u hội đoàn mang tên �ức mẹ: hội Legio, hội Mân côi, hội tận hiến cho �ức mẹ… với nhi�u hoạt động bổ ích nhằm nuôi dưỡng đức tin cho con cái Chúa.

Một đi�u lạ so với các giáo phận khác, tại Bắc Ninh nhi�u nơi vẫn thư�ng xuyên dâng hoa kính �ức Mẹ khi không phải là tháng hoa. Không một nhà th� nào mà không có tượng �ức Mẹ, �ài �ức Mẹ để tôn kính và rất nhi�u Nhà th� được dâng kính cho �ức Mẹ nữa.

 Khác với tín ngưỡng th� Mẫu, đến với Mẹ Maria không phải là đích điểm, mà Mẹ Maria là một con đư�ng gần và ngắn dẫn m�i ngư�i đến với Chúa. Thiên Chúa thì quy�n năng, khôn ngoan, nhưng khi đến với nhân loại, Ngài cũng đã ch�n con đư�ng Maria, chắc chắn con đư�ng đó không phải là ngẫu nhiên.

 Hiện nay trên thế giới có rất nhi�u nơi �ức Mẹ đã hiện ra và với biết bao phép lạ cả thể, thu hút hàng triệu khác hành hương mỗi năm: Lỗ �ức, Fatima … tại Việt Nam: �ức Mẹ La Vang, �ức Mẹ Trà Kiệu, �ức Mẹ Fatima Bình Triệu…

Tại Fatima năm 1917, �ức Mẹ đã m�i g�i chúng ta: để thế giới có hòa bình, chiến tranh chóng chấm dứt, nhi�u linh hồn được cứu rỗi, hãy thực hiện ba mệnh lệnh: ăn năn đ�n tội, tôn sùng Mẫu Tâm, siêng năng lần hạt Mân Côi. Cách đây hơn một trăm năm rồi mà l�i m�i g�i ấy vẫn đang mang tính th�i sự: chiến tranh vẫn đang đe d�a sự sống của con ngư�i bằng những phương tiện vũ khí thật khủng khiếp, nhất là ngày nay ngư�i ta đang b� Chúa rất nhi�u và bán linh hồn cho ma quỉ… Từ khi ba trẻ được thị kiến h�a ngục, cuộc đ�i ba trẻ thay đổi hoàn toàn, thương các linh hồn, suốt ngày tìm cách ăn chay cầu nguyện cho h� kh�i bị hư mất đ�i đ�i.

Lần hạt Mân Côi là một phương thế cầu nguyện dễ dàng, hiệu quả, gần gũi và quen thuộc với tất cả m�i ngư�i, dù trí thức hay bình dân. Nh� đó đã nuôi dưỡng đức tin cho con cái Chúa từ ngàn xưa đến ngày nay, nhất là trong những th�i kỳ bách hại.

 Nếu chúng ta để ý, bất cứ nơi nào, xứ nào, gia đình nào, ngư�i nào có lòng tôn kính �ức Mẹ đặc biệt thì nơi đó rất sầm uất và đạo đức. Hình ảnh của ngư�i mẹ luôn là biểu tượng cho sự phong nhiêu, phú túc. Trong Kinh Dịch: quẻ Càn (vi Thiên), quẻ Khôn (vi �ịa); quẻ Khôn luôn ứng với ngư�i Mẹ, lòng của ngư�i mẹ như mặt đất, luôn gần gũi, mở ra ôm ấp tất cả, ngay cả những cái tầm thư�ng hay cái nhơ bẩn nhất trong cuộc đ�i; Nhưng tất cả sự sống đ�u phát sinh trên mặt đất: “Vô danh thiên địa chi thủy, hữu danh vạt vật chi mẫu� (�ạo �ức Kinh-Lão Tử).  Trên mặt đất này thử h�i có một ngày nào không có ngư�i mẹ, vắng bóng ngư�i mẹ, thì thế giới này thì sẽ ra sao?

 Nhân loại chúng ta đón nhận ơn cứu độ từ mầu nhiệm thập giá, nhưng không thể quên ngư�i kết hợp với mầu nhiệm ấy, cộng tác với mầu nhiệm ấy là Mẹ Maria. Không một nỗi cô đơn nào của con ngư�i lớn bằng khi đứng trước cái chết, giây phút đó rất cần có một ngư�i thân hiện diện ở bên, càng thân bao nhiêu sự yêu ủi càng lớn bấy nhiêu; và còn gì hạnh phúc hơn khi Chúa Giêsu hấp hối có Mẹ mình ở cùng.

Chúng ta thư�ng thấy, tại sao những ngư�i đau khổ luôn chạy đến với Mẹ, và được an ủi rất nhi�u. Vì đã Mẹ từng trải qua biết bao đau khổ, có kinh nghiệm sống đức tin trong những đêm đen và Mẹ đã vượt qua được những thử thách đó, nên Mẹ dễ dàng thấu hiểu và cảm thông.

Cám ơn Chúa, ngư�i Kitô hữu chúng ta đến với Chúa luôn có Mẹ đồng hành, vì trẻ nh� nên Mẹ trang điểm cho ta bằng các nhân đức, chẳng một ngư�i con nào khi thấy ngư�i ta yêu mến mẹ mình là lại nghen tức, yêu mến mẹ chắc chắn sẽ làm đẹp lòng Chúa hơn ai hết.

Barnaba M.Nguyễn Văn Phú, CRM